Bedrijf uit Hengelo en Duitse defensiegigant gaan samen raketten bouwen

Joa mooi hoor, weer “raketten bouwen” in Twente met een Duitse reus ernaast, dat is werkgelegenheid en kennis binnenhalen, sjön. Maar Den Haag moet dan niet straks verbaasd doen als de halve buurt begint over export naar dubieuze landen: regel die vergunningen en grenzen vooraf strak, anders wordt ’t weer typisch gedoe achteraf, rustig aan.

Kijk, iedereen focust op exportvergunningen maar de echte game is supply chain: als die joint venture hier propellant/geleiders/warheads kan sourcen zonder elke keer US/FR veto’s, dan is dit mega bullish voor NL defensie-onafhankelijkheid. Anders is het gewoon een assemblagelijntje in Hengelo met een dikke risicopremie zodra er weer sancties of chipschaarste komt.

het probleem is dat iedereen meteen over export of supply chain begint, maar de echte bottleneck zit ’m in vergunningen, veiligheid en ruimte: raketten bouwen is geen “leuk fabriekje”, dat vraagt om zware milieuzonering, transportcorridors voor gevaarlijke stoffen en een robuuste beveiligings-infrastructuur, en daar gaat NL altijd traag op. de oplossing is dat Den Haag en provincie nu al een integraal plan neerleggen voor locatie, logistiek (weg/spoor/haven), calamiteitenbestrijding en omgevingscommunicatie, anders krijg je straks weer bezwaar op bezwaar en verdampt het draagvlak nog vóór er één boutje is gedraaid.

Iedereen heeft het over export en chips, maar niemand over energie/koeling en water: zo’n high-tech munitie/rocket-plant draait 24/7 cleanrooms, compressoren, testbanken etc en dat vreet stroom, terwijl Twente nu al netcongestie heeft. Als ze straks “groen” willen lijken met H2 of e-fuels voor tests: waar komt die duurzame stroom dan vandaan, en wie krijgt voorrang op het net, bedrijven of woonwijken? Zonder harde afspraken hierover wordt het óf een dieselgenerator-fabriek, óf een project dat jaren stilvalt op een ontbrekende netaansluiting…

Iedereen zit op export/net/vergunningen te fixeren, maar de echte winst/risico zit in IP en control: als Rheinmetall straks de brains + software stack bezit en Destinus alleen “handjes” levert, dan is NL weer een subcontractor met nul leverage. Regel nu dat R&D, testdata en key components hier landen en niet dat Den Haag straks als een product owner zonder admin rights staat te kijken lmao.

Prima dat er eindelijk weer wat maakindustrie terugkomt, maar ik ben vooral benieuwd wie dit straks gaat bemannen: goeie lassers, CNC’ers, testtechneuten, safety mensen… die zijn nu al amper te vinden in de installatiewereld. Als dit weer eindigt in “we halen ze wel uit het buitenland” zonder fatsoenlijke opleidingen hier, dan heb je een mooie persfoto en verder vooral lege vacatures.

Leuk dat iedereen meteen “raketten in Hengelo” roept, maar wát voor raketten hebben we het eigenlijk over: luchtverdediging, artillerieraketten, cruise/hypersonic spul? Destinus zit toch vooral in (hypersonic) drones/propulsie, Rheinmetall in munitie/air defence—welke productlijn en waar komt het geld vandaan, Defensie/EDF of gewoon exportorders? En wie tekent straks voor end-use controle en compliance als er weer een klant opduikt waar Den Haag achteraf van schrikt, bron?

Ach ja, allemaal groot gepraat over IP en netaansluiting, maar wie woont er straks naast zo’n terrein met bewaking, sirenes en “even een testje” om 2 uur ’s nachts… die mensen mogen ook wel eens eerlijk meegenomen worden, anders wordt het hier gewoon weer jaren ruzie en stress.

Iedereen loopt te stressen over export/net/vergunningen, maar de échte make-or-break is test & certification: zonder eigen range, telemetry, safety case en een fast-track luchtvaart/defensie-keurstraat kun je hier 1000 raketten “bouwen” en alsnog niks shippen omdat je voor elke test naar het buitenland moet bedelen. simpel: geen testinfrastructuur + certificeringsmacht in NL = dit wordt gewoon een nette assemblagehal met een PR-lintje en zero leverage.

Luister, als ze straks die raketten met Duitse onderdelen door NL moeten rijden, dan staat het hele spul elke ochtend vast bij knooppunt Amstel of een boerenprotest op de A1, godverdomme. Maak eerst eens één keer een fatsoenlijke “defensie-corridor” zonder dat elk wethoudertje er een rotonde, flitspaal en milieuzone omheen jast.

Ik zeg het al jaren: eerst “veiligheid” roepen en dan vrolijk een wapenfabriek neerzetten met dezelfde overheid die ons in corona-tijd al liet zien hoe transparant ze zijn… en dan moet je geloven dat toezicht, eindgebruik en “ethiek” wel goed komt?? Dit wordt straks weer subsidie, lobbyclubs en draaideurpolitiek (ex-minister hier, ex-generaal daar) en als het misgaat is het “we konden het niet voorzien” en mag de burger de rommel opruimen!!! En oh ja, Rheinmetall… die doen niet aan liefdadigheid, die komen hier omdat NL braaf betaalt en niemand lastig doet met vragen.

In de praktijk hoop ik vooral dat ze dit niet weer half in de markt zetten en dan na een paar jaar klagen dat “de politiek” onbetrouwbaar is, want defensieproductie is gewoon lange adem en vaste orders, niet alleen een persbericht. En mag iemand ook even hardop zeggen wat dit betekent voor onze eigen afhankelijkheid: bouwen we straks hier terwijl de cruciale onderdelen/munitie toch in Duitsland blijven en wij alleen de risico’s en beveiliging hebben?

Iedereen doet nu alsof “raketten bouwen” vooral een NL-Duits ding is, maar de echte vraag is: valt dit straks onder EDF/EDIP-achtige EU-geldstromen en dus ook onder EU-regels voor gezamenlijke inkoop en leverzekerheid? Als Rheinmetall hier alleen een NL-stempeltje plakt om makkelijker aan Europese tenders te komen, dan moet Den Haag wel zorgen dat we niet eindigen als decorstuk zonder echte toegang tot de output als het spannend wordt. En ja, exportcontrole is belangrijk, maar minstens zo belangrijk: wie krijgt prioriteit bij levering in crisis, Duitsland eerst of ook gewoon Nederland/Europa volgens afspraken? Dat soort “solidarity clauses” zijn leuk op papier tot de eerste voorraadschaarste.

Wat ik nog mis: waar gaan ze testen? Stuwstoffen/ramjets/hypersonic spul betekent óf een teststand met herrie en NOx, óf je moet naar zee/woestijn en dan ben je ineens afhankelijk van buitenlandse ranges en vergunningen. En “raketten bouwen” is niet alleen montage; als je ook energetische materialen gaat mengen/curen krijg je meteen Seveso-achtige eisen en een heel ander risicoprofiel voor de omgeving, gaat de gemeente dat echt slikken? Als dit alleen een kantoor + assemblage wordt en alle echte tests/propulsie elders, hoeveel strategische waarde hou je dan over voor NL?

Mooi allemaal, maar wie draait er straks op voor de ellende als er iets misgaat: gemeente/brandweer/ziekenhuis met de trauma’s en de kosten, terwijl de winst lekker privaat blijft. En in Den Haag roepen ze nu “veiligheid!”, maar ondertussen knijpen ze overal de publieke diensten af… ja dan ben je dus niet klaar voor dit soort industrie.

Oh top, weer een “joint venture” waar de winsten straks privaat zijn en het risico — ongelukken, beveiliging, reputatie, subsidie— lekker publiek… en dan verbaasd doen dat mensen er ongemakkelijk van worden. En wie controleert eigenlijk of dit niet gewoon een draaideur wordt van Defensie-ambtenaren naar Rheinmetall-lobby en terug, want dat is in EU-land echt standaard practice. Als je dan per se raketten wil, maak het dan tenminste 100% transparant: publieke voorwaarden, geen geheim contractgedoe en géén export naar regimes waar we over 2 jaar weer krokodillentranen om hebben.

Wat ik nog mis: die raketten zijn niet alleen “hardware”, het zijn ook software/geleidingssystemen en testdata, en daar hangen ITAR/EAR-achtige exportregels en cyberrisico’s aan waar je je lelijk in kunt verslikken. Als er straks één Amerikaanse chip, sensor of code-library in zit, kan Washington alsnog mee bepalen aan wie je levert, dus die “defensie-onafhankelijkheid” is vaak marketing. Benieuwd of ze vanaf dag 1 een serieuze security-by-design + supply chain audit doen, of pas nadat er een datalek/spycase in het nieuws komt??

Benieuwd hoe dat straks zit met verzekeringen en aansprakelijkheid als er hier iets misgaat, want bij dit soort spul trekken gewone verzekeraars vaak al snel hun handen ervan af en dan mag de overheid weer bijspringen. Aan de andere kant: als je het goed regelt kan zo’n joint venture ook juist zorgen dat er eindelijk weer serieus getest en gekeurd wordt in Europa i.p.v. alles “even” elders laten doen.

Het universum laat wel zien waar de wind heen waait: we schuiven van “vrede dividend” naar alles op scherp, en dan is zo’n raketten-jv ineens logisch, maar het schuurt ook qua energie in de samenleving. Wat ik mis hier: wie wordt er straks eigenaar van de morele keuze als zo’n ding eenmaal draait, want techniek heeft z’n eigen momentum en dan is “we leveren alleen defensief” vaak vooral een verhaal voor de bühne. en neem de mensen in Hengelo serieus, niet met een info-avondje en een folder, maar echt met openheid, anders voel je die weerstand al voordat de eerste steen ligt.

Hmm iedereen heeft het over wat er gebouwd wordt en waar het heen gaat, maar ik vraag me vooral af wie er straks betaalt als zo’n joint venture over 3 jaar “strategisch” weer verhuist omdat er in Duitsland meer subsidie ligt. Hopelijk staat er dan tenminste iets in het contract dat die banen en kennis niet na de eerste persfoto weer wegwaaien.

Tsja, iedereen lult over chips en vergunningen, maar wie gaat dat spul eigenlijk vervoeren als het klaar is… over weg krijg je meteen gedoe met routes en escortes, en per spoor is het hier ook geen feest meer. Op het water leer je: logistiek is geen bijzaak, zonder veilige corridor naar haven/klant heb je alleen een dure fabriek en een volle loods.

Wat moet je, iedereen roept “banen!” maar niemand heeft het over de zorg eromheen: als er straks iets misgaat met gevaarlijke stoffen of stress in de buurt, dan staan wij met te weinig ambulance en huisartsen weer te rennen. Regel dat nou gelijk mee, niet pas als het een keer fout gaat.

Tuurlijk “maakindustrie terug” maar het is gewoon oorlogseconomie met subsidie — winst privaat, risico en ethiek publiek, classic. En ondertussen gaat er wéér geld naar raketten ipv woningen, zorg en OV, oh ja want dat is allemaal “niet haalbaar” maar een joint venture met Rheinmetall ineens wel. Als je veiligheid wil: investeer in diplomatie, klimaat en ongelijkheid aanpakken, niet in meer spullen om kapot te schieten.

Iedereen heeft het over export/net/IP, maar niemand over wie hier eigenlijk toezicht houdt: vallen dit soort JV’s onder de nieuwe EU-screening op buitenlandse investeringen/dual use, en wat doet de AIVD/MIVD dan concreet bij een Duitse partner met wereldwijde klanten? En hoe zit het met aansprakelijkheid als er iets misgaat bij tests/opslag—gemeente/provincie die vergunning geeft, of Defensie die meepraat? Benieuwd of dit weer zo’n persberichtdeal is waar de Kamer pas maanden later een half A4’tje over krijgt, bron naar de afspraken/term sheet?

Typisch weer zo’n “joint venture” waar niemand het heeft over de garanties: als de orders tegenvallen of Berlijn de stekker eruit trekt, wie blijft er dan zitten met een half ingerichte hal en saneringskosten van pak ’m beet €20-€30 miljoen? En let maar op, de winst gaat via wat licenties en management fees terug naar Duitsland, maar het risico (subsidie, grond, infra) mag Hengelo/NL dragen. weer hetzelfde riedeltje.

nee maar echt, iedereen heeft het over techniek en vergunningen, maar wie checkt eigenlijk dat zo’n joint venture niet straks vol zit met “tussenpartijen” en schimmige subcontractors waar arbeidsvoorwaarden en integriteit een bijzaak zijn? als je dan tóch defensiegeld en prestige binnenhaalt, zorg dan meteen voor fatsoenlijke cao’s, screening en klokkenluidersbescherming, anders krijg je over 2 jaar weer zo’n onderzoeksartikel en staat heel Twente voor gek…

In mijn tijd bij de KLM leerde je dat je pas echt “strategisch” bent als je ook zélf de munitie en reservedelen op voorraad hebt en niet alleen mooie contracten, want in een echte crisis gaat elk land eerst z’n eigen schappen vullen en dan sta je als brave bondgenoot achteraan in de rij. Dus prima die joint venture, maar Den Haag moet nu al keihard vastleggen dat een flink deel van wat hier van de band rolt gewoon voor onze eigen krijgsmacht is, met vaste leveringsschema’s en boetes als het weer naar de hoogste bieder gaat zodra het spannend wordt. En laat ze meteen regelen dat er ook onderhoud/repair hier gebeurt, want raketten bouwen is één ding, maar als je voor elke storing of update weer naar Duitsland moet ben je nog steeds afhankelijk, alleen met een Nederlands strikje eromheen.

Ach leuk allemaal, maar wie gaat die spullen eigenlijk verplaatsen en opslaan, want gevaarlijke rommel loopt straks ook via weg/spoor en de haven en dan wil ik geen cowboygedoe met papieren en beveiliging die net niet klopt toch

Iedereen doet alsof dit “veiligheid” is, maar het is vooral een publiek gefinancierde oorlogseconomie: subsidies/garanties hier, winst bij Rheinmetall & co — en als het misgaat (ongeluk, exportrel, escalatie) mag de belastingbetaler het oplossen. En wie controleert straks de lobby rond die joint venture, de revolving door met Defensie en Den Haag? oh ja want “transparantie” komt vast vanzelf, sure.

Ik merk dat iedereen het meteen technisch maakt, maar de grote olifant is gewoon: wat doet dit met de sfeer hier in NL als “raketten bouwen” weer normaal werk wordt? Je kunt het nog zo defensief framen, maar de energie van zo’n industrie is anders, en dat werkt door in hoe jongeren naar oorlog/kracht/veiligheid gaan kijken. Als je draagvlak wil, wees dan niet alleen open over banen en vergunningen, maar ook over de ethiek en waar de grens ligt, anders krijg je straks stille schaamte en boze verrassingen tegelijk.

Weer zo’n persbericht met “samen raketten bouwen”, maar niemand noemt even de verzekering en aansprakelijkheid: bij één incident met energetische materialen praat je niet over een paar ton schade maar zo €50-€100 miljoen en dan mag de gemeente zeker weer bijspringen met brandweer, crisisplannen en extra beveiliging. En die joint venture gaat natuurlijk creatief factureren met interne leningen en “consultancy” zodat hier nul winstbelasting blijft hangen, terwijl wij wel de infrastructuur en toezichtkosten betalen, typisch.

iedereen doet alsof hengelo straks tony stark is maar als duitsland de stekker eruit trekt bij de volgende verkiezing zit je met een halflege bunker en 300 man op “tijdelijk project” contract lol

ja leuk allemaal “hoogwaardig” en banen, maar wie legt straks uit aan de verzekeraar dat je naast een rakettenclub woont… ik hoor van een klant hier uit Hengelo dat de huizenmarkt daar nu al zenuwachtig wordt als er maar iets met chemie/defensie bij komt, en dan heb je die hele buurt meteen in de stress nog vóór er één schroefje vastzit.

Ach allemaal mooi dat bouwen, maar wie gaat straks dat spul door het land rijden, met gevaarlijke lading over dezelfde A1 waar elke dag ellende is, regel eerst die logistiek en beveiliging anders sta je zo weer met een konvooi stil tussen de Tesla’s en de trekkers in

leuk allemaal maar wie gaat die dingen straks verzekeren en financieren als elke bank hier al paniek krijgt van het woord defensie en je dus eindigt met duitse geldkraan + nl handjes en verder nul controle rip

Benieuwd of dit nou echt “raketten bouwen” is of gewoon eindassemblage met een paar testbanken, want bij dit soort JV’s zit de echte waarde in de licenties en de certificering. En hoe zit het met de Wiv/MIVD-kant: als je met een Duitse defensiegigant plus mogelijk dual-use tech gaat rommelen, wie doet de screening van personeel/IT en waar staat dat zwart-op-wit? Ook ff praktisch: komt dit onder NL exportcontrole (CDIU) met NL als “producerende staat”, of schuiven ze het straks via DE-regels en zegt Den Haag achteraf dat het ‘niet hun dossier’ was? Bron naar de deal/intentiedocumenten graag, niet alleen perspraat.

Energie liegt niet: je kunt het nog zo technisch framen als “maakindustrie” en “veiligheid”, maar raketten bouwen trekt een hele andere trilling een regio in, dat voel je in stress, polarisatie en hoe mensen elkaar gaan zien (wij/zij, pro/anti). Als je draagvlak wil moet je niet alleen vergunningen en netaansluiting regelen, maar óók serieus investeren in mentale nazorg, transparantie en rust in de gemeenschap, anders is het weer westerse symptoombestrijding: pas pleisters plakken als iedereen al overprikkeld is en het vertrouwen weg.

Ik heb genoeg van de wereld gezien om te weten dat zo’n joint venture pas echt “strategisch” is als je óók de test- en certificeringskant hier op orde hebt, want raketten bouw je niet zoals een fiets: je moet kunnen beproeven, meten, schieten, data terughalen en weer aanpassen, en daar gaat NL altijd bibberig over doen zodra er ergens een knal of een rookpluim bij komt kijken. Straks staat die fabriek er mooi bij, maar moeten ze voor elke serieuze test naar Duitsland/Polen/waar dan ook en dan ben je alsnog afhankelijk en loopt alles maanden vertraging op omdat iemand daar prioriteit geeft aan z’n eigen leger. En ja hoor, Den Haag zal wel weer roepen dat het “te gevoelig” is voor hier, maar dan moet je ook niet doen alsof je een volwassen defensie-industrie opbouwt.

Iedereen heeft het over export en netcongestie, maar hoe zit het met de aandeelhoudersstructuur van die JV: wie krijgt de doorslag bij “strategische” keuzes en waar ligt de productie juridisch als het misgaat? Als Rheinmetall straks de compliance/contracting in Duitsland hangt en hier alleen een hal + personeel, dan kan Den Haag leuk roepen dat we “raketten bouwen” maar heb je nul grip op leveringen en aansprakelijkheid. Staat er ergens een KvK-registratie/term sheet of Kamerbrief met de governance, of is dit weer alleen persbericht-optimisme? En wie in Den Haag (EZK? Defensie?) is eigenlijk opdrachtgever/toezichthouder hier, of wordt het straks van loket naar loket geschoven?

Werkgelegenheid is mooi, echter als je raketten gaat bouwen moet je ook meteen keihard regelen dat de winst en banen hier landen via fatsoenlijke belastingafspraken en geen brievenbusconstructies met “joint ventures”. Daarentegen: als dit serieus is, laat Defensie dan ook langjarige orders en onderhoud hier neerzetten, anders subsidieer je straks vooral een Duitse keten en zit NL met de risico’s en de omwonenden met de ellende.

Wat ik hier mis: wie betaalt de rekening als het misgaat? Bij dit soort munitie/propulsie-gedoe heb je PFAS/solvents, explosieve reststromen en mogelijk “forever chemicals” in bluswater, en in NL zien we bij Chemours/Tata hoe lang je dan achteraf nog zit te ruziën over sanering en gezondheid. Zet dus vóór de eerste schop in de grond keihard in de vergunning dat monitoringdata openbaar is en dat er een dikke financiële zekerheid (bankgarantie) ligt voor opruimen, anders is winst privaat en ellende publiek, toch?

Benieuwd hoe ze dit gaan verzekeren en financieren eigenlijk, want met “raketten” krijg je meteen gedoe met aansprakelijkheid, banken die moeilijk doen en verzekeraars die óf afhaken óf de premie door het dak jagen. Aan de andere kant als de overheid er echt achter staat kan dat weer juist wat zekerheid geven, maar dan betaalt de belastingbetaler uiteindelijk ook mee als het misgaat.

Iedereen heeft het over netaansluiting en IP, maar niemand over het juridische mijnenveld dat je hiermee binnenhaalt: als er straks met “Hengelo-made” raketten burgerslachtoffers vallen, gaat er echt iemand procederen tegen staat/bedrijf wegens zorgplicht, exportcontrole en mensenrechten due diligence, en dan sta je niet met een leuk persbericht maar met discovery en schadeclaims. Ten eerste moet Den Haag nu al keihard vastleggen wie eindverantwoordelijk is voor end-use checks en auditing (niet “de joint venture regelt dat wel”), ten tweede: als Rheinmetall de compliance-strategie dicteert en NL alleen vergunningen stempelt, dan zijn wij straks de handige doorvoerhaven met alle reputatieschade, maar ok.

Ach, allemaal leuk en aardig met die raketten, maar regel ff meteen wie er aansprakelijk is als er onderweg met zo’n gevaarlijke meuk wat misgaat op weg/spoor richting haven, want anders zit straks de burger weer met de ellende en de bazen met de winst

Iedereen heeft het over export en net, maar niemand over de politieke kant: Rheinmetall ligt in Duitsland zélf onder een vergrootglas qua leveringen (o.a. munitie/partners) en dan ga je dus een NL-joint venture optuigen… welke Kamerbrief/ministeriële lijn ligt hier al onder, of is dit weer “bedrijven doen wat en Den Haag reageert later”? En hoe zit het met Wiv/MIVD-screening en buitenlandse zeggenschap: krijgt zo’n JV straks een vitale-status met extra eisen, of kan dat gewoon via een BV’tje in Hengelo? linkje naar de deal/intent letter of KVK-inschrijving iemand?

Kleine nuance die ik mis: bij raketten bouwen hoort ook gedoe met gezondheid, niet alleen veiligheid en banen. Denk aan blootstelling aan oplosmiddelen, metalen en rook bij testen, dat geeft op termijn echt meer long- en huidklachten als je arbo en medische monitoring niet vanaf dag 1 strak regelt. En als er ooit een incident is, wil je dat de regio al een plan heeft voor opvang, triage en communicatie, anders krijg je paniek en een SEH die overspoeld wordt door mensen met alleen maar stressklachten.