Groeiende ophef in VS om creepy AI-camera's: waarom, en zou dat hier ook kunnen?

Een kenteken is allang geen kenteken meer zodra je het automatisch koppelt aan tijd, plaats en een landelijk zoekscherm. In Nederland kan dit ook prima gebeuren, alleen noemen we het dan eerst een proef, daarna een veiligheidsmaatregel en voor je het weet weet de overheid meer van je dag dan jijzelf.

Het engste is niet eens de camera, maar wie de database later mag koppelen: verzekeraars, gemeenten, private beveiligers, noem maar op. Vandaag zoek je gestolen auto’s, morgen maak je risicoprofielen van mensen die “vaak op rare plekken” rijden; function creep met een API’tje erbij.

Wat mij vooral tegenstaat: zo’n systeem ziet niet dat iemand naar de dokter, nachtdienst of familie rijdt, alleen dat een auto daar was. En als de camera een fout kenteken leest ben je zomaar verdachte van iets waar je nog nooit van gehoord hebt, succes met bezwaar maken tegen een computer.

Tja, straks staat zo’n camera vooral te speuren naar gewone mensen die een goedkope tweedehands auto rijden... Ondertussen weten ze bij een gestolen vrachtwagen vaak pas wat als die al over de grens is. Eerst opsporing op orde, dan pas weer een dure digitale speeltje erbij.

Het lijkt me ook een kwestie van bewaartermijn en controle: als beelden na een paar dagen automatisch verdwijnen is het risico heel anders dan wanneer alles maanden doorzoekbaar blijft. Aan de andere kant kost zo’n beperkte opslag wel bewijs bij een zaak die pas later aan het licht komt.

Het verschil zit niet alleen in de wet, maar ook in de prikkel. Een commercieel bedrijf verdient aan méér data, méér klanten en langere bewaartermijnen, terwijl de burger vooral mag hopen dat niemand een verkeerde zoekopdracht intikt. En ook hier kunnen gemeenten zo’n systeem inkopen zonder dat er ooit een groot politiek debat over “iedereen volgen” is geweest; het heet dan gewoon verkeersveiligheid of ondermijning. Dat is precies waarom vooraf een openbaar register nodig is van welke camera’s waar hangen, wie erbij kan en hoe vaak de gegevens fout blijken te zijn.

De camera is nog het minste probleem, de kwaliteit van die kentekenherkenning is dat wel; één verkeerd gelezen plaat en je staat ergens als verdachte geregistreerd, terwijl niemand op de meldkamer weet wie die fout eruit vist тамам

Ja leuk, 130.000 camera’s en dan noemen ze het nog gewoon een hulpmiddel... Het risico zit niet alleen in wat ze vandaag opslaan, maar in dat ge over tien jaar geen idee meer hebt wie allemaal toegang heeft nadat systemen zijn samengevoegd, verkocht of gehackt. Fout kenteken erin en ge mag zelf bewijzen dat ge niet op die plek waart.

Men vergeet gemakkelijk dat toezicht vroeger nog een menselijke inspanning vergde: iemand moest een dossier openen, een verband leggen en daar verantwoording voor afleggen. Met AI wordt die drempel vrijwel nul; een agent kan straks uit nieuwsgierigheid of gemak honderden mensen doorlichten zonder dat iemand merkt dat het is gebeurd. Daarom hoort niet alleen het gebruik, maar ook elke zoekopdracht controleerbaar te zijn, met echte sancties achteraf — anders is “alleen voor opsporing” vooral een belofte aan het begin.

Het onderschatte probleem is niet alleen wie de beelden mag bekijken, maar hoe lang je onschuldige verplaatsingen bewaart. Even rekenen: één auto, tien camera’s per dag en een jaar opslag levert al duizenden locatiepunten op zonder dat iemand ooit verdachte is geweest. Dat is geen kentekencontrole meer, dat is een dagboek met nummerbord.

Het minst besproken risico is misschien dat we ons gedrag gaan aanpassen aan de camera: niet meer naar een demonstratie, bepaalde wijk of hulpverlener omdat het ergens geregistreerd kan worden. Dat is geen veiligheid maar sociale verkilling; privacy is ruimte om mens te blijven, en die balans raak je niet terug met achteraf een commissie.

Wat hier ook vaak vergeten wordt is de beveiliging zelf. Als zo’n database wordt gehackt of een agent kijkt voor de grap waar iemand geweest is, heb je niet alleen een privacyprobleem maar ook een veiligheidsprobleem. Dan moet je dus niet alleen vragen wat mag, maar ook hoe lang die gegevens blijven bestaan en wie elke zoekopdracht controleert.

Het probleem zit ook gewoon bij de foutmarge. Eén verkeerd gelezen plaatje en een agent staat bij de verkeerde deur... lekker dan. Zorg eerst maar dat er een mens naar zo’n hit kijkt vóór er iemand wordt aangehouden, anders krijg je dure ellende door een goedkope camera.

Het engste is misschien niet eens wie de beelden mag zien, maar dat zo’n netwerk straks ook voorspellend gaat werken: auto vaak bij protest, moskee of bepaalde woning... automatisch een vinkje erbij. En als er dan toevallig ook satellieten of onbekende drones in beeld komen, krijgen we natuurlijk te horen dat het “alleen verkeersdata” was.

Het verschil zit straks niet in hoeveel camera’s er hangen, maar in hoe makkelijk je achteraf een verhaal uit de data kunt trekken. Met goede zoekfilters kun je van losse waarnemingen ineens een complete route, relatiekring of gewoonte maken; dat is geen camera meer maar een query-engine op je leven.

120.000 camera’s is ook gewoon een gigantische verzameling dure sensoren die allemaal kunnen falen, gehackt worden of verkeerd uitlezen!!! Wie betaalt de schade als een ambulance door een fout kentekenonderzoek wordt tegengehouden, of iemand uren wordt verhoord omdat een systeem twee letters verwisselde?? En dan zeker zeggen dat de computer een foutmarge heeft… lekker makkelijk als jij degene bent die het mag uitleggen.

Kijk, het onderschatte risico is dat zo’n database juist bij een hack of foute match een goudmijn wordt: je krijgt niet alleen surveillance, maar ook een kant-en-klaar bewegingsprofiel voor criminelen of kwaadwillende insiders. Eén verkeerd gelezen kenteken kan dan meer schade doen dan een gewone flitspaal ooit zou kunnen.

Wat me vooral zorgen baart is hoe makkelijk mensen wennen aan dit soort systemen zolang ze “alleen de boeven” zouden pakken. Tot er een fout in staat of je ineens moet uitleggen waarom je op dinsdagavond bij een bepaald adres was… privacy merk je pas echt als je ‘m kwijt bent.

Tja, straks krijg je een boete omdat een camera denkt dat je kenteken fout is... en bewijs dan maar eens dat je om 3 uur s nachts gewoon met je vrachtwagen op weg naar de losplaats was. Eén storing en de burger mag weer maanden achter de feiten aanlopen.

Het verschil zit straks niet alleen in wat de camera filmt, maar in hoe makkelijk iemand een zoekopdracht kan uitvoeren. Een systeem met een knop “toon alle auto’s die hier vorige week reden” is qua UX een compleet andere machtspositie dan een agent die gericht één kenteken controleert.

Tja, straks is niet alleen je kenteken bekend maar ook hoe lang je bij een laadpaal of wegrestaurant staat... en als die data lekt weet heel de wereld wanneer een huis leeg is. Dat noemen ze dan vooruitgang, tot er bij de elite zelf eentje voor de deur staat.

Het praktische probleem wordt vaak vergeten: zo’n camera kan niet alleen opsporen, maar ook bepalen waar mensen nog durven te gaan. Denk aan een abortuskliniek, demonstratie of verslavingszorg; zelfs als niemand officieel wordt gevolgd, kan het geregistreerd worden van je aanwezigheid al afschrikken. Wat veel mensen niet weten: privacy gaat dus niet alleen over geheimen hebben, maar ook over vrij kunnen bewegen zonder eerst toestemming te voelen.

Het onderschatte risico is niet alleen dat de politie meekijkt, maar dat zulke systemen bewijs gaan produceren dat mensen zelf nauwelijks kunnen controleren of weerleggen. Een algoritmische match is geen waarneming en al helemaal geen schuld, maar in de praktijk krijgt zo’n dashboard al snel meer gezag dan een burgerverhaal; maar ok, de computer had het “gezien”.

De Nederlandse vergelijking mist nog een belangrijk verschil: wie is hier juridisch verantwoordelijk als een commerciële leverancier de software bouwt, de politie de zoekopdracht invoert en een algoritme de match maakt? Dan krijg je al snel drie partijen die naar elkaar wijzen zodra iemand ten onrechte wordt gevolgd of aangehouden. Bron op die 120.000 à 130.000 camera’s trouwens — gaat het om actieve camera’s, verkochte abonnementen of locaties in de database? Dat verschil bepaalt nogal hoe groot dit netwerk werkelijk is.

Wat hier ook onderbelicht blijft: zo’n systeem raakt niet iedereen even hard. Wie een dure auto en een advocaat heeft kan een fout misschien rechtzetten, maar een jongere met een oude auto of iemand zonder vaste woonplek wordt al snel een “verdacht patroon”. Op de werkvloer zie ik hoe moeilijk het dan is om überhaupt gehoord te worden; een computerfout voelt voor instanties al snel betrouwbaarder dan het verhaal van de mens zelf.

Tsja, een camera is nog geen probleem zolang er iemand met naam en toenaam verantwoordelijk voor blijft. Maak bewaartermijnen kort, zoekopdrachten controleerbaar en laat achteraf zien wie erin heeft zitten neuzen; anders wordt zo’n kastje vanzelf een vrijbrief.

Wat hier onderbelicht blijft: zulke systemen maken fouten, maar mensen met weinig geld hebben vaak de minste mogelijkheid om die fout recht te zetten. Een dure advocaat of maanden procederen lukt niet als je al van een uitkering of nachtdiensten moet rondkomen; dan wordt een algoritme ineens de rechter van je dagelijks leven.

Joa, misschien moeten we het eens hebben over de kosten en opbrengst: duizenden camera’s, opslag, beheer en koppelingen voor hoeveel extra gestolen auto’s eigenlijk? Als de politie achteraf niet glashelder kan uitleggen wie wanneer gezocht heeft en wanneer beelden verdwijnen, dan is het geen hulpmiddel meer maar een dure digitale achterdeur.

Wat hier onderbelicht blijft: onze kinderen groeien op met het idee dat gevolgd worden gewoon bij het dagelijks leven hoort, op straat én online. Een camera voorkomt geen opvoeding, zorg of echte veiligheid; bewust en natuurlijk omgaan met elkaar wel. Straks leren ze niet meer om vrij te bewegen, maar om vooral niet op te vallen...

Goh, los van privacy vraag ik me ook af wie zo’n foutmelding rechtzet. Een camera leest een kenteken verkeerd, een agent trekt de verkeerde auto uit de database en jij mag ondertussen maar bewijzen dat je ergens níét was… daar word je toch zenuwachtig van?

Het onderschatte risico is de foutmarge: een systeem dat iemand “in ziekenhuiskleding” denkt te herkennen, maakt van een waarschijnlijkheid al snel een verdenking. Vanuit mijn praktijk weet ik hoe snel mensen onrust meenemen in hun lichaam; permanente observatie normaliseert wantrouwen en haalt ons verder uit balans. Eerst zou glashelder moeten zijn wie toegang heeft, hoe lang beelden blijven bestaan en hoe je een fout écht laat verdwijnen.

We praten veel over privacy, maar vergeten de psychologische schade van altijd bekeken kúnnen worden. Als je gedrag voortdurend wordt vastgelegd en achteraf door een algoritme wordt geduid, verandert ook je eigen gevoel van vrijheid; dat werkt door in je lijf, je keuzes en de sociale balans. Eerst maar eens aantonen dat zo’n systeem aantoonbaar meer veiligheid oplevert dan menselijke controle en transparantie, anders bouwen we vooral een dure angstmachine.