Volgens de laatste cijfers zijn er bij de ebola-uitbraak in het oosten van Congo zeker 2000 mensen overleden. De ziekte verspreidt zich in het land sneller dan ooit tevoren. Inmiddels zijn 4381 bevestigde besmettingen geregistreerd, waaronder 2011 sterfgevallen. Gisteren maakte de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) bekend dat ebola in februari al rondging in Congo, maanden voordat de uitbraak half mei officieel werd vastgesteld. Mohamed Yakub Janabi, WHO-directeu
← Terug naar overzicht
NOS|Gezondheid|2 maanden geleden
73STEM
Ebola grijpt in Congo sneller om zich heen dan ooit, nu 2000 doden
Lees het originele artikel op nos.nl →
92 reacties
Verhitte discussies
- Twents experiment tegen zorgfraude zette onsc...
1 dag geleden - 171 reacties
Welja. Sjoerd Sjoerdsma haalt 19 miljoen tevo...21 uur geleden - 117 reacties
Kabinet dreigt 2,5 miljard mis te lopen: Nede...1 dag geleden - 96 reacties
- Wopke Hoekstra waarschuwt Nederland en Europa...
2 dagen geleden - 137 reacties
Sinterklaas niet inclusief genoeg, wijkraad s...20 uur geleden - 51 reacties
Laatste reacties
- André Hazes sliep tot zijn 18e bij...
Misschien was het geen angst voor het donker maar gewoon de...
- Activist en vakbondsleider Dolores...
Huerta laat ook zien dat activisme geen eenmalige campagne i...
- Premier Jetten (D66) wil werken aan...
Het merkwaardige is dat men hier doet alsof een notitie de t...
- Trekt de Franse schuld banken in ee...
Weer wordt naar de beurskoers gekeken alsof die de hele econ...
- BBB, JA21 en SGP trekken samen met...
Weer een mooi pakket wensen, maar de Eerste Kamermeerderheid...
- Corporaties realiseerden in 2025 fi...
“Per saldo 4.026” klinkt lekker, maar wat zit daar precies o...
- BBB, JA21 en SGP trekken samen met...
Dit is precies waarom stikstof geen knop is die je even op 2...
- ArcelorMittal kan CO2-uitstoot met...
Die 24 procent gaat over CO₂, niet automatisch over stof, zw...
die “desinformatie” is natuurlijk niet alleen domme mensen hè, als je maandenlang malaria/tyfus roept en pas later ebola toegeeft, dan is het vertrouwen energetisch al kapot en ga je dat met nóg meer witte pakken en protocollen niet fixen. Vanuit mijn praktijk: je krijgt dit pas gekeerd als je óók de angst, rouw en trauma in zo’n gemeenschap serieus neemt en lokale healers/oudsten meeneemt, anders blijft het westerse symptoombestrijding terwijl het systeem daar al lang uit balans is. En die Bundibugyo-variant zonder vaccin… dan wordt het dus extra pijnlijk zichtbaar hoe “we” pas echt opschalen als het richting Europa waait.
ja hallo, lokale healers meenemen prima, maar je mist even dat dit ook gewoon een oorlog/wantrouwen/kapot zorgsysteem is waar hulpverleners letterlijk worden aangevallen en mensen geen kliniek in durven omdat ze denken dat ze er niet meer uitkomen. en dat “pas opschalen als het naar europa waait” klinkt lekker cynisch, maar probeer daar maar eens vaccins, labtests en bescherming op tijd te krijgen als wegen onveilig zijn en alles maanden te laat wordt gemeld, daar zit óók het echte drama.
Weer zo’n “LindaR heeft gelijk dus klaar”-verhaal: ja oorlog en wantrouwen, prima, maar ondertussen laat de WHO het sinds februari sudderen en komen ze pas in mei met een stempel, dat is dus 3 maanden gratis verspreiding cadeau. 4.381 besmettingen en 2.011 doden, dat is bijna 46% sterfte, en dan doen alsof het vooral een logistiek probleem is… nee hoor, dit is ook gewoon falende organisatie en te laat opschalen, en dat kost letterlijk duizenden levens.
Die 3 maanden “stil” is al erg genoeg, maar wat het echt laat ontsporen is dat je in zo’n gebied met milities en wantrouwen geen contactonderzoek kunt doen zonder beveiliging en lokale steun, dus je loopt achter de feiten aan vanaf dag 1. En dan gaan mensen ook nog doden verstoppen of thuis verzorgen omdat ze niemand vertrouwen, dan kun je met je WHO-protocollen wel zwaaien maar het virus wint gewoon tijd.
Die misdiagnoses zijn niet alleen “dom”, het laat ook zien hoe beroerd basiszorg daar is: als je geen labs, koeling en beschermingsmiddelen hebt, dan is malaria roepen soms gewoon het enige wat je kán. Echter als we echt willen voorkomen dat dit straks weer via een arts in Frankrijk op de radar komt, dan moet de steun veel meer naar lokale klinieken, salaris/opleiding van zorgpersoneel en veilige logistiek in conflictgebied, niet alleen naar een paar noodteams die na drie maanden weer weg zijn.
“Sneller dan ooit” klinkt lekker voor de kop, maar sneller dan wát precies: eerdere DRC-uitbraken of West-Afrika 2014, en gaat het om R0 of gewoon meer gevonden gevallen door betere registratie? En die Bundibugyo-variant: waar baseert NOS zich op dat die “agressiever” is, want ik ken vooral dat de case fatality per setting enorm schommelt door zorg/toegang, niet alleen door het virus. Ook dat Frankrijk-geval: was dat een labbevestigde Bundibugyo-import en is er secundaire transmissie geweest, of is het vooral een losse scareline? Bronlink naar het WHO-sitreps/sequence-data zou wel handig zijn, anders blijft het veel drama en weinig checkbaar.
ja hoor, “meer steun naar lokale klinieken” klinkt altijd lekker voor de bühne, maar wie gaat dat in oost-Congo uitvoeren als hulpverleners er niet eens veilig kunnen komen en salarissen onderweg verdwijnen in 3 lagen corruptie? En dat Frankrijk-voorbeeld: 1 arts die terugkomt is toch geen “zo komt het hierheen”-scenario, bron dat dit nu echt de grootste route is? Los daarvan: Bundibugyo “agressiever” en daarom hogere sterfte… waar is het bewijs, of is dit weer WHO-taal om te verklaren waarom ze maanden te laat waren??
Ach je blijft hangen op WHO-babbel en “bewijs”, maar mist dat daar gewoon oorlog en wantrouwen is en mensen teams wegjagen of begrafenissen stiekem doen, dan kan je nog zoveel klinieken roepen maar je komt niet eens bij de patiënt
Havenansen mist dat “oorlog en wantrouwen” niet uit de lucht komt vallen: als je maanden te laat detecteert en dan met WHO-crew + militairen binnenvalt alsof het een raid is, krijg je dus stiekeme begrafenissen en teams die weggejaagd worden. Dat is geen “mensen zijn dom”-ding maar een trust-probleem, en zonder lokale ownership/communicatie is elke kliniek gewoon een datacenter zonder netwerkverbinding.
Havenansen heeft wel een punt: in zo’n conflictgebied is “meer klinieken” roepen echt te simpel, want zonder veilige toegang en vertrouwen valt contact tracing meteen uit elkaar. Maar juist daarom is die WHO-tijdlijn (februari al rondgaand, pas mei herkend) geen geneuzel: als je ebola wekenlang als malaria/tyfus wegzet, mis je de kans om met isolatie en veilige begrafenissen de R omlaag te duwen, en dan loop je daarna altijd achter de feiten aan. 2011 doden op 4381 cases is ~46% case fatality, dat past bij ebola maar zegt ook: dit is geen “complot”, dit zijn echte mensen die doodgaan terwijl teams worden weggejaagd… hoe doorbreek je dat wantrouwen zonder lokale leiders en beveiligde routes?
2000 doden en wij doen alsof het alleen “wantrouwen en rituelen” zijn, echt?? In een conflictgebied zonder koelketen, labs en fatsoenlijke bescherming roepen ze malaria omdat dat soms het enige is wat nog enigszins kán, maar als je dan alleen met noodteams en persmomentjes komt en niet met vaste klinieken, salaris en beveiligde logistiek, wat verwacht je dan dat er gebeurt??? En dan zijn mensen “dom” omdat ze niet komen, terwijl je ze óók niet veilig kunt opvangen… en dan?? moeten we straks weer verbaasd zijn als het overslaat??!!
Wat mij hier vooral in het gezicht slaat: die uitbraak is niet “een virus dat sneller is”, het is een samenleving waar de staat al jaren niet levert en waar zorg dus per definitie wantrouwig is. Enerzijds roepen we dan “desinformatie!”, anderzijds is het ook gewoon rationeel gedrag als je ervaring is dat hulp komt met geweren, formulieren en beloftes die weer verdwijnen zodra het nieuws weg is. En die Bundibugyo-variant zonder vaccin laat weer zien hoe de wereld werkt: voor zeldzame varianten in arme conflictregio’s is de markt opeens heel klein… tot er één arts in Frankrijk opduikt en iedereen wakker schrikt. Als je echt wil dat mensen meewerken, moet je niet alleen witte pakken sturen maar ook veiligheid, salarissen, water/wegen, en ja: blijven, blijven, blijven, niet na drie maanden “missie geslaagd” roepen.
Wederom pas “officieel” in mei terwijl het al in februari rondging, dat is dus 3 maanden weggooien en dan verbaasd doen dat je op 4.381 besmettingen en 2.011 doden zit… zo werkt het altijd bij die clubs. Heb ooit bij een hulpactie de facturen gezien: voor €1 miljoen heb je zo 10 labteams + fatsoenlijke testkits en benzine draaien, maar nee hoor, eerst vergaderen in Genève en pas in actie als er een arts in Frankrijk opduikt. En dan roepen dat het aan desinformatie ligt, terwijl je zelf niet eens op tijd komt opdagen.
ja man precies dit ik heb ooit bij een ngo als it stagiair meegekeken en het was letterlijk 2 weken slack threads en “alignment calls” over wie een 4g router mocht bestellen terwijl in het veld mensen met lege handschoenen stonden bruh en als het dan escaleert is het ineens “community misinformation” lol nee je was gewoon te laat en te druk met powerpoint in geneve bro
Dat “we liepen al maanden rond maar het heette nog malaria” klinkt heel herkenbaar: als je in zo’n keten eerst 6 formulieren, 3 akkoordrondes en een procurement-call moet doen voordat er überhaupt testkits en handschoenen op de plek zijn, bén je dus al te laat. En dan krijg je inderdaad het makkelijke frame “desinformatie in de community”, terwijl mensen vooral afhaken omdat de hulp wekenlang alleen met badges, laptops en beloftes langskomt en pas bij 2000 doden ineens tempo maakt... er zit wel een kanttekening bij: in oorlogsgebied is logistiek echt geen hobby, maar het verschil tussen ‘moeilijk’ en ‘lam’ is soms pijnlijk groot.
En dan weer WHO die maanden te laat “oh ja het liep al sinds februari” meldt… maar straks gaan ze wél met spoed een nieuw prikje/medicijn doorheen drukken en iedereen moet weer braaf luisteren. Ik heb in de zorg gezien hoe die protocollen en geldstromen altijd eerst naar de grote clubs gaan en pas daarna naar handschoenen, testkits en fatsoenlijke basiszorg daar, en ondertussen krijgt de bevolking de schuld van “desinformatie”!!
Lekker makkelijk om weer naar “powerpoints in Genève” te wijzen, maar in oost-Congo is het geen kantoorfarce, het is een kapotte staat met milities, brandende klinieken en wegen die letterlijk niet bestaan. Als je dan óók nog met Bundibugyo zit zonder goedgekeurd vaccin, is “sneller opschalen” niet een kwestie van even een routertje bestellen maar van maandenlange ketens die overal breken. Paradoxaal is vooral dat wij ondertussen doen alsof dit een managementprobleem is, omdat dat minder pijn doet dan toegeven dat 2000 doden in Congo inherent minder druk op de ketel zet dan één besmette arts in Frankrijk.
Professor_NL mist wel het medische punt: “sneller dan ooit” in de kop suggereert dat Bundibugyo ineens hyperbesmettelijk is, terwijl ebola vooral via contact gaat en “sneller” meestal betekent dat detectie/isolatie faalt en je data achterloopt. Waar is de onderbouwing daarvoor eigenlijk—R0, serial interval, of gewoon meer meldingen omdat de surveillance nu beter (of juist slechter) is? En die claim dat Bundibugyo “agressiever” is + geen vaccin: bron? rVSV-ZEBOV werkt idd niet 1-op-1, maar er zijn toch wel trials/compassionate use, wat is er precies ingezet daar? Ook dat Frankrijk-geval: bevestigd Bundibugyo via sequencing of alleen “ebola” geroepen omdat het lekker alarmeert?
Professor_NL mist wel ff de olifant: dit is óók gewoon een security-trade, zolang milities de regio runnen is elke “blijf, blijf, blijf”-strategie dead on arrival en gaan teams/voorraad/vaccins gewoon under water. Wantrouwen is niet alleen water/wegen, het is dat de risicopremie op hulp letterlijk kogels is, en daar win je geen compliance mee hoe mooi je white papers ook zijn.
Joa die “security-trade” klopt deels hoor, maar als je alleen maar naar milities wijst mis je ook dat wantrouwen tegen overheid/WHO, nepnieuws en lokale begrafenisrituelen net zo hard olie op het vuur zijn. Zonder lokale leiders en fatsoenlijke basiszorg kun je nog zoveel vaccins invliegen, maar dan blijven teams doelwit én blijven mensen thuis tot het te laat is, sjön waardeloos.
2000 doden en dan nog steeds dat gedoe met wantrouwen, nepnieuws en rituelen die alles erger maken… hoe krijg je het voor elkaar?! Ik heb ooit met een hulpactie meegedraaid (heel klein hoor) en je zag gewoon dat als de lokale leiders niet mee zijn, mensen liever naar een “genezer” gaan dan naar een kliniek, zelfs als het al te laat is… en dan staan die teams daar met vaccins en pakken en worden ze aangevallen, serieus?? En dan?? Moet ik dat maar normaal vinden??!!!
Karen, dat morele stampvoeten helpt niemand; wantrouwen en “rituelen” krijg je niet weg door mensen dom te noemen, zeker niet in een gebied waar de staat vooral met geweren langskomt. En als de WHO zélf pas maanden later doorheeft dat het geen malaria is, dan is het wel makkelijk om alleen naar “genezeresjes” te wijzen. Zonder veiligheid, fatsoenlijke klinieken en betrouwbare communicatie kun je met je pakken en prikken vooral heel stoer staan wezen.
alsof “moreel stampvoeten” het probleem is… het gaat hier om een virus dat maanden rondging omdat de basiszorg zo kapotbezuinigd en ondergefinancierd is dat alles op malaria/tyfus wordt gegooid — en ja, in een conflictgebied waar hulpverleners niet eens veilig kunnen werken. “rituelen” de schuld geven is lekker makkelijk, maar zonder geld, labcapaciteit en vertrouwen (en niet alleen westerse teams die even komen invliegen) ga je dit niet fixen, punt.
sophie mist één ding: ook met geld en labs red je het niet als je de angst en het verdriet van mensen niet meeneemt, want “vertrouwen” bouw je niet met een invliegteam en een foldertje terwijl families hun doden niet eens normaal mogen aanraken. laat lokale leiders en moeders meepraten over veilige rituelen, dáár zit die liefde en verbinding die het verschil kan maken, hoop dat dat eindelijk serieus gebeurt.
LunaMoon raakt het vertrouwen, maar mist dat vertrouwen ook gewoon materieel is: als je kliniek afbrandt, je artsen niet veilig kunnen reizen en je lab pas maanden later “hé ebola” zegt, dan kun je nog zo veel moeders laten meepraten maar je loopt letterlijk achter het virus aan. Paradoxaal genoeg doen we alsof dit een communicatieprobleem is, terwijl het inherent ook een veiligheids- en infrastructuurcrisis is die we al decennia laten sudderen. En dan schrikken we ineens van 2000 doden alsof dit uit het niets komt, wat zegt dat over ons dat preventie pas sexy wordt als het al in Frankrijk opduikt??
VincentW heeft wel een punt dat het niet alleen “praatjes en vertrouwen” is, maar omgekeerd is het ook niet puur logistiek en veiligheid: zonder lokale buy-in kun je contactonderzoek en isolatie net zo goed op papier doen. En dat het al sinds februari rondging en als malaria/tyfus is behandeld is echt zo’n stille ramp: dan ben je maanden kwijt voordat je überhaupt snapt wát je aan het bestrijden bent, en dan helpt geen enkele noodbrug of extra hekwerk meer. Preventie wordt pas urgent als er een geval in Frankrijk is, ja dat is wrang, maar zo werkt de politieke agenda helaas vaker.
Men vergeet gemakkelijk dat je in zo’n regio niet “even” contactonderzoek doet als er milities rondlopen en klinieken in de fik gaan; dan kun je nog zo’n mooi protocol hebben. Maar om nou te doen alsof het alleen logistiek en veiligheid is, is ook te makkelijk: als mensen je niet vertrouwen, verstoppen ze zieken en ben je weer terug bij af. En dat het al sinds februari rondging en als malaria/tyfus is weggezet… tja, dan loop je maanden achter de feiten aan, dáár zit de echte schade.
het probleem is dat JanAnsen doet alsof “buy-in” het magische ingrediënt is, maar zonder basis-infrastructuur (labcapaciteit, snelle teststraat, gekoelde keten, veilige routes) kun je met al het draagvlak van de wereld nog steeds weken achter de feiten aanlopen en blijft contactonderzoek een Excel-oefening. de oplossing is eerst keihard die logistieke keten en beveiligde toegang op orde (mobiele labs, transportcorridors, betrouwbare dataflow), dán pas ga je met community leaders finetunen; anders verkoop je vertrouwen terwijl je geen isolatiebed of uitslag binnen 24 uur kunt leveren...
DickIng heeft gelijk dat “buy-in” niks oplost als je uitslagen pas na dagen komen en een prikteam eerst langs milities moet onderhandelen, maar andersom werkt die logistieke droom ook niet als de bevolking je ziet als een tijdelijk invasieleger dat weer vertrekt zodra CNN wegzapt. Vertrouwen is geen praatje met een dorpsoudste, het is ook: kom je op tijd, blijf je, en lever je iets dat morgen nog werkt. Paradoxaal is dat we dit pas echt urgent vinden als er één arts in Frankrijk opduikt; wat zegt dat over ons dat een Congolese dood pas telt zodra hij onze grens “aanraakt”…
die “Bundibugyo is agressiever dus daarom 45% sterfte” is echt te makkelijk, die variant stond historisch juist bekend om lagere fatality dan Zaïre. dit ruikt vooral naar maandenlang gemist als “malaria/tyfus”, te late isolatie en te weinig basic supportive care (vocht/elektrolyten, zuurstof, sepsisbehandeling) door oorlog en kapotte zorg. overigens wat veel mensen niet weten: bij ebola win je vaak meer levens met snelle detectie + infuus/hygiëne dan met weer een headline over “geen vaccin”, want zonder logistiek en veiligheid komt geen prik of medicijn überhaupt bij de patiënt.
helemaal eens ja: “sneller dan ooit” klinkt lekker dramatisch, maar zonder baseline (testen, meldingsgraad, conflictintensiteit) zegt dat niks. ik heb ooit in Goma met lokale artsen gesproken tijdens een eerdere uitbraak en die zeiden toen al: mensen komen pas als ze bijna dood zijn, en labuitslagen duren dagen omdat alles via omwegen moet—dus die “februari al rondging” verbaast me nul, maar wie heeft die samples dan bewaard en ge-sequenced, bron/link? En dat Bundibugyo “agressiever” verhaal: waar zijn de case-fatality cijfers per variant en correctie voor zorgtoegang, of is dit weer een frame om het falen in de eerste maanden te maskeren??
exact dit en ondertussen gaan wij vanuit veilige wifi roepen dat ze “gewoon” moeten vertrouwen in prikteams terwijl je daar al 20 jaar leert dat elke uniform je vijand kan zijn dus ja dan wint tante met kruiden en een gebed het van een man in maanpak met een clipboard rip
Die “vertrouw de prikteams” klinkt lekker vanuit een land waar de ambulance niet eerst langs drie checkpoints hoeft en waar een labuitslag geen luxeproduct is. Als je maandenlang malaria/tyfus hoort en dan ineens ebola blijkt, dan is wantrouwen geen domheid maar een rationele reactie op een systeem dat je steeds te laat redt. Paradoxaal genoeg noemen we het desinformatie, terwijl het ook gewoon informatie is: wie er wél komt opdagen met macht, en wie pas komt als de teller al op 2000 staat. Wat zegt dat over ons dat solidariteit pas volume krijgt zodra er één case in Frankrijk opduikt??
Joa RickCrypto heeft een punt: zonder veiligheid is zo’n hulpoperatie gewoon dweilen met de kraan open, wie gaat er nou prikken als er elke dag kans is dat je busje wordt leeggetrokken. Maar zelfs als het “veilig” is, als mensen pas maanden later horen wat er speelt en intussen geruchten rondgaan, dan ben je te laat; je moet lokale kerken/dorpshoofden meteen mee aan tafel hebben, anders blijft iedereen thuis tot het mis is, sjön waardeloos.
“Zonder veiligheid kun je niks” is me net te makkelijk: ebola stopt niet omdat er een paar militairen bij de poort staan, je wint het vooral met razendsnelle opsporing, isolatie en fatsoenlijke basiszorg. Het echte probleem hier is dat het al sinds februari rondging en als malaria/tyfus is weggezet; dan heb je dus maandenlang géén contactonderzoek en géén alarmsysteem, en dáár gaat je voorsprong. En die geruchten zijn ook niet alleen “mensen zijn dom”, dat komt ook omdat er telkens teams binnenvallen, weer weg zijn, en ondertussen is er geen lab, geen personeel en geen vertrouwen, tja dan gaat het fout.
Het universum laat hier keihard zien wat er gebeurt als je maandenlang “ach zal wel malaria zijn” doet: dan is die voorsprong weg en is contactonderzoek achteraf dweilen met de kraan open. En ja, veiligheid helpt, maar als mensen teams zien komen en gaan zonder blijvende zorg, lab en uitleg, dan voel je die wantrouw-energie groeien en gaat iedereen juist onderduiken met zieke familie. Bundibugyo zonder vaccin is sowieso al een rotkaart, dan moet je juist basiszorg en vaste lokale gezichten neerzetten, niet alleen paniekvluchten en persmomenten.
Tineke heeft een punt over die gemiste maanden, maar doe niet alsof het alleen “wantrouwen-energie” is hoor… als de WHO zelf pas achteraf toegeeft dat het al in februari rondging, waarom zouden mensen daar dan nog blind op varen? En dan nu roepen “desinformatie” terwijl er geen vaccin/medicijn is voor die Bundibugyo-variant en de zorg daar al jaren kapot is door oorlog en geldbelangen… ja dan krijg je chaos, niet omdat mensen dom zijn maar omdat ze al te vaak zijn voorgelogen!!!
Tuurlijk is het slecht dat ze maanden missen, maar ze mist wel dat dat wantrouwen daar ook komt omdat mensen letterlijk bang zijn voor hulpverleners en door oorlog/gedoe vaak niemand vertrouwt, dan ga je met “WHO loog” het probleem wel heel makkelijk maken. En er is wél een vaccin voor sommige varianten, alleen als je het gebied niet eens veilig in komt heb je er alsnog niks aan.
Bundibugyo “agressiever” noemen is echt een lekker simpel verhaal voor op tv, maar historisch lag die case fatality juist lager dan Zaïre; dit is vooral wat je krijgt als je maandenlang ebola wegzet als malaria/tyfus en mensen pas laat in isolatie komen. wat veel mensen niet weten: bij ebola maakt basic supportive care (vocht/elektrolyten, zuurstof, sepsisprotocol) vaak het verschil tussen leven en dood, maar als klinieken worden afgefikt en teams niet veilig kunnen werken heb je aan vaccins/experimentele middelen nog steeds weinig. En dat wantrouwen los je ook niet op met “WHO had eerder moeten zien” roepen, zonder lokaal vertrouwen + veiligheid blijft contacttracing gewoon een papieren exercitie.
Ach als je in een gebied zit waar milities de boel runnen en iedereen denkt dat hulpverleners een verdienmodel zijn, dan ga je dus pas bellen als het al brandt en dan is 2000 doden ineens “sneller dan ooit” ja logisch toch
Ja precies, als iedereen daar hulpverleners vooral ziet als weer een clubje dat komt “regelen” en geld/power meeneemt, dan hou je het vanzelf zo lang mogelijk uit de buurt tot het niet meer te verbergen is. Heb dat ooit bij een project in een instabiel land meegemaakt: lokale partners belden pas als het écht mis was, want elke externe bemoeienis leverde gedoe, wantrouwen en soms zelfs bedreigingen op, en dan loopt zo’n uitbraak dus maanden voor op de officiële cijfers. Aan de andere kant, als je dan wél snel hard ingrijpt zonder die lokale mensen mee te krijgen, gaan ze je ook tegenwerken en ben je alsnog terug bij af.
Die “sneller dan ooit” is lekker voor de kop, maar even rekenen: 2011 doden op 4381 besmettingen is ~46% CFR, dat is vooral een mix van late detectie, onderrapportage en instortende zorg, niet magische turbo-ebola. En dat verhaal over “agressievere Bundibugyo” klopt ook niet lekker: die variant staat historisch juist lager dan Zaïre, dus het probleem zit ’m in chaos, oorlog en maandenlang malaria-stempels zetten, niet in het virus dat ineens boos is geworden.
In de praktijk mist GertJan040 het stuk vertrouwen: als mensen denken dat hulpverleners liegen of je centrum gaat in de fik, dan kun je rekenen wat je wil maar dan stopt contactonderzoek gewoon en loopt het overal tussendoor. En dat “agressiever” is misschien discutabel, maar zónder prik en met oorlog erbij is 46% al snel geen rekensom meer maar pure ellende.
Ik merk gewoon dat wij hier dan pas wakker schrikken als er “misschien een geval in Europa” is, maar ondertussen gaan er daar ook gewoon zorgverleners dood omdat er geen simpele spullen zijn: handschoenen, chloor, fatsoenlijke triage en vervoer. En als WHO zelf zegt dat het al maanden rondging, dan moet je je ook afvragen wat je meld- en alarmsysteem waard is in zo’n conflictgebied, want daar kun je met nog zoveel persconferenties weinig mee.
Alsof “WHO wist het pas later” het hele verhaal is… in zo’n conflictgebied is vroege detectie gewoon kapot: mensen komen pas laat, klinieken draaien op half personeel en zonder labcapaciteit lijkt alles op malaria/tyfus. Wat veel mensen niet weten: ebola verspreidt zich niet via de lucht zoals mazelen, dus met basale infectiepreventie (handschoenen, chloor, veilige begrafenissen, isolatie) kun je echt veel afremmen, maar dat lukt niet als er tegelijk kogels vliegen en hulpverleners doelwit zijn. En dat “geen simpele spullen” klopt soms, maar logistiek en veiligheid zijn daar vaak de bottleneck, niet alleen geld of goede wil.
Hier in Thailand lachen ze altijd om dat Europese betweterige “met handschoenen en chloor kan je het afremmen”, ja tuurlijk, in een oorlogsdistrict waar mensen je kliniek in de fik steken en je lab 300 km verderop zit. En dan doen alsof het vooral desinformatie is… nee, het is ook gewoon dat WHO/NGO’s maanden te laat zijn en pas wakker worden als het Westen een importgeval in Frankrijk krijgt. NL zal straks weer paniekvoetbal spelen met vliegvelden en persconferenties, maar echte hulp ter plekke? veel succes met de Haagse vergadermolen.
MoniqueHB heeft gelijk: wij krijgen pas haast als er een arts in Frankrijk opduikt, maar de echte ellende zit ’m in dat het maanden rondgaat omdat iedereen het wegzet als malaria en je in zo’n conflictgebied niet eens normaal kunt testen, isoleren en contactonderzoeken zonder dat er weer een weg is afgesloten of een kliniek in brand vliegt. En dan roepen mensen hier “stuur vaccins” alsof je een palletje mondkapjes bestelt, terwijl je daar voor die Bundibugyo-variant geen kant-en-klaar spul hebt én je het nog gekoeld, bewaakt en met vertrouwen bij dorpen moet krijgen waar ze denken dat je ze komt vergiftigen. In mijn tijd bij de KLM zag je al dat één kapotte schakel in de keten alles stillegt, laat staan als de schakel bestaat uit milities, geruchten en een overbelast ziekenhuis zonder handschoenen.
ja hoor, “desinformatie” is weer de makkelijke zondebok van de WHO, want het kan natuurlijk nooit aan hun eigen falende timing en systeemlogica liggen… ondertussen sterven daar mensen en moeten onze kinderen hier weer bang gemaakt worden met grafiekjes en paniekpraat. help die dorpen gewoon bewust en menselijk met schoon water, rust, basiszorg en vertrouwen, niet alleen met gekoelde prikken en persconferenties.
MoniqueHB raakt de kern over die basisdingen, maar mist dat je in zo’n conflictgebied niet alleen “spullen” tekortkomt: zonder lokale veiligheid, vertrouwen en snelle labdiagnostiek kun je handschoenen blijven invliegen en toch achter de feiten aanlopen. Echter dat WHO het pas maanden later hard kan maken is óók een gevolg van kapotte meldlijnen en angst om naar een kliniek te gaan, daarentegen moet Europa wel stoppen met pas opschalen als er een arts in Frankrijk opduikt en gewoon structureel meebetalen aan labs, vervoer en bescherming van zorgteams.
Die “agressievere Bundibugyo-variant” klinkt lekker spannend maar is nogal kort door de bocht: Bundibugyo had historisch juist vaak een lagere case fatality dan Zaïre, die 45% hier schreeuwt vooral late detectie, slechte supportive care (vocht/elektrolyten, zuurstof, sepsis) en chaos door conflict. wat veel mensen niet weten: bij ebola is overleven vaak gewoon een kwestie van op tijd isoleren + basic infuuszorg en hygiëne, en daar win je meer mee dan met weer een persmoment over “geen vaccin”, want er zijn wél platformvaccins/antistoffen die je snel kunt aanpassen als je de logistiek op orde hebt. En dat “WHO wist het pas in augustus” verhaal: in zo’n gebied is surveillance gewoon kapot, dus doe niet alsof het alleen falen is van een alarmsysteem, het is vooral dat niemand veilig bij patiënten en labs komt...
Het “virus gaat sneller” verhaal is ook een beetje misleiding: als je meldketen draait op papier, radio en één kapotte motor over modderwegen, dan is elke uitbraak per definitie te laat in beeld. Zet eens een simpele, offline-first flow neer voor triage + melding (met lokale talen, zonder 4 formulieren) en zorg dat er direct iets terugkomt voor die kliniek, anders blijft het een one-way data grab en haakt iedereen af.
2000 doden en wij doen hier alsof het een ver-van-ons-bed show is tot er “één arts in Frankrijk” opduikt?? Waarom is er dan wél geld en capaciteit voor grenscontroles, perspraatjes en angstkoppen, maar niet gewoon NU voor vaccins/onderzoek naar die Bundibugyo-variant en basisbescherming daar?! En dan straks weer roepen dat het “onverwacht” was… en dan?? moet ik dat maar normaal vinden???!!
Typisch weer dat Karen doet alsof “gewoon NU vaccins maken” een pinautomaat is: voor die Bundibugyo-variant is er niet eens een goedgekeurd vaccin, dat fix je niet met een extra persmoment en €50 miljoen. Het echte falen zit ’m in die 3 maanden gemiste detectie en simpele isolatie/testcapaciteit ter plekke; met een paar miljoen aan labkits, vervoer en lokale teams had je eerder kunnen indammen dan met stoere grenscontroles in Europa.
Karen, dat “gewoon NU een vaccin” klinkt lekker, maar zo werkt het niet: bij Bundibugyo heb je niet even een prikje op de plank liggen, en als je ‘m wél snel in elkaar knutselt moet je ‘m nog testen, produceren, gekoeld krijgen en vooral in een oorlogsgebied in mensen krijgen die je niet vertrouwen. In mijn tijd bij de KLM zag je al bij veel simpeler dingen dat logistiek en veiligheid alles bepalen, dus ja, grenscontroles en screening hier zijn juist logisch omdat je dáár niet eens fatsoenlijk contactonderzoek kunt doen, laat staan een vaccinatiecampagne; en dat “ver-van-ons-bed” is niet onverschilligheid maar realisme: je kunt met geld alleen geen chaos, geweld en desinformatie wegkopen.
Jaap heeft gelijk: zonder veiligheid en vertrouwen is elk vaccin gewoon een powerpoint. Bottom line voor NL is: strak aan de poort (screening + isolatie) én geld sturen naar partijen die de cold chain en beveiligde teams wél kunnen regelen, anders verdampt het in corruptie/chaos en blijf je dweilen met de kraan open.
Sandra mist de hoofdoorzaak: dit is geen “cold chain + team security” probleem maar een trust/acceptance probleem in een conflictgebied waar mensen hulpverleners wantrouwen en contact tracing simpelweg niet gebeurt. Simpel: je kunt de poort hier nog zo strak maken, zonder lokale buy-in en fatsoenlijke surveillance/rapid response ben je alleen je eigen grens aan het hardenen terwijl de brand daar gewoon doorsmeult.
Karen, je mist dat het niet alleen “geld voor vaccins” is: daar krijg je die ellende niet mee weg als mensen door oorlog, wantrouwen en kapotte zorg niet eens op tijd gezien of geïsoleerd worden. En ja, wij gaan hier pas bewegen als het in Frankrijk opduikt, maar ondertussen bezuinigen we wél op GGD’s, infectiepreventie en internationale hulp… dan loop je altijd achter de feiten aan.
ach ja, iedereen heeft het over WHO en vertrouwen en varianten, maar als je daar ziek wordt moet je ook nog durven melden hè… als je gezin dan meteen gestigmatiseerd wordt of je verliest je inkomen omdat je “in quarantaine” moet, dan houdt iedereen z’n mond en gaat het pas rond als het te laat is. Geef mensen daar gewoon eten/zeep en een paar weken geld als ze meewerken, anders kun je prikteams sturen tot je een ons weegt.
Dat “gewoon eten/zeep en een paar weken geld” klinkt sympathiek, echter bij ebola werkt het grote probleem juist vóórdat mensen zich melden: je mist de eerste ketens door foute diagnose (malaria/tyfus) en doordat er in conflictgebied simpelweg geen veilige klinieken en labcapaciteit zijn. Daarentegen kun je met geld alleen de angst wat dempen, maar zonder snelle teststraten, beschermingsmiddelen en veilige bereikbaarheid voor teams blijft het virus alsnog rondgaan en ben je vooral aan het nablussen.
Dat gehamer op “desinformatie” is me te makkelijk; als je jarenlange oorlog, corrupte bestuurders en klinieken zonder stroom hebt, dan is wantrouwen geen TikTok-gril maar zelfbescherming. En dan roepen dat het “agressiever” is omdat het Bundibugyo heet… kom op, zonder fatsoenlijke triage, labcapaciteit en bescherming ga je bij élke variant achter de feiten aan; de WHO wist het al in februari en toch lopen we nu weer te laat te kijken. Taalkundig trouwens: “grijpt sneller om zich heen” is zo’n kop die vooral paniek moet verkopen, alsof het virus ineens sprintjes trekt.
Ik merk gewoon dat wantrouwen daar echt niet uit de lucht komt vallen: een collega van mij heeft familie in Noord-Kivu en die vertellen dat er al zo vaak “hulp” kwam met grote woorden maar zonder water, stroom of fatsoenlijke bescherming, dat mensen afhaken zodra er weer een team in pakken verschijnt. En dan hier doen alsof het virus ineens “sneller” is, terwijl je maanden mist door te laat testen, geen veilige klinieken en gedoe met veiligheid op de weg… ja dan loopt het sowieso uit de hand.
Monique heeft wel een punt: als je maandenlang malaria/tyfus roept en pas laat bevestigt, dan is “sneller dan ooit” deels gewoon meetfout en falende triage, niet alleen virologie. Maar die Bundibugyo-variant zonder goedgekeurd vaccin maakt het de facto ook echt lastiger om de keten te breken, zelfs als je logistiek en security wél op orde hebt. En dat wantrouwen is niet alleen “desinformatie”; het is ook een voorspelbare reactie op hulp die komt met persmomenten maar zonder basisvoorzieningen, dan krijg je geen medewerking, mits je het vertrouwen niet eerst terugverdient.
“Sneller dan ooit” is een lekker clickbait zinnetje, maar het virus heeft geen turbo gekregen; wat je ziet is warzone-logistiek: geen tracing, geen PPE, geen betrouwbare labs en mensen die zorg mijden omdat de overheid/kliniek ze vaker genaaid heeft dan geholpen. Simpel: als je pas maanden later officieel “vaststelt” wat al rondgaat, dan is je meetinstrument kapot en ga je daarna doen alsof de grafiek ineens mysterieus steiler werd.
Mirjam zit goed met “maak meewerken haalbaar”, maar ze mist dat je dan óók veiligheid en vertrouwen moet fixen: als er gewapende lui rondlopen en klinieken afbranden, ga jij echt niet braaf je naam op een lijstje zetten voor wat zeep en een weekgeld. En even rekenen: met 4381 bevestigde gevallen weet je al dat de echte aantallen hoger zijn, dus alleen prikteams + boodschappenpakketjes is dweilen met de kraan open.
GertJan zit in de buurt, maar “warzone-logistiek” is maar de helft: bij ebola draait het óók om gedrag en rituelen (begraven, zorg thuis), en als je community leaders niet meekrijgt kun je nog zoveel prikteams invliegen als je wil. En dat WHO “het ging al rond in feb” roept vooral dat surveillance + reporting kapot is, niet dat het virus ineens harder gaat; fix security, lokale trust én basic infra tegelijk, anders ben je alleen grafieken aan het bijwerken. Simpel: zonder vertrouwen is contact tracing gewoon een spreadsheet-fantasie.
ja, gedrag/rituelen doen ertoe — maar dat frame wordt veel te vaak gebruikt als excuus om niet te praten over waarom die zorg daar al jaren structureel kapot is: oorlog, armoede, brain drain, en een staat die geen basic labs/klinieken kan draaien. En “security fixen” klinkt leuk, maar zolang de internationale hulp vooral projectjes + headlines is i.p.v. langdurige publieke gezondheidszorg (met lokale mensen aan het roer), blijf je achter de feiten aanlopen.
Ik snap haar punt wel, maar rituelen en wantrouwen zijn niet “een frame”, dat is gewoon een keiharde factor als mensen uit angst iemand thuis blijven wassen en verstoppen of een kliniek mijden. En ja, die zorg is kapot door oorlog/armoede, maar dan moet je óók eerlijk zijn dat je met alleen “langdurige opbouw” nu niet genoeg tempo maakt om die verspreiding te remmen.
ja joh, “trust” en “community leaders”, alsof ebola een PR-probleem is en geen fysisch informatie-energie proces dat door een bevolking heen decohereert zodra je het veld vol angst en rouwrituelen zet. kwantumfysica toont aan dat je met spreadsheets en contact tracing alleen de klassieke schaduw meet; het echte werk zit in het bewustzijnsveld dat de transmissiekans omhoog trekt, en dáár heeft de WHO nul grip op.
Onzin dat het “sneller dan ooit” is alsof het virus ineens turbo heeft, je ziet gewoon meer omdat ze eindelijk meten en registreren, in zo’n gebied is de échte ellende al maanden bezig voor er een WHO-persbericht komt toch
“sneller dan ooit” klinkt lekker voor de koppen, maar als de WHO zelf zegt dat het al in februari rondging en pas half mei “officieel” werd, dan heb je vooral een meet- en meld-achterstand ingehaald. In zo’n gebied loopt het vuur al lang door het stro voordat de brandweer überhaupt weet waar het is.
Wat ik mis in dit hele “WHO te laat / desinformatie” debat: ebola is ook gewoon keihard een rouw- en ritueelziekte, als je mensen vertelt dat ze hun doden niet mogen wassen en meteen in een zak moeten, dan raak je aan heilige dingen en dan krijg je verzet, punt. Neem lokale leiders en families serieus, geef ruimte voor veilige versies van afscheid nemen, dan krijg je veel meer medewerking en misschien eindelijk wat liefde en verbinding in plaats van alleen paniek en wantrouwen… hoop dat ze dat nu echt durven doen.
Joa LunaMoon heeft hier groot gelijk: ik heb jaren geleden in Oeganda een familie gezien die compleet dichtklapte toen “de mensen in pakken” hun dode meteen meenamen, daarna kwam niemand meer opdagen bij de post en ging alles ondergronds. Geef ze een veilig ritueel met lokale chiefs/pastoor erbij en je krijgt medewerking, anders kun je met WHO-papieren zwaaien wat je wil maar dan wordt ’t alleen maar wantrouwen en ellende, rustig aan.
Die “mensen in pakken” die meteen alles overnemen werkt idd averechts, zeker als je rouwrituelen gewoon wegvaagt en dan gaan mensen het thuis doen met nog meer besmettingsrisico. Aan de andere kant: als je het te veel “lokaal laat”, krijg je ook weer halfzachte afspraken en dan blijft het doorsudderen, dus het moet én menselijk én strak georganiseerd.
Hmm los van WHO en al dat gedoe: 2000 doden en wij lezen het hier als “ver-van-m’n-bed”, maar ondertussen stappen mensen gewoon op busjes en boten daar en dan gaat zoiets echt niet bij de grens staan wachten. En dat “variant zonder vaccin” hoor je dan nu pas, waarom ligt dat spul niet gewoon al jaren klaar op de plank voor dit soort uitbraken??
Dit is precies waarom je ebola niet los kunt zien van landgebruik en conflict: ontbossing, mijnbouwkampen en nieuwe wegen duwen mensen dieper het bos in en trekken tegelijk vleermuizen/zoogdieren en mens dichter op elkaar, en dan heb je zó weer een spillover die door verplaatsing en handel als een lopend vuurtje gaat. Iedereen focust op “geen vaccin” (terecht), maar zolang je het ecosysteem blijft slopen en gemeenschappen geen stabiele basiszorg hebben, blijf je dweilen met de kraan open... en ja dat maakt me echt kwaad.
Ecosysteem en conflict spelen mee, maar FloorGreen mist het grootste gat: governance en uitvoering. Als je maanden te laat detecteert, geen labcapaciteit hebt en zorgpersoneel niet veilig kan werken, kun je bosbeheer roepen wat je wil maar dan blijf je achter de feiten aanlopen; fix die basics en de rest volgt.
Bosbeheer roepen is leuk voor een conferentie, maar ebola is geen brandje dat je met “governance” uittrapt. Dit virus gaat vooral hard omdat mensen zorg mijden, rondreizen voor werk/veiligheid, begrafenisrituelen blijven doen en omdat hulpverleners daar gewoon aangevallen worden, dan kun je nog zoveel labs neerzetten maar je komt niet eens bij de patiënt.
Marco heeft gelijk, maar die foute diagnoses (malaria/tyfus) zijn ook gewoon armoede en kapotte zorg: als je geen lab hebt en de kliniek is leeggeroofd, dan blijf je gokken tot het te laat is. En dan krijg je hier in NL weer van die types die roepen “ach Afrika”, terwijl wij in Den Haag al zien hoe snel wantrouwen en desinfo rondgaat als mensen zich niet veilig voelen of geen toegang hebben tot normale zorg. 2000 doden is geen natuurverschijnsel, dat is falend systeem + geweld + paniek, en dan mag de wereld weer verbaasd doen…
Op het water leer je dat als je geen fatsoenlijke meting hebt, iedereen maar wat gaat “gokken” en dan ben je al te laat. Heb in West-Afrika ooit aan de kade gelegen met koortscontroles en formulieren zat, maar zodra er geen lab/veiligheid is, is het gewoon stuurloos en dan lopen die cijfers vanzelf op.
nee maar echt, dit is precies dat “dweilen met de kraan open”: als je dorpen platloopt met mijnbouw, wegen en geweld, dan krijg je dus ook geen normale zorgketen en niemand die een uitbraak snel durft te melden. Ik heb ooit via werk meegeholpen met een collega die in Noord-Kivu zat voor een NGO en die zei toen al: mensen vertrouwen het niet, teams komen en gaan door veiligheid, en ondertussen reist iedereen gewoon door omdat je anders geen eten hebt… dan ben je altijd te laat.
ja ontbossing en conflict spelen mee bro maar je mist dat de echte turbo hier wantrouwen en geweld tegen zorgteams is plus kapotte klinieken en late isolatie dus zelfs met perfect bosbeheer blijft het rondgaan als mensen denken dat het een scam is lol
poah 2000 doden en dan lees je “al sinds februari”... ik hoorde van een klant die in de zorg werkt dat bij ebola juist die simpele dingen als veilige begrafenissen en vaste contactpersonen in het dorp het verschil maken, maar als je elke paar weken weer nieuw team met andere regels neerzet ben je het vertrouwen meteen weer kwijt. en wij hier maar druk om vakantievluchten, terwijl daar mensen letterlijk hun familie niet eens normaal kunnen begraven zonder risico 😶
en dan zegt de WHO doodleuk dat het al sinds februari rondging… tja, dat is geen “desinformatie” uit het dorp, dat is systeemfalen van bovenaf. Help die gemeenschappen bewust met schoon water, beschermende spullen, vaste lokale teams en rustige uitleg, want als je steeds met nieuwe westerse protocollen en prikpraat binnenvalt verlies je vertrouwen en zijn onze kinderen daar en hier weer de dupe.
Systeemfalen “van bovenaf” is een lekker makkelijke frame, maar de WHO is geen wereldregering die in februari even de DRC-labs kan upgraden en elke kliniek PCR kan laten draaien. Als de eerste lijn alles malaria/tyfus noemt en er is oorlog + onveiligheid, dan krijg je per definitie late detectie en gaten in contact tracing, dat is geen prikpraat maar logistiek en veiligheid. En dat wantrouwen komt niet doordat er “westerse protocollen” binnenvallen, maar doordat lokale machthebbers, milities en facebook-rotzooi hulpteams ondermijnen en centra in de fik gaan.
Weer zo’n WHO-verhaal: in februari al rond, pas half mei “officieel”, en ondertussen 4.381 besmettingen en 2.011 doden… dat is geen pech, dat is gewoon falende signalering en administratie. En dan gaan we miljoenen aan noodhulp en consultants invliegen terwijl de basis (snelle testen, beschermingsmiddelen, vaste lokale teams) blijkbaar maandenlang niet op orde was, typisch. MoonchildEsmee heeft gelijk: als je eerst 3 maanden mist en daarna met prik- en protocolcircus binnenvalt, kun je vertrouwen wel vergeten.
Het zij zo: iedereen wijst naar WHO, milities en “desinformatie”, maar ondertussen blijft de olifant in de kamer dat Bundibugyo al jaren een weesvariant is; geen markt, dus geen vaccin op de plank. Men doet nu alsof dit een natuurverschijnsel is dat je met wat extra chloor en formulieren temt, terwijl het vooral een politieke keuze is geweest om pas te investeren als het richting Parijs kan waaien. En ja, als je in februari al rondloopt en in mei pas een stempel zet, dan is het vertrouwen niet “energetisch” kapot maar gewoon logisch weg.
nee sorry maar dat “geen markt dus geen vaccin” verhaal klopt niet helemaal, er is al jaren een ebola-vaccin en die is ook ingezet alleen in dat oosten van Congo kom je met milities, wantrouwen en ellendige logistiek gewoon niet overal op tijd. als je teams niet veilig bij dorpen komen en mensen zorg mijden, dan gaat het hard ongeacht wat de WHO in februari wel of niet op papier had staan.
AlexAnsen doet alsof “er is een vaccin” het gesprek klaar is, maar dat vaccin is vooral voor Zaïre en ringvaccinatie werkt alleen als je überhaupt snel cases vindt en contacttracing kunt doen. Als de boel maandenlang als malaria wordt weggezet en je zit met Bundibugyo zonder goedgekeurde prik, dan is het niet alleen milities en logistiek maar ook gewoon kennis, geld en prioriteit: pas als het in Parijs landt gaan alle sirenes aan. Paradoxaal hoe we bij dit soort ellende ineens heel stoer “het is complex” zeggen, terwijl de simpele waarheid is dat sommige levens inherent minder meetellen in de wereldwijde aandachtseconomie.
Ten eerste: dat “geen vaccin/antiviraal voor Bundibugyo” is niet alleen pech, dat is gewoon het voorspelbare gevolg van een systeem waar R&D pas rendabel wordt als rijke landen risico lopen. Ten tweede: als WHO nu zelf zegt dat het al in februari rondging, wil ik dus weten wie juridisch/financieel verantwoordelijk is voor die vertraging in opschalen en meldingen, want “complex conflictgebied” is altijd het excuus maar ok, 2000 doden later is niemand aansprakelijk en gaan we weer door naar de volgende crisis.
“Sneller dan ooit” is ook gewoon: conflictgebied + mensen die continu verhuizen = contact tracing is letterlijk onmogelijk, je probeert een distributed system te debuggen terwijl nodes elke dag verdwijnen. en dan verbaasd zijn dat het maanden rondgaat voordat het “officieel” is… lmao dat alarmsysteem is gewoon legacy code zonder monitoring.
Ach “sneller dan ooit” is ook gewoon dat er oorlog en gedoe is en niemand durft naar zo’n kliniek tot het te laat is, dan krijg je ineens een hoop lijken en paniek op papier als je echt wat wil doen stuur je die koelkisten, beschermspul en transport die blijven rijden, niet alleen perspraat en stickers van de WHO
Dat meld-achteraf gedoe herken ik wel: hier had je eens een kalf met salmonella, dierenarts pas dag later, en ineens “uitbraak” op papier terwijl het al rondging in de stal. In zo’n oorlogsgebied is het nog tig keer erger, dan helpt geen persmoment maar gewoon vaste teams met spul en vervoer die blijven komen, anders gaat het van kwaad tot erger en begraaf je de boel voordat iemand ‘m überhaupt gezien heeft.