Beeld & Geluid schrapt 'Dit was het nieuws' uit Schatkamer wegens mogelijk kwetsende humor

het probleem is dat Beeld & Geluid een erfgoed-archief als een PR-kanaal runt: zodra er “mogelijk kwetsend” op een post-it staat gaat de stekker eruit, terwijl je dan juist context moet toevoegen en het origineel moet bewaren. de oplossing is een fatsoenlijke publicatie-infrastructuur met rechten netjes afgetikt en waar nodig geoblok/afschermen, plus een duidelijke disclaimer en metadata (jaar, makers, tijdsgeest), want wissen is geen beleid maar paniek en dat sloopt draagvlak voor die hele Schatkamer.

Dat “kwetsend” is natuurlijk het makkelijke kopje, maar dit ruikt vooral naar: per ongeluk iets online gezet waar de rechten/portretten helemaal niet voor geregeld zijn, en dan is offline halen gewoon de enige knop die je nú hebt. En ja, in een archiefwereld is “online gratis voor iedereen” juridisch echt wat anders dan bewaren en op afspraak in Hilversum laten kijken, dat snapt het publiek niet maar de juristen wel. Zet er dan eerlijk bij: rechten niet rond, klaar, want als je het verpakt als morele schoonmaak krijg je die cancelcultuur-discussie er gratis bij en die helpt niemand.

De vraag is vooral: wie is hier “uitgever” en wie draagt de aansprakelijkheid. Zodra je 700.000 items actief online aanbiedt, ben je niet meer alleen een depot maar de facto een publicatieplatform, en dan krijg je portretrecht/AVG (gasten), auteursrechten (foto’s/fragmenten) én formatlicenties tegelijk op je bord, mits iemand klaagt. Dat “kwetsende humor” klinkt lekker voor de bühne, maar in casu is het vaak gewoon: risico’s niet dichtgetimmerd, dus offline is de enige noodrem.

rechten snap ik nog, maar dat “mogelijk kwetsend” voelt weer als opvoeden via angst: volwassenen die niet meer durven laten zien hoe een tijdsgeest klonk. zet er gewoon een korte contextkaart bij en een leeftijdsadvies, dan kunnen wij als ouders bewust kiezen wat onze kinderen zien, in plaats van dat het systeem alles alvast gladstrijkt tot brave pap. en eerlijk, als je erfgoed gaat cureren op reputatie, wat blijft er dan over van het echte verhaal van nederland?

Wat ik mis in dit hele debat: als Beeld & Geluid het uit de “Schatkamer” haalt, is het dan ook echt weg voor onderzoekers/onderwijs of alleen niet meer lekker klikbaar voor het grote publiek? aan de andere kant, als je het online laat staan zonder duidelijke drempel of uitleg dan krijg je ook weer dat het los wordt geknipt en op socials rondgaat alsof het gisteren is gemaakt, en daar zit ook niemand op te wachten.

Als je als archief gaat knippen op “mogelijk kwetsend” ben je ineens moderator i.p.v. bewaarder, en dan wordt het een onnavolgbaar doolhof: vandaag weg, morgen weer terug, niemand weet waarom. Maak het gewoon zoals een fatsoenlijke videospeler: laat het staan maar met een duidelijke waarschuwing vóór het afspelen en een “toon toch” knop, dan stuur je op keuze i.p.v. op wegmoffelen.

In de bus hangt ook zo’n bordje “wij tolereren geen kwetsend gedrag” en toch hoor ik elke dag gevloek, geouwehoer en soms een goeie grap die anno nu vast niet meer mag. Als je dan al gaat schrappen uit een archief, noem het dan gewoon opruimen voor de bühne, want erfgoed dat alleen veilig is, is gewoon een folderrek.

Ach ja, ik snap best dat sommige grappen van toen nu echt pijnlijk zijn, maar haal het dan niet weg: zet er gewoon een knopje “alleen inloggen/18+” op of zo, want anders voelt het alsof ze bepalen wat ik wel en niet mag terugkijken alsof ik een kind ben.

Het grappige is: iedereen springt meteen op “cancelcultuur”, maar dit is vooral een archief dat ineens een uitgever is gaan spelen zonder de sociale contracten mee te nemen. In de tv-tijd keek je met een half oog, één avond, in een bepaalde setting; online is het knipbaar, sharebaar, en dan wordt één foute grap een identiteitslabel voor iemands hele carrière, *voor altijd altijd*. Enerzijds wil je erfgoed open gooien, anderzijds moet je dan óók accepteren dat je publiek niet meer “de kijker” is maar ook de aanklager, de knipper, de werkgever, de activist, noem maar op. Zet het desnoods achter inlog/onderwijscontext of met een “kijkwijzer voor volwassenen”, maar nu voelt het alsof ze vooral bang zijn voor het nieuwe soort publiek dat ze zelf hebben opgetuigd.

het rare is: als je dit soort dingen uit de “Schatkamer” haalt, gaan mensen het alsnog op youtube/torrent zoeken maar dan zonder enige duiding of bron, dus je schiet je doel voorbij. Aan de andere kant snap ik ook wel dat een publieke instelling geen zin heeft in gedoe en klachten, alleen dan moet je niet doen alsof het archiveren is terwijl je eigenlijk aan het modereren bent.

Even los van die hele cancelcultuur-discussie, als gasten nooit toestemming gaven voor online verspreiding zit je ook gewoon met portretrecht/AVG, en dan is offline halen niet laf maar de enige veilige knop. Maar zeg dat dan eerlijk, want nu lijkt het alsof “kwetsend” het probleem is, terwijl het vooral gaat om wie de rekening betaalt als iemand klaagt. En als huisarts: je wil óók dat historisch materiaal bewaard blijft, juist mét context, maar niet ten koste van mensen die ooit dachten dat het een eenmalige tv-avond was.

klopt dat je dingen niet moet wegmoffelen, maar het is ook wel een beetje gemakzuchtig om te doen alsof alles “erfgoed” is dat per se voor iedereen 24/7 online moet staan. zet het desnoods achter inloggen/leeftijdscheck en laat mensen die het echt willen kijken het gewoon zien, dan heb je én behoud én minder gedoe.

Ja goed, maar dat is toch juist het punt van een archief: bewaren ook als het schuurt, anders is het straks alleen nog “veilig” spul en lijkt het verleden ineens supernetjes. En als ze bang zijn dat kids het tegenkomen, maak dan gewoon een 18+ klik met uitleg, want nu voelt het alsof ze ons niet meer vertrouwen met een tv-grap uit 2003.

als je een archief gaat bijhouden alsof het een kindvriendelijke etalage is, ben je geen archief meer maar een oppasdienst. bewaar het gewoon compleet en zet er desnoods een knop “alleen voor volwassenen/onderzoek” op, want wie zijn verleden uitgumt, maakt zichzelf wijs dat hij altijd netjes geweest is.

als je een archief “Schatkamer” noemt, dan ben je geen museumkast maar een service met uptime en voorspelbaarheid. haal het dan niet weg maar zet het achter een login/18+ en desnoods paywall voor kosten+risico, want gratis openzetten en dan paniekerig schrappen is gewoon slecht productmanagement; de markt bepaalt: wat niet bekeken wordt verdwijnt vanzelf.

In de praktijk haal je er nu juist de momenten uit waar mensen later van kunnen leren hoe we toen dachten en lachten, en dat is best armoedig voor een “Schatkamer”. Als het om kids/onderwijs gaat: zet er gewoon een volwassen kijkwijzer-achtig label bij en laat het staan, want anders krijg je straks een archief dat alleen nog veilig is voor de communicatieafdeling.

grappig hoe ze bij “Schatkamer” meteen gaan poetsen alsof het een kinderapp is, terwijl een archief juist ook het ongemakkelijke moet bewaren zodat je er later bewust over kan praten. en als het echt om rechten/portret gaat: prima, maar zeg dat dan eerlijk en zet het desnoods achter een login voor onderwijs/onderzoek, want nu leren onze kinderen vooral dat het systeem dingen laat verdwijnen zodra iemand bang wordt voor gedoe.

Ik rij al 30 jaar nachten door de stad en als er één ding “kwetsend” is, is het wel doen alsof we vroeger allemaal met fluwelen handschoentjes praatten. Gooi er een knop bij “kijk op eigen risico” en klaar, want anders eindigen we met een archief vol stilte en subsidiebonnetjes, jansen.

Dat “mogelijk kwetsend” is gewoon een handig rookgordijn voor: we hebben 700.000 items online geknald en pas ná de persdag bedacht dat een archief ineens ook een uitgever is. Even rekenen: 400.000 bezoekers in een dag = gegarandeerd dat er iemand gaat knippen/plakken en klagen, dus dan is offline halen de enige knop die ze wél snappen. Zet dan een betaalmuur of inlog voor onderwijs/onderzoek, dan kun je tenminste doen alsof je nog een archief bent en niet YouTube met subsidie.

Dat “kwetsende humor”-frame is ook gewoon een makkelijke kapstok om een veel saaier probleem te verpakken: online beschikbaar maken = opnieuw publiceren, en dan ga je ineens van archief naar uitgever met portretrecht/AVG en auteursrecht tegelijk. Maar als je erfgoed serieus neemt, bewaar je het sowieso integraal en zet je voor het publiek een laag eroverheen (inloggen, onderzoek/onderwijs, of alleen op locatie) i.p.v. alles aan/uit op basis van reputatierisico. En eerlijk: als je bang bent voor boze tweets, waarom lanceer je dan een “Schatkamer” met 700.000 items zonder dit vooraf dicht te timmeren??

Typisch weer: eerst met subsidie een “Schatkamer” optuigen en dan na 400.000 bezoekers in 1 dag ontdekken dat online publicatie iets anders is dan een bandje in een kelder in Hilversum. Als je portretrechten, foto-licenties en formatrechten niet rond hebt, hang er dan gewoon een prijskaartje aan: juristen + clearing kost je zo €2-3 miljoen per jaar, maar dat is blijkbaar minder sexy dan roepen over “mogelijk kwetsende humor” en dan alles op zwart zetten.

Wat me hier stoort is dat een archief ineens gaat doen alsof het een “veilige kijkervaring” moet cureren, terwijl erfgoed juist rommelig is en soms schuurt. Enerzijds snap ik dat online zetten gelijk staat aan opnieuw publiceren (en ja: rechten/portretrecht = echte ellende), anderzijds is “mogelijk kwetsend” gewoon een sociaal schildje: het voorkomt gedoe maar maakt Beeld & Geluid ook morele scheidsrechter, en daar gaan mensen dus terecht op aan. Zet het dan achter inlog/onderzoekersmodus met context en beperkingen, maar haal niet stiekem het materiaal weg alsof het nooit bestaan heeft, want dan train je het publiek: alles wat ongemakkelijk is verdwijnt *poef* en dan krijg je nóg meer wantrouwen richting die hele Schatkamer.