Stereconoom Piketty: om de planeet leefbaar te houden, moeten we veel minder gaan werken

minder werken klinkt leuk, maar Piketty mist het punt dat je uitstoot niet “uren” is maar resonantie: hoe hoger de stressfrequentie van een 40-urige ratrace, hoe meer mensen compenseren met vliegen, shoppen en vreten aan energie. kwantumfysica toont aan dat observatie het systeem stuurt, dus als je de hele maatschappij blijft meten op bbp en productiviteit krijg je exact die materialistische collaps; zet je de meetlat op welzijn/coherentie dan zakt consumptiedrang vanzelf en heb je dat basisinkomen bijna als bijproduct van een ander bewustzijnsveld. en dat wereldverdrag over werktijd… succes, landen gaan dat omzeilen met “zelfstandigen” en platformwerk tenzij je het energetisch aanpakt bij de bron.

In mijn tijd bij de KLM zag ik al dat “minder werken” vooral een luxe-discussie is voor landen die hun boel op orde hebben; probeer dat maar eens te verkopen in economieën waar mensen nu al twee baantjes nodig hebben om de huur te betalen. En dat basisinkomen van 1200 euro wereldwijd is echt zo’n papieren droom: wie gaat dat handhaven, wie int die vermogensbelasting bij de superrijken die hun geld al in 12 lagen bv’tjes en eilanden hebben verstopt, en wat gebeurt er met zorg, techniek, politie, onderhoud, alles wat je niet even 25% minder kunt draaien zonder dat de boel vastloopt. Minder consumeren en slimmer leven prima, maar doe niet alsof je met een “Global Work-Time Treaty” even de wereld bestuurt, landen concurreren zich kapot en de eerste die vals speelt wint alweer.

minder werken kan best, maar dan moet je wel de productiviteitswinst door automatisering/AI terugsluizen naar mensen ipv alles als “shareholder value” te shippen; nu is het gewoon: tech doet 30% van je job en jij mag alsnog 40 uur komen zitten voor de KPI’s. en dat “wereldverdrag” is leuk op papier maar lmao de overheid kan niet eens een toeslagenportaal debuggen, laat staan global compliance—maak energie/CO2 gewoon hard geprijsd en laat de rest bottom-up optimaliseren.

Piketty doet alsof “minder werken” automatisch minder uitstoot is, maar kijk eens naar wat mensen met vrije tijd doen: citytripje hier, extra rondje met de SUV daar, en als het regent de hele dag streamen met de airco aan, dat is gewoon rebound-effect en daar rekent zo’n model altijd te netjes omheen. In mijn tijd bij de KLM zag je het al: zodra mensen ruimte en geld hebben gaan ze bewegen, en dat is precies waarom je niet aan uren moet sleutelen maar aan harde randvoorwaarden zoals energieprijzen, bouwen, mobiliteit en vooral: stop met doen alsof je de wereld met één belasting en een verdragje “harmoniseert”, China en India lachen zich kapot. En dat GBBP-gedoe… we kunnen hier in NL niet eens normaal meten wat een spoorproject kost, maar we gaan wel even de hele planeet in een nieuw rekenmodel proppen, ja hoor.

Men vergeet gemakkelijk dat “minder werken” historisch vooral een gevolg was van hogere productiviteit én sterke instituties; het kwam niet uit een wereldverdrag maar uit harde binnenlandse afspraken, vakbonden, en vooral: goedkope, betrouwbare energie. Als je nu uren afknijpt zonder tegelijk woningbouw, OV en energie-infrastructuur op te schalen, krijg je vooral schaarste en een nieuwe klasse die wél 30 uur kan en de rest niet. En dat basisinkomen van €1200 wereldwijd… leuk voor een model, maar in de echte wereld is de bottleneck niet geld, het is bestuur, vertrouwen en handhaving; daar zwijgt Piketty dan weer opvallend over.

minder werken kan best, maar dan moet je ook accepteren dat dingen duurder worden of minder “altijd op voorraad” zijn, want die 24/7 service in winkels, bezorging, horeca enz komt gewoon uit uren. En als je echt klimaat wil pakken: begin eens met minder verspilling en minder retouren, wat er elke dag wordt weggegooid en heen-en-weer gereden is echt bizar, daar win je sneller mee dan met weer een groot wereldplan.

minder werken is niet het spannende deel, de vraag is: wát doen we met de vrijgekomen tijd en welke defaults zet je in de samenleving. Als je UX nog steeds is “alles goedkoop, overal bezorging, weekendje weg als beloning”, dan krijg je gewoon meer consumptie in andere vorm; wil je echt effect dan moet je de standaard draaien naar dichtbij/laag-CO2 (OV dat wél werkt, huizen isoleren zonder bureaucratie, deelmobiliteit die niet kut is) en pas dán wordt 32 uur ineens logisch i.p.v. een extra Ryanair-trip.

minder werken kán best, maar in de praktijk loop je meteen vast op roosters en bezetting: zorg, OV, handhaving, onderhoud, dat is niet “even” 25% eraf zonder dat je óf meer mensen opleidt óf de service afschaalt. En dat wereld-basisinkomen/verm. belasting verhaal is leuk in een model, maar je krijgt al ruzie over één EU-richtlijn, laat staan een wereldwijde inning bij mensen met 6 paspoorten en 14 holdings. Als je echt iets wil, begin dan met saaie dingen: normeren van energie/ruimtegebruik en zorgen dat publieke systemen (vergunningen, netcapaciteit, uitvoering) niet omvallen zodra je aan de knoppen draait.

Kijk, “minder werken redt het klimaat” is vooral marketing: als je de CO2/energie gewoon duur genoeg maakt (en die opbrengst teruggeeft) dan regelt de markt vanzelf of mensen 28 of 40 uur draaien, want dan wordt elke extra vlucht/fastfashion vanzelf bearish. Nu wil Piketty aan de klok sleutelen terwijl de echte hefboom de prijs van vervuiling is + het dichttimmeren van carbon leakage, anders short je alleen je eigen concurrentiekracht en lacht de rest zich rijk.

die “wie doet dan de zorg/riolering”-paniek is zo doorzichtig — alsof we nu niet al massaal burn-outs hebben omdat alles kapot-lean is bezuinigd en aandeelhouders wél 24/7 bediend moeten worden. Korter werken kan prima, maar dan moet je de macht pakken waar de uren nu verdwijnen: bullshitjobs, flex, en winst die weg lekt naar de top — oh ja want “de markt” gaat ineens spontaan eerlijk roosteren, sure. En die rebound met citytrips? Dan regel je dus gewoon: kerosine belasten, luxe-CO2 hard afknijpen, en basisvoorzieningen (OV, wonen, energie) publiek op orde, dan is vrije tijd niet automatisch Ryanair-time.