Drama’s op stroomnet beperken groei Nederlandse economie

Vanuit het buitenland gezien is dit zo voorspelbaar: jaren roepen “van het gas af”, warmtepompen, laadpalen, datacenters overal, en ondertussen het net behandelen als een stoffig bijzaakje waar je pas geld voor vindt na de volgende commissie. En dan gek kijken dat fabrieken en woningbouw op een wachtlijst staan… NL is kampioen plannen maken, maar een kabel trekken duurt daar langer dan een rijbewijs halen. Hier in Thailand is het soms brak, maar als er capaciteit moet komen is het vooral: doen, niet 8 jaar vergaderen met een stikstof- en bezwaarcarrousel.

Dit is ook gewoon een verdelingsvraag verpakt als “technisch probleem”: wie krijgt voorrang als de kabels vol zitten, de datacenters met dikke contracten of de woonwijk met warmtepompen? Enerzijds roepen we marktwerking en “laat bedrijven investeren”, anderzijds is het stroomnet een klassiek collectief goed waar je decennia vooruit moet plannen en waar winstprikkels je precies níet redden. En dan die €3 miljard: prima, maar als je ondertussen overal elk weiland volplempt met logistiek en hyperscales omdat gemeenten grondgeld ruiken, dan blijf je achter de feiten aan rennen. misschien moeten we eens durven zeggen: niet alles kan overal, en sommige stroomvreters gewoon even niet.

Ik heb in de zorg ook gezien hoe “crisis” gebruikt wordt om alles door te drukken, en nu is het weer raak: eerst mensen het gas uit jagen met subsidies/verboden en tegelijk kerncentrales wegpesten, en dán verbaasd zijn dat het net vol zit… hallo?! En wie mag die 3 miljard per jaar aftikken: wij, via netbeheerders en belastingen, terwijl de grote jongens (datacenters, industrie) straks gewoon voorrang kopen met dikke contracten, net als bij corona: regels voor de massa, uitzonderingen voor de club met lobby.

3 miljard is leuk maar als je nog steeds met “aansluitingen voor 2032” werkt ben je gewoon een queue aan het managen ipv capaciteit bouwen; laat netbeheerders dynamische tarieven en echte flex-contracten uitrollen (batterijen, slim laden, industrie die ff dimt) zodat je pieken shaved, maar nee hoor, lmao overheid draait op 1998-regels en dan verbaasd dat iedereen vastloopt.

grappig hoe “economie” hier vooral betekent: hyperscale datacenters + industrie die jarenlang goedkoop stroomde en nu ineens aan de bel trekt — terwijl huurders in slecht geïsoleerde flats en woningbouw gewoon achteraan mogen aansluiten. als je echt wil versnellen: prioriteit aan woningen, OV en publieke voorzieningen, en laat stroomvreters gewoon betalen voor netverzwaring i.p.v. weer socialiseren van kosten en privatiseren van winst, classic. en ja, minder bureaucratie prima — maar ook minder “alles moet groeien” want het net is geen onbeperkte growth hack.

en ondertussen bouwen we alles “slim” en elektrisch maar niemand durft te zeggen: misschien hoeft niet elk kinderkamertje een laadpaal en elke straat een datacenter... onze kinderen hebben meer aan een goed geïsoleerd huis, lokale energie en minder verbruik dan aan nóg meer kabels door weilanden. maak het bewust en natuurlijk: eerst besparen en kleinschalig opwekken, en laat die stroomvreters maar wachten of zelf betalen.

Op het water leer je: je kunt de beste motor hebben, maar met een te smalle sluis lig je alsnog te wachten. Iedereen roept “meer investeren”, maar probeer eens een trafohuisje of kabeltracé te bouwen zonder dat half Nederland bezwaar maakt omdat het uitzicht of een vleermuis “last” krijgt, dan ben je zo 2032 verder.

Joa als horeca hier in Mestreech merk je ’t al op klein niveau: nieuwe koelingen/inductie erbij en de netbeheerder zegt doodleuk “misschien volgend jaar”, terwijl je wel meteen hogere vastrechtkosten mag aftikken… en iedereen roept maar investeer, maar probeer eens een transformator of monteur te krijgen, die spullen en vaklui zijn gewoon óók schaars, sjön geregeld.

Die €1,5 “billion” klopt al niet: netbeheerders praten over miljárden per jaar, en de komende jaren eerder richting 8–10 miljard totaal (TenneT + regionale) dan 3, dus het is niet alleen “even verdubbelen” maar echt een decenniumproject. En zelfs als je morgen geld klaarzet: er is een wereldwijd tekort aan zware transformatoren en hoogspanningskabels, levertijden van 2–4 jaar zijn nu normaal, dus je koopt congestie niet weg met een persbericht. Misschien moeten we het ook hebben over waar de piek zit: veel knelpunten zijn lokaal/regionaal door gelijktijdigheid, daar helpen flex (slim laden, warmtebuffers) en strengere eisen aan grootverbruikers soms sneller dan nóg een nieuw station dat pas in 2030 af is?

Die €1,5 “billion” in het stuk is gewoon een vertaalfout hè: netbeheerders praten over ~€1,5 miljard per jaar en dat moet richting €3-4 miljard, maar zelfs met geld zit je vast op spullen en mensen. Transformatoren en hoogspanningscomponenten hebben nu levertijden van 2-4 jaar en je hebt een tekort aan monteurs/engineers, dus “even investeren” lost het niet morgen op. Waarom hoor je bijna niemand over standaardiseren van stations/kabels en sneller opleiden/instroom regelen, i.p.v. alleen roepen om meer budget?

Iedereen roept “meer kabels”, maar de stille killer is gewoon dat we in NL de hele keten kapot geprocureerd hebben: trafo’s, schakelaars, hoogspanningskabels -> levertijden van jaren omdat heel Europa tegelijk bestelt en je met laagste-prijs-aanbestedingen + schaarse monteurs geen wonderen doet. En dan dat vingertje naar “Brussel”: de EU pusht juist snellere permitting en netplanning, alleen in Den Haag/gemeenten blijven we pielen met 17 loketten en elke provincie z’n eigen smaak ruimtelijke ordening. Als je echt groei wil, moet je ook durven sturen op waar vraag komt (clusters) en niet doen alsof elke polder een hyperscale + woonwijk + laadplein kan slikken zonder dat iemand “nee” zegt.