Explosie van psychische klachten legt arbeidsmarkt lam en kost ons miljarden: 'Nergens ter wereld betaalt werkgever twee jaar loon door'

In mijn tijd bij de KLM had je ook stress en roosters waar je knettergek van werd, maar als je twee jaar lang 100% loon moest doorbetalen bij “mentale klachten” dan was geen enkel bedrijf nog de lucht in gekomen. We hebben hier een systeem gebouwd waarin iedereen bang is voor verzuim en dus niemand meer iemand durft aan te nemen, vooral MKB niet, en ondertussen zit de GGZ vol en kan je pas geholpen worden als je al omgevallen bent… ja dan krijg je dus burn-outs op bestelling. Maak het eerlijker: kortere loondoorbetaling en sneller naar een collectieve pot, en stop met doen alsof elke werkgever een verzekeraar is, want zo jaag je de hele arbeidsmarkt het moeras in.

Weer zo’n systeem waar iedereen naar “preventie” wijst maar niemand de prikkel durft te noemen: twee jaar loondoorbetaling maakt een burn-out financieel bijna een spaarregeling, terwijl de rekening bij MKB en uiteindelijk de belastingbetaler landt. 900.000 arbeidsongeschikten en “miljarden” kosten, maar ondertussen groeit HR/arbodienst/coach-industrie vrolijk door met trajectjes van €2.500-€5.000 per medewerker en nul resultaatmeting. gooi het na 6 maanden gewoon naar een collectieve verzekering met strakke controle en snelle behandeling, nu is het vooral papier schuiven tot iemand definitief afhaakt.

Dat “nergens ter wereld” is leuk geroepen, maar we doen in NL ook net alsof burn-out uit de lucht valt terwijl we mensen intussen 24/7 meetrekken met targets, apps, avondmail en steeds minder vaste roosters. echter als je alleen aan die 2 jaar loondoorbetaling gaat zagen zonder tegelijk wachttijden GGZ omlaag te rammen en werkgevers te dwingen tot échte aanpassingen op de werkvloer, dan schuif je de rekening vooral door naar WIA/WW en de gemeente. daarentegen: maak het eerste jaar collectiever voor het MKB, maar koppel daar keihard aan dat re-integratie en behandeling binnen weken starten, niet na 4 maanden papierwerk.

Men vergeet gemakkelijk dat die “explosie” ook gewoon een gevolg is van medicaliseren: wat vroeger overspannen heette en met een paar weken gas terug kon, krijgt nu een diagnose, een traject en een dossier waar je nooit meer vanaf komt. En ondertussen hebben we werk zo ingericht dat iedereen altijd bereikbaar moet zijn, maar niemand meer echte zeggenschap heeft; dan is het niet raar dat vooral mensen met zorgtaken (vaak vrouwen) als eerste omvallen. Twee jaar loondoorbetaling kun je best herzien, maar als de GGZ-wachttijd maanden blijft en re-integratie vooral vinkjeswerk is, verplaats je de ellende alleen naar een ander loket; daar wordt niemand beter van.

Kijk, die 2 jaar loondoorbetaling is maar de helft van het verhaal: het is vooral een put-optie zonder pricing, want een werkgever draagt alle downside van iemands mentale crash maar heeft nul controle over wachttijden GGZ, re-integratie en diagnoses. Maak er gewoon een landelijke verzuimbeurs van: vanaf dag 1 vaste premie/collectieve pot en werkgevers die bovengemiddeld veel uitval hebben betalen een hogere risicopremie, dan stop je met dat roulette-gevoel bij MKB en ga je ineens wél sturen op werkdruk i.p.v. alleen paperassen.

Die 2 jaar loondoorbetaling is één ding, maar niemand durft te zeggen dat het hele “arbodienst + re-integratie” ecosysteem een verdienmodel is geworden: eindeloze rapportjes, casemanagers, coaches, en de werknemer ziet vooral wachttijd en gedoe. geef werkgever weer ruimte om iemand tijdelijk anders in te zetten (desnoods lager tempo/ander takenpakket) zonder dat je meteen juridisch in de fuik zwemt, want nu is het óf 100% inzet óf 100% ziek en dat is gewoon slechte business.

Juridisch gezien is die “2 jaar loondoorbetaling” maar één kant; de echte fuik is de Wet verbetering poortwachter: mis je een stapje, dan krijg je een loonsanctie en betaal je de facto nóg langer. Dan gaat het MKB dus niet alleen “verzekeraar spelen”, maar ook procesmanager met arbodienstjes, plan-van-aanpakjes en UWV-dossierbouw, terwijl de GGZ-wachttijd buiten hun macht ligt. Als je wil hervormen, begin dan bij het sanctieregime en de bewijsdrift: minder vinkjes, sneller echte behandeling, anders blijf je alleen geld rondpompen.

Dat “nergens ter wereld 2 jaar” klopt deels, maar NL heeft ook de WVP/WIA zo ingericht dat de werkgever de poortwachter is: re-integratie, dossier, arbodienst, UWV-proof papier… en bij psychisch is dat gewoon een moeras omdat je geen röntgenfoto hebt maar wel juristenrisico. Als je dan gaat knippen naar 6 maanden zonder de prikkels aan de achterkant te fixen (wachttijd GGZ, keuringscapaciteit UWV, fatsoenlijke deeltijd-werkhervatting) krijg je gewoon een schuifpuzzel naar WW/bijstand en gemeenten, lekker “Brussel” de schuld geven helpt daar nul. Maak het collectiever voor MKB prima, maar dan ook keihard: snelle toegang tot behandeling en een systeem dat parttime terugkomen beloont i.p.v. afstraft, anders blijft het of 100% ziek of 100% kapot geduwd.

“nergens ter wereld 2 jaar loon” ja oké, maar op de werkvloer zie ik vooral dat mensen pas uitvallen als ze al maanden kapot zijn en dan begint het circus: bedrijfsarts die ook geen plek kan toveren, GGZ-wachtlijst, werkgever die paniekerig wordt en de werknemer die thuis zit te piekeren. Als je die 2 jaar korter maakt zonder dat behandeling en passend werk binnen een paar weken echt geregeld is, dan duw je het gewoon door naar WW/WIA en uiteindelijk de gemeente, en dan zitten wij het weer op te vangen met schulden, huisuitzettingen en gezinnen die omvallen.

Feitje uit de spreekkamer: een flink deel van die psychische uitval is gewoon slaaptekort, mantelzorg, geldstress en hormonale ellende rond zwangerschap/overgang die nooit wordt herkend, dan krijg je dus burn-out op papier en pas na maanden iemand die echt kijkt wat er speelt. Je kan best sleutelen aan die 2 jaar loondoorbetaling, maar als je niet tegelijk snelle basis-GGZ, bedrijfsarts binnen 1-2 weken en ruimte voor tijdelijk minder uren regelt, ga je vooral schuiven van kosten én blijven mensen langer kapot thuis zitten. En dat vrouwen “vaker uitvallen” is ook omdat zij nog steeds het tweede fulltime baantje thuis doen, daar helpt geen Excel van VNO-NCW tegen.

simpel: we doen alsof “2 jaar loon” de root cause is, maar de echte bug is dat psychisch verzuim een black box is zonder metrics en zonder snelle triage. Bij een gebroken arm heb je diagnose + plan + expected recovery, bij “burn-out” krijg je 6 maanden wachtlijst, 3 coaches en een casemanager die vooral CYA-documenten tikt, en de werkgever mag wél betalen maar nul sturen. Maak mentale zorg gewoon fast-lane: binnen 5 werkdagen intake, binnen 2 weken behandeling óf harde contra-indicatie, en als dat niet lukt gaat het automatisch naar een collectieve pot met strakke SLA’s—nu is het vooral latency + papierwerk en dan verbaasd zijn dat de kosten exploderen.

Men vergeet gemakkelijk dat “nergens ter wereld” ook betekent: elders is het gewoon sneller armoede en afschuiven naar de staat, dus dat argument alleen is wat goedkoop. Wat mij hier vooral stoort is dat we psychische klachten behandelen als een HR-dossier met deadlines en formulieren, terwijl de kern vaak buiten het werk ligt: mantelzorg, scheidingen, schulden, slaap; dáár doet die arbodienst niks mee. Als je dan toch gaat sleutelen, maak het systeem niet alleen goedkoper voor werkgevers, maar zorg dat mensen binnen twee weken echte hulp krijgen i.p.v. zes maanden wachten en daarna ‘re-integreren’ in exact dezelfde gekte.

maar waarom doen we alsof het alleen “psychische klachten” zijn en niet gewoon een compleet doorgeslagen werkcultuur met altijd bereikbaar, altijd meer, altijd targets en ondertussen kinderopvang die je halve salaris opslokt en mantelzorg er gratis bij?? en dan roept men: ja werkgevers betalen 2 jaar dus het is “te aantrekkelijk” om ziek te zijn… wie WIL er nou thuis zitten met paniek in je lijf en gezeur van arbo/uwv aan je broek??? En dan?? gaan we de rekening weer bij de werknemer leggen terwijl de ggz-wachttijd gewoon maanden is en iedereen doet alsof dat normaal is??!!

Ach in de haven zie je ook zat gasten die niet lui zijn maar gewoon kapot gaan van nachtdiensten en gezeik thuis, en dan mag je na 4 maanden wachten op hulp nog “re-integreren” met een coach die niks kan behalve formulieren vullen, fix eerst die GGZ en maak werk weer normaal in plaats van alleen aan die 2 jaar loon te zagen toch

hmm iedereen gaat meteen op die 2 jaar loon zitten, maar wat mij vooral opvalt is dat je op kantoor tegenwoordig bijna niet meer “gewoon even minder” mag draaien zonder dat het meteen een dossier, plan van aanpak en arbo-circus wordt. Als je iemand na 2-3 weken overspannenheid gewoon tijdelijk 24 uur laat werken en taken afpelt zonder dat iedereen bang is voor claims, scheelt dat volgens mij al een hoop uitval en gedoe.