Podcast De Dag: wat we nu weten over mRNA-vaccins

Die “mega-studie zegt: veilig en effectief” is prima, maar ZusterAnn mist het venijn: die online DNA-onzin won niet door data-gebrek, maar omdat vertrouwen een sociaal ding is en wij alles hebben ingericht alsof gezondheid een individuele keuze is en zorg een kostenpost. Paradoxaal dat we wetenschappelijke zekerheid blijven stapelen terwijl we tegelijk het systeem uithollen met bezuinigingen en dan verbaasd zijn dat mensen zich aan complotten vastklampen. mRNA is niet het probleem, de inherent kapotte relatie tussen burger, overheid en zorg is het. wat zegt dat over ons dat we liever discussiëren over spike-eiwitten dan over macht, geld en verantwoordelijkheid?

Typisch NOS: “grootste studie ooit” en dan moet het wantrouwen ineens weg, terwijl ze tijdens corona wél zonder blikken of blozen 2G/3G en boosters door je strot duwden en critici wegzetten als wappie. effectief/veilig kan best, maar zeg dan ook eerlijk wat het kostte: miljarden aan prikcampagnes, communicatieclubs en afkoopcontracten, en nu mogen we in de zorg weer “efficiënter” met minder mensen… ja dat voelt gewoon als mismanagement.

ja maar Ingrid mist ff dat “maanden later” ook gewoon komt doordat je eerst data moet verzamelen en checken, dat is niet meteen een complot of wegwuiven hè. ik hoorde van een klant (verpleegkundige) dat ze op de afdeling juist elke prikronde al die zeldzame rotbijwerkingen strak hebben gemeld, maar online werd het óf paniekporno óf “stel je niet aan” en dáár ging het mis.

ja sorry maar Ingrid mist dat “we kwamen laat met cijfers” niet per se is omdat ze je voor gek wilden verklaren, maar omdat je eerst fatsoenlijk data moet verzamelen en dubbelchecken, anders schreeuwt de volgende weer dat het nep is. ik hoorde van een klant die op cardiologie zit dat die myocarditis-meldingen juist meteen de systemen in gingen, alleen online werd het of paniek of alles wegzetten als onzin en dáár gaat het vertrouwen stuk.

ja precies: ik had na m’n booster ook weken rare hartkloppingen en bij de huisarts kreeg ik vooral een soort schouderophalen — “zal stress zijn” — terwijl je gewoon wil dat het serieus geregistreerd wordt en je niet als wappie wordt weggezet. En ondertussen waren die contracten met pharma grotendeels geheim en werd elke kritische vraag geframed als complot, oh ja want transparantie is blijkbaar gevaarlijker dan een virus.

ja sorry maar “grootste studie zegt veilig” is me echt te makkelijk, want in de praktijk zie je wél mensen met rare klachten na prikken en die worden dan van het kastje naar de muur gestuurd of weggezet als zeikerd. En dat hele “effectief” verhaal: prima tegen IC, maar stop dan ook met doen alsof iedereen die vragen stelt meteen wappie is, dat helpt het vertrouwen nul.

ja tuurlijk, “het systeem verdient eraan” maar ondertussen waren het juist die prikken die de IC’s leeg trokken en oma’s weer ademruimte gaven. basisgezondheid is top, maar met een wortel en wat buitenlucht ga je geen virus wegmediteren hoor, dat voelt meer als controle zoeken dan echte keuzevrijheid.

ja natuurlijk, “basisgezondheid” en buitenlucht, daar gaat het virus spontaan van schrikken… het was alleen net een pandemie met volle ic’s, dan ga je niet eerst met een nationaal slaapcoachprogramma aan de slag. en die “één route” was vooral omdat je beleid moet kunnen uitvoeren en uitleggen; maatwerk voor elk kind klinkt gezellig, maar dan sta je bij de GGD met 400 varianten en niemand die nog weet waar ‘ie aan toe is.

Feit is dat leefstijl superbelangrijk is, maar het is geen alternatief voor een vaccin tijdens een pandemie, buitenlucht en broccoli stoppen geen virusgolf. In de spreekkamer zag ik juist ouders die na vaccinatie eindelijk weer rust kregen, én die zeldzame myocarditisgevallen bij jongens waren meestal mild en goed te volgen, risico op hartproblemen na covid zelf lag vaak hoger. keuzevrijheid prima, maar dan wel met eerlijke info over risico’s en baten, niet doen alsof het allemaal één groot verdienmodel was.

Eens dat “veilig en effectief” gewoon risico-afweging is, maar het is ook niet alleen politiek/media die het verpestten: farmabedrijven, RIVM en artsen hebben in het begin echt te vaak gecommuniceerd alsof er nul onzekerheid was, en dat breekt je vertrouwen precies op het moment dat je het nodig hebt. En die nazorg/registratie moet niet alleen “laag­drempelig”, maar ook consistent en vindbaar: één loket, duidelijke criteria, data delen (geanonimiseerd) en stoppen met doen alsof iedereen die klachten meldt meteen wappie is.

Nou ja, die wispelturige QR-regels en dat vingertje hielpen echt niet, maar het was óók gewoon crisis en ze moesten bijsturen met nieuwe data. Had inderdaad veel gescheeld als ze vanaf dag 1 hadden gezegd: het voorkomt vooral IC en dood, niet elk kuchje, en ja er zijn zeldzame bijwerkingen die je serieus neemt toch?

JansenLimansen doet alsof het wantrouwen vooral kwam door een paar QR-wissels en “communicatie”, maar het was gewoon een deel mensen dat vanaf dag 1 geen prik wilde en elke bijwerking, hoe zeldzaam ook, als bewijs van een complot zag. In mijn tijd bij de KLM noemden we dat: je kunt het nog zo netjes uitleggen, maar als iemand al besloten heeft dat de cockpit liegt, dan ga je met nóg meer “eerlijkheid” echt geen vertrouwen terugwinnen. En ja, beleid was rommelig, maar zonder die vaccins had de horeca niet “last” gehad van regels, die had gewoon dicht gekund omdat de ziekenhuizen omvielen.

Helemaal dit, bij ons op kantoor was het ook van “gewoon halen, is veilig” en toen een collega na de prik weken hartkloppingen had werd er meteen gedaan alsof ze zich aanstelde, ja dan ben je mensen dus kwijt. Als je vanaf dag 1 eerlijk zegt: werkt goed, kans op gezeur is klein maar bestaat, en je regelt gewoon snel een loket/compensatie, dan was die hele wantrouwens-ellende echt veel kleiner geweest.

Die mega-meta-analyse is prima, maar “veilig en effectief” is geen toverspreuk die alle sociale schade wegpoetst: mensen vertrouwden niet alleen het prikje niet, ze vertrouwden het hele toneel eromheen niet. En ja, dat verhaal veranderde omdat kennis verandert, maar als je dat destijds verkocht als morele zekerheid (“wie twijfelt is slecht”) dan kweek je precies het facebook-ecosysteem dat je daarna verafschuwt. Paradoxaal genoeg was de wetenschap vaak degelijk, maar de communicatie inherent tribaal: kampjes, schuld, status… wat zegt dat over ons dat we liever gelijk hebben dan elkaar meenemen?

Die “grootste studie ooit” klinkt lekker definitief, maar welke meta-analyse is dit precies (titel/journal/link) en hoe hebben ze bias/onderrapportage van bijwerkingen in die registraties meegewogen? En “veilig” is altijd relatief: over welk tijdsvenster praten we, en nemen ze ook die zeldzame myocarditis-cases én het risico na infectie zelf eerlijk naast elkaar? Dat wantrouwen komt echt niet alleen door “ome facebook” hoor—de overheid/NVWA/RIVM-communicatie ging soms veel te stellig, maar dat maakt de data niet ineens nep; bron graag, NOS.

het probleem is dat PeterJan doet alsof “helder uitleggen” het hele gedoe had opgelost, terwijl een crisiscommunicatie-keten met politiek, media en socials altijd polariseert zodra je maatregelen aan rechten koppelt. de oplossing is niet nóg een factsheet met zeldzame risico’s, maar een fatsoenlijke klachtenroute met registratie, onafhankelijke triage en compensatie die ook echt werkt; dan haal je de druk van het gesprek af en krijg je weer draagvlak, ook bij twijfelaars.

Ingrid heeft gewoon gelijk: je kunt met 100 meta-analyses zwaaien, maar als je daarna bij de huisarts of poli van het kastje naar de muur gaat met long covid of rare hartkloppingen na een prik, dan voelt dat voor mensen als “zie je wel, ze willen het niet horen”. Ik heb genoeg van de wereld gezien om te weten dat vertrouwen niet uit grafiekjes komt maar uit fatsoenlijke nazorg en een duidelijk loket, en dat ontbrak toen én nu nog steeds; en ja, die algoritmes maken van één heftig verhaal meteen “de waarheid”, maar dat gebeurt vooral omdat de normale route zo traag en onpersoonlijk is. In mijn tijd bij de KLM had je na een incident meteen een heldere procedure en follow-up, hier is het vaak: succes ermee, probeer over 3 maanden nog eens… dan kweek je je eigen wantrouwen.

Die “geloofsoorlog” komt ook doordat mensen mRNA als één blok zien: risico’s zijn niet nul, maar ze zijn wél heel specifiek (myocarditis bij jonge mannen, timing/dosis) en dat kun je gewoon netjes meenemen in beleid i.p.v. doen alsof iedereen hetzelfde profiel heeft. Overigens is “veilig” in wetenschap altijd: de baten zijn groter dan de schade op populatieniveau, en wat veel mensen niet weten is dat covid zelf je hart/vaatstelsel gemiddeld een stuk vaker en harder raakt dan die zeldzame prik-bijwerking. En ja, mensen met langdurige klachten moeten serieus gevolgd worden, maar dat pleit juist voor betere registratie en nazorg, niet voor het hele platform afschrijven.

Hmm nee, PFAS en diesel “accepteren” we ook niet echt, daar zijn juist al jaren regels, rechtszaken en gedoe over, dus dat vergelijk slaat een beetje dood. En die mega-analyses zijn prima voor gemiddeldes, maar als jij net die zeldzame bijwerking hebt en je wordt van het kastje naar de muur gestuurd, dan is het logisch dat mensen er wél een strijd van maken.

Sophie raakt een goeie snaar met nazorg/compensatie, maar mist dat wantrouwen óók gevoed wordt door de eindeloze desinfo-machine die elk bijwerkingverhaal opblaast tot “zie je wel”, terwijl de risico-baten verhouding gewoon keihard in data zit. Overigens: die “zeldzame rotgevallen” worden juist beter zichtbaar als je registraties strak houdt (farmacovigilantie), en dat is iets anders dan doen alsof het hele mRNA-platform verdacht is. en ja, fix die zorg, maar laten we niet doen alsof bezuinigingen de enige reden zijn dat mensen feiten weigeren.

Nou ja, “echte reden van wantrouwen is bezuiniging” is veel te makkelijk, want er zijn ook gewoon mensen die vanaf dag 1 riepen dat het chipjes en dna-gedoe was en dat is geen zorgbudget maar internetkolder, en als je dan nu zo’n mega-studie hebt die zegt veilig en effectief, dan mag dat best gewoon staan zonder er meteen weer een politiek praatje van te maken hoor toch.

hij heeft wel een punt over die whiplash communicatie maar mRNA zelf is niet ineens een scam omdat den haag het als marketingcampagne bracht en die “wappie” framing was toxic ja, alleen ook beetje makkelijk om te doen alsof alles bewust was terwijl ze ook gewoon aan het improviseren waren met nieuwe data en overvolle ic’s, vertrouwen terugwinnen gaat niet met nóg een pdf maar met eerlijk zijn over onzekerheid en bijwerkingen zonder meteen de morele zweep erbij skippen

Die ex-verpleegkundige doet net alsof “alles werd weg gefilterd”, maar ik heb tijdens corona genoeg mensen gezien die dankzij die prikken gewoon niet op de IC belandden, dat is óók real world data hoor, niet alleen een spreadsheet in een ivoren toren. Natuurlijk was het melden van bijwerkingen rommelig en soms bureaucratisch, maar dat is typisch zorg-ICT en capaciteitsgedoe, geen bewijs van een complot; als je elke zeldzame bijwerking opblaast tot “ze laten ons stikken” maak je het debat kapot en jaag je mensen juist weg van iets dat per saldo levens heeft gered. En dat “wie betaalde het” is zo’n dooddoener: alles wordt betaald door iemand, de vraag is of het controleerbaar is en of de uitkomsten wereldwijd overeind blijven, en dat doen ze al jaren, hoe graag sommigen ook willen dat het anders is.