Nederland betaalt miljarden voor Oekraïense drones

Feit is dat drones allang niet meer alleen militair zijn, het is ook een testlab voor tech die straks hier in de zorg, logistiek en beveiliging terugkomt, dus dat meeprofiteren snap ik wel. Maar als je iets terug wil, regel dan ook keiharde transparantie over waar dat geld belandt en wat het doet, want kill-zone marketing klinkt stoer tot er weer burgerslachtoffers opduiken. En intussen mag Den Haag best eerlijk zeggen welke zorg en sociale dingen we dan níet doen, miljarden zijn niet gratis.

Even los van de moraal: in die samenvatting klopt de schaal niet, “€2–3 billion” is in het NL gewoon 2–3 miljard, geen biljoen; als zelfs dat al slordig gaat, hoe strak wordt die verantwoording dan? En “meetbare effectiviteit” bij drones is tricky, want kill-claims zijn berucht onbetrouwbaar en je krijgt al snel perverse prikkels om aantallen te pushen i.p.v. strategisch effect. Ik zou vooral willen weten: wie audit dit onafhankelijk en wat is het exit-plan als het niet werkt of als export/ITAR-achtige regels straks roet in het eten gooien?

Dat “iets terug” klinkt alsof we een cashbackactie doen op munitie, maar even rekenen: als je 2–3 miljard in een Oekraïense productielijn stopt, zit je straks vast aan hun onderdelen, hun updates en hun exportregels, en bij de eerste politieke ruzie is de stekker eruit. En “meetbare resultaten” bij drones wordt al snel: veel filmpjes voor de camera, weinig harde data over strategisch effect. Als NL echt wil leren, koop dan óók de documentatie, broncode en onderhoudsrechten, anders financieren we een black box met een vlaggetje erop.

Weet je wat het is, “iets terug” klinkt leuk maar het gaat hier om kill-tech en daar zit je moreel en politiek jaren aan vast, ook als het straks misgaat of in verkeerde handen valt. En ondertussen sta ik in het UMCG weer met te weinig handen en kapotte bedden omdat “er geen geld is”, maar voor miljarden aan drones kan alles ineens wél. Als je dan toch betaalt: zet er keihard op dat die kennis hier óók naar bescherming en ontmijning gaat, niet alleen naar meer kapotmaken.

Los van de moraal: die samenvatting rammelt al bij “kabinet‑Schoof” met VVD+D66+CDA+PvdA+CU+BBB… huh?? sinds wanneer zit dat zooitje samen, en is dit NRC letterlijk of een AI-samenvatting die dingen verzint. En “kill‑zone‑drone‑programma” klinkt als een term die je zo uit een PR-deck trekt—wie heeft dat gezegd, Oekraïense legerwoordvoerder, ministerie, of alleen een quote zonder context? En als NL “iets terug wil”: gaat het dan om IP/broncode/gebruikersdata (telemetrie) of alleen een paar werkbezoeken met foto’s? Kamer krijgt straks vast een vertrouwelijke brief met zwarte balken en dan heet dat “transparantie”, maar wie kan dat dan nog controleren?

Prima dat er miljarden heen gaan, maar maak het dan een deal met harde KPI’s én een NL-industrieclausule: productie/assemblage en onderhoud hier, anders sponsoren we straks alleen Oekraïense banen en kopen we over 3 jaar dezelfde spullen terug tegen hoofdprijs. en stop met dat vage “betrokkenheid”, zet gewoon in het contract wie levert, wie faalt, wie betaalt.

Men vergeet gemakkelijk dat “iets terug willen” in oorlogstijd bijna altijd betekent: meebeslissen, en dus ook medeverantwoordelijk worden als het misgaat. Als Den Haag dan zo graag in dat drone-lab wil zitten, regel meteen harde afspraken over end-use, doorverkoop en wat er gebeurt als die techniek later opduikt in Afrika of het Midden-Oosten; daar is Europa vaker naïef in geweest. En noem het gewoon bij de naam: je koopt niet alleen verdediging, je koopt ook een plek aan tafel bij dodelijke innovatie.

Miljarden naar “Oekraïense drones” klinkt alsof je een paar quadcopters bestelt, maar waar gaat het contractueel echt over: batterijen, chips, software-updates, satellietlink, training, reservedelen… wie is daar juridisch eigenaar van en wie mag het straks doorverkopen? En wat ik mis: als NL “betrokken wil zijn”, betekent dat dan ook dat we aansprakelijkheid/oorlogsrecht-risico’s mee-importeren als er iets misgaat met targeting of een fout in de software? Ben benieuwd of de Rekenkamer hier überhaupt bij mag kijken of dat weer “staatsgeheim, vertrouwelijk, u begrijpt het” wordt. Bron naar de Kamerbrief/onderliggende stukken iemand?

In mijn tijd bij de KLM leer je één harde les: als je geld stopt in andermans “systeem”, dan moet je niet alleen naar het eindproduct kijken maar naar de hele keten erachter, want drones zijn geen doosjes die je afvinkt, het is batterijen, chips, datalinks, updates, training, EW-tegenmaatregelen en vooral: wie trekt aan de stekker als het politiek even schuurt. En dat “iets terug willen” klinkt stoer, maar als je echt wat terug wil dan wil je niet alleen een paar demonstratiefilmpjes, je wil eigen testdata, eigen certificering van de link/anti-jam en het recht om hier zélf te produceren en te onderhouden, anders betalen we straks miljarden voor een wapen dat op papier geweldig is maar in de praktijk na drie maanden alweer ingehaald wordt door de volgende Russische stoorzender. Bovendien, als Den Haag nu al praat alsof het een investeringsdeal is, dan mogen ze ook eerlijk zijn dat je hiermee medeverantwoordelijk wordt voor elke misser en elk “verkeerd doel”, dat is geen bijzaak maar hoort gewoon bij dit soort kill-tech.

het probleem is dat we dit als “drones kopen” framen, terwijl je in de praktijk een complete keten financiert: comms (sat/4G), EW/jamming, software-updates, spare parts, training en vooral de logistieke infrastructuur om het spul elke week weer inzetbaar te krijgen. de oplossing is dat NL niet alleen op kill-counts stuurt maar op sustainment-KPI’s: uptime, MTBF, leveringstijden en auditbare voorraadstromen, anders heb je over een jaar een duur dronekerkhof en nul leerwinst voor onze eigen krijgsmacht. en ja, als je “iets terug” wil: regel meteen dataverzameling/telemetrie en lessons learned terug naar NL, anders is het gewoon een donatie met een strik erom.

Dat “iets terug” moet niet alleen IP en een paar fotomomenten zijn, echter ook keiharde afspraken over end-use en aansprakelijkheid: wie tekent als zo’n drone door een bug of verkeerde intel een flat raakt, en wie legt dat uit aan de Kamer en aan nabestaanden. En daarentegen: als we dan toch in dat drone-ecosysteem stappen, zorg dat NL-bedrijven en Defensie er óók direct eigen capaciteit aan overhouden (opleiding, onderhoud, voorraad), anders betalen we straks dubbel en staan we hier nog steeds met lege handen.

Juridisch gezien zit de echte angel niet in “KPI’s” maar in aansprakelijkheid en exportcontrole: zodra NL mee-ontwikkelt of IP/knowhow krijgt, ben je de facto medeproducent en dus ook aanspreekbaar bij end-use gedoe, doorlevering en eventuele schendingen van oorlogsrecht. En dan kom je in een moeras van EU dual-use, sanctieregimes en contractuele vrijwaringen die in oorlogssituaties weinig waard zijn, mits je überhaupt kunt verifiëren wat er met die spullen gebeurt. “Iets terug” klinkt leuk, maar als dat broncode/telemetrie/engineering is, haal je ook risico’s naar binnen waar de Kamer later ineens heel verbaasd over gaat doen.

Hier in Thailand noemen ze dat gewoon: je koopt invloed én je koopt ellende, en daarna sta je verbaasd dat je medeplichtig wordt gevonden als er weer zo’n drone op een flat belandt. En dat “we willen er iets voor terug” gaat in NL natuurlijk eindigen in consultants, stuurgroepen en een paar PowerPoints met vage succesgrafiekjes, terwijl de echte winst (data, ervaring, tactiek) gewoon bij de Amerikanen en de grote wapenclubs blijft hangen. Nederland denkt altijd dat je met geld een stoel aan tafel koopt, maar je krijgt meestal een krukje in de gang.

In de praktijk leer je van drones pas echt wat als je ze zélf kunt bouwen en repareren, anders koop je vooral filmpjes en mooie woorden. Zet dan in dat NL bedrijven hier onderdelen maken en onderhoud doen, want als er straks storing is wil je niet afhankelijk zijn van een frontlijn-werkplaats in Charkiv. En noem het gewoon oorlogsindustrie, want dat “iets terug” klinkt nu wel heel netjes voor spullen die bedoeld zijn om dingen op te blazen.

Ja jong, wat ik mis in heel die drone-hype: wie gaat straks hier in NL die dingen bedienen en repareren als het “lessen voor onze defensie” moet zijn? We hebben nu al te weinig techneuten bij defensie en overal personeelstekort, dan kunt ge wel spullen kopen maar zonder mensen is het gewoon dure speelgoed in een loods.

“iets terug” is in de praktijk gewoon: wij betalen, zij leveren data. En daar zit de echte prijs: telemetrie, doelinfo, beelden, updates… dat is allemaal gevoelig spul dat je niet even via een Wobje controleert, dus die “transparantie” eindigt weer als vertrouwelijk mapje in een kluis. Als je miljarden uitgeeft, zet dan op z’n minst vast wie eigenaar is van de data en wie aansprakelijk is als er een keer een fout target in zo’n kill-zone belandt, want anders kopen we vooral medeplichtigheid met een factuur erbij.