Hoe de EU massaal geld pompt in ‘onafhankelijke’ media

Hmm “onafhankelijke media” en dan tegelijk een geldkraan uit Brussel, dat botst toch gewoon in je hoofd. prima dat je desinfo aanpakt, maar maak dan tenminste keihard transparant wie wat krijgt en waarom, anders voed je juist het wantrouwen.

onafhankelijkheid is niet “geen geld aannemen”, het is: wie kan je pijn doen als je iets schrijft wat niet bevalt? als je verdienmodel advertentieplatforms en clickbait is, stuur je ook al op onzichtbare handjes, alleen heten die dan Google en aandeelhouders. paradoxaal dat Brussel met “desinfo-bestrijding” precies het wantrouwen produceert dat desinfo voedt; wat zegt dit over ons dat we liever één keurmerk-waarheid kopen dan het rommelige, concurrerende mediasysteem verdragen?

Het zij zo: subsidie is niet per definitie censuur, maar als Brussel tegelijk de regels schrijft (DSA) én de portemonnee beheert, dan krijg je vanzelf een brave consensuscultuur. Wat ik mis in dit soort stukken is het simpele: publiceer per project wie wat krijgt, met voorwaarden, evaluaties en de mails erbij; anders blijft het bij “honderden miljoenen” roepen en kan iedereen er z’n eigen complot in plakken. En laten we ook niet doen alsof commerciële media heiligen zijn: die lopen net zo hard aan het handje van adverteerders en overheidsvoorlichting, alleen heet het dan “campagnebudget”.

In de praktijk: als je geld krijgt van Brussel of Den Haag, komt er altijd een “projectplan” en een vinklijstje mee, dat is bij boeren net zo. noem het dan geen onafhankelijk, maar gewoon gesubsidieerd en zet er groot bij welke voorwaarden eraan hangen. En eerlijk: als het stuk zelf geen harde bedragen en ontvangers laat zien, is het ook vooral rook maken en iedereen weer boos krijgen.

Dat “honderden miljoenen” roepen zonder lijstje met projecten/ontvangers is vooral lui, want veel EU-geld loopt gewoon via open calls met publicaties in het EU Financial Transparency System en daar kun je dus wél namen en bedragen terugvinden. Wat ik enger vind is niet subsidie an sich, maar die hele infrastructuur eromheen: “trusted flaggers”, factcheck-consortia en platformregels (DSA) die samen bepalen wat zichtbaar blijft… wie controleert de controleurs eigenlijk? En kleine correctie: Thierry Breton is inmiddels weg als Commissaris (sinds 2024), dus als je hem nu nog als ‘de drijvende kracht’ opvoert, check dan even of je niet gewoon een oud frame herkauwt.

Het rare is: iedereen doet alsof “EU-geld naar media” per definitie propaganda is, maar ondertussen vinden we het doodnormaal dat ministeries hele communicatie-afdelingen hebben die ook gewoon het nieuws voeden met kant-en-klare frames. Enerzijds is subsidie best te verdedigen als je lokale/onderzoeksjournalistiek overeind wil houden, anderzijds moet je dan stoppen met dat woord onafhankelijk als marketingsticker en gewoon eisen: publiceer álles, bedragen én voorwaarden én wie er in die beoordelingscommissies zitten. En nog iets: die desinfo-paniek maakt van “vertrouwen” een beleidsdoel, en dat is precies het concept van governmentality in actie: je gaat burgers sturen via wat als betrouwbare kennis geldt, niet met censuur maar met infrastructuur, infrastructuur, infrastructuur. Als dit stuk geen harde lijstjes heeft, is het vooral voer voor kampdenken, terwijl de echte vraag is: wie krijgt structureel toegang tot het publieke debat en wie blijft onzichtbaar?

Dat “EU pompt geld in media” klinkt meteen als sturing, echter veel van dat geld gaat ook naar heel praktische dingen als grensoverschrijdende onderzoeksprojecten en veiligheid/training voor journalisten, en dat is in deze tijd niet gek. Waar ik wél kriebel van krijg: als Brussel én Den Haag tegelijk miljoenen aan “voorlichting” uitgeven, dan moet je als media gewoon standaard onder elk stuk zetten welke publieke geldstromen er lopen, daarentegen blijft het nu vaak gissen en dat vreet vertrouwen weg.

Die “honderden miljoenen” framing is altijd lekker, maar het relevante is: gaat het om operating grants (structureel geld) of projectgeld met deliverables, en wie zit er in die evaluatiepanels. En nee, de Commissie “belt” echt niet even met een hoofdredacteur om koppen te dicteren, zo werkt het bureaucratisch niet; de beïnvloeding zit ’m eerder in agenda-setting: je leert redacties precies welke buzzwords in een call scoren en dan krijg je vanzelf keurige, voorspelbare output. Als je hier boos om bent: eis dan niet alleen transparantie van ontvangers, maar ook publicatie van beoordelingsscores/rapporten en belangenverklaringen van panelleden, anders blijft het weer Brussel-bashing op onderbuik.

Kijk, het echte probleem is dat die EU hier gewoon een “media-industrie” aan het bouwen is met subsidies als permanente liquidity: je krijgt vanzelf outlets die niet meer op lezers vertrouwen maar op calls, KPI’tjes en netwerken, en dan krijg je precies dezelfde consensus als bij NGO’s die alleen nog grant-chasing doen. En ja transparantie leuk, maar zodra je cashflow uit Brussel komt ga je nooit echt Thierry/DSA/etc vol in de bek bijten, want niemand gaat z’n eigen risicopremie verhogen als je ook gewoon braaf kunt blijven en weer een rondje funding kunt pakken.

Weet je wat het is: als een krant of omroep EU-geld pakt voor “projecten” en tegelijk een DSA-stukje schrijft over wat wel/niet zichtbaar mag zijn, dan wil ik gewoon in één oogopslag zien: dit medium kreeg X voor Y, klaar. En ondertussen roepen ze in de zorg al járen “geen geld” terwijl er blijkbaar wél honderden miljoenen rondgaan voor communicatie-ecosystemen… dat steekt echt.

Ik merk gewoon: als de EU geld geeft is het vaak via van die projectcalls waar vooral grotere clubs met subsidie-schrijvers op winnen, en de kleine lokale redactie die je echt nodig hebt haakt af omdat ze geen tijd hebben voor 40 pagina’s “impact”. Dan krijg je dus niet per se propaganda, maar wel een bubbel van dezelfde netwerken en jargon, en dát maakt het nieuws ook een stuk eenvormiger.

Tsja ik vraag me ook af waarom er altijd meteen “onafhankelijk” op moet staan, alsof dat een keurmerk is dat je kunt kopen met subsidie. Zet er gewoon bij: dit project is betaald door EU/ministerie, klaar, dan kan iedereen zelf bepalen hoeveel waarde je eraan hecht.

Ach zolang diezelfde EU ook de knoppen bedient bij platforms met die DSA, kan je media wel “steunen” maar je stuurt ondertussen gewoon wat mensen überhaupt nog te zien krijgen, da’s pas macht hoor

mensen doen alsof dit alleen een “brussel koopt de pers”-ding is, maar op de werkvloer zie ik vooral hoe info gestuurd wordt via communicatiebudgetten en “partnerschappen”: gemeente, politie, welzijn, allemaal leveren ze kant-en-klare verhaaltjes aan en redacties nemen het over omdat er geen tijd is. als daar dan óók nog EU-geld bovenop komt, prima, maar zet dan onder elk stuk gewoon: wie betaalt mee en welke afspraken hangen eraan, anders blijft het altijd stinken ook al is het netjes bedoeld.

Wederom iedereen druk over “onafhankelijk” maar niemand vraagt waar het geld nou écht heen lekt: die EU-projectsubsidies komen met rapportages, audits, evaluaties, en daar hangt een hele industrie van bureautjes en consultants aan die voor €120-€180 per uur vinklijstjes produceert. Als het “honderden miljoenen” is, reken maar dat 10-20% gewoon verdampt in papierwerk en vergadercircuit, en de burger krijgt er vooral nóg een keurmerk en een factcheck-loket voor terug. En dat Breton-verhaal klopt al niet meer, dus dan denk ik: is dit nou journalistiek of gewoon weer een subsidie-aanvraag met een boos sausje??

EU-geld is niet het issue, het issue is dat je met subsidies een hele “industrie” bouwt die afhankelijk wordt van calls, consultants en vinklijstjes, en dan krijg je vanzelf safe content want niemand wil z’n volgende tranche riskeren. Als Brussel per se wil betalen: prima, maar doe het zoals in de markt met een Chinese wall en harde KPI’s op output (onderzoek, bereik), niet op ideologische “impact”.

Het universum laat hier vooral iets simpels zien: macht wil altijd z’n eigen verhaal beschermen, of dat nou via subsidies is of via “voorlichtingscampagnes” en draaideurwoordvoerders die daarna bij een redactie belanden. Waar ik echt jeuk van krijg is dat niemand het heeft over die andere geldstroom: overheid/EU koopt ook gewoon advertentieruimte en “informatieve” campagnes in dezelfde kranten, dat voelt óók als sturen maar dan netter verpakt. Zet gewoon onder elk stuk een soort voedingslabel: wie betaalt mee aan dit medium (EU/ministeries/bedrijven) en klaar, dan kan iedereen zelf voelen of het nog zuiver is.

Tsja als je als EU echt desinfo wil aanpakken, begin dan ook eens bij die politieke advertenties en “campagnes” die overal tussendoor glippen, want daar zit ook zat framing in maar dat heet dan marketing. En als media EU-geld krijgen moeten ze gewoon verplicht onderaan elk artikel een simpel regeltje zetten “dit project is mede gefinancierd door…” net zoals bij bouwborden, klaar.

Ja jong, als Brussel geld geeft aan “media” maar ondertussen ook met die DSA bepaalt wat er van platforms af moet, dan is het net de slager die z’n eigen vlees keurt. en wij maar denken dat ge nog gewoon zelf mag kiezen wat ge leest, terwijl alles al door tig loketten en clubjes “factcheck” is geweest.

wat ik hier altijd mis: oké stel je zet alle bedragen online, prima, maar wie checkt daarna of zo’n gesubsidieerd “project” ook echt journalistiek oplevert en niet gewoon een rapportje + conferentie in Brussel met broodjes kaas. Aan de andere kant, zonder dat soort steun gaan kleine redacties ook weer leunen op persberichten en pr, en dan ben je net zo goed gestuurd maar dan door de markt ipv de EU.

mensen doen alsof het alleen om eu geld gaat maar de echte brainrot is dat dezelfde “onafhankelijke” clubs ook tegelijk draaien op ngo funding big tech grants en overheidscampagnes en dan krijg je vanzelf één brave bubbel waar iedereen elkaar factcheckt tot je alleen nog persberichten met saus overhoudt lol