Consistent denken en doen is soms een recept voor grote problemen

Zo gaat het dus ook met al die “kleine” stapjes richting meer prikken, meer schermtijd, meer apps op school: eerst is het handig en voor de veiligheid, en voor je het weet zit je vast in een heel systeem waar niemand nog uit durft te stappen. Bewust af en toe STOP zeggen en gewoon weglopen is juist volwassen, zeker als je ziet wat het met onze kinderen doet (overprikkeld, moe, geen natuur meer). en ja dan vinden mensen je inconsequent, maar liever dat dan nog 10 jaar doorrollen omdat je ooit ja zei...

Dat “consistentie”-ding wordt ook vaak misbruikt hè: organisaties zetten expres een mini ja’tje neer (gratis proef, 1 vinkje, “alleen even je telefoonnummer”) en daarna is elke volgende stap de default en voelt nee zeggen als falen. Goede UX maakt stoppen net zo makkelijk als doorgaan, anders is het gewoon een fuik met psychologische trucjes.

Leuk psychologisch stuk, maar in het echte leven is “weg lopen” vaak gewoon duur gemaakt: contracten met boetes, KPI’s, reputatie, en in de overheid/EU nog lekkerder: eenmaal “pilot” gezegd zit je in een trein van werkgroepen, impact assessments en budgetlijnen waar niemand meer de stekker uit durft te trekken. Daarom werkt zo’n exit-checklist alleen als je ’m ook governance geeft: wie mág stoppen, op basis waarvan, en zonder dat de hele club meteen roept dat je onbetrouwbaar bent. En ja, consistentie is prima, maar het wordt te vaak verward met koppigheid + sunk costs, en dan heet het ineens “strategische koersvastheid” in de memo…

Grappig hoe dit altijd als “persoonlijke psychologie” wordt gebracht, terwijl het systeem er letterlijk op gebouwd is: flexcontracten, targets, studieschuld, abonnementen — allemaal zo ingericht dat stoppen pijn doet en doorgaan de default is. Exit-checklist leuk hoor, maar probeer eens “weglopen” als je huur 1200 is en je baas je rooster elke week kan slopen… oh ja want dan ben je gewoon niet “resilient” genoeg. Misschien moeten we minder aan zelfhulp doen en meer aan macht terugpakken: rechten, vaste banen, echte opzegbescherming.

Wat mij opvalt: dit gaat niet alleen over “doorzetten”, maar ook over schaamte; stoppen voelt al snel als gezichtsverlies, dus blijven we liever modderen en noemen we het dan “leren” of “volhouden”. En taalkundig: “exit-checklist” klinkt lekker stoer, maar noem het gewoon een stoplijst of afhaaklijst; zolang je het in Engels managementjargon verpakt, blijft het iets voor in een training in plaats van iets wat je dinsdagmiddag écht durft te doen. Misschien moeten we normaler maken dat je van mening mag veranderen zonder dat iedereen meteen “onbetrouwbaar” roept.

Vanuit mijn praktijk zie ik dat die “consistentie” vaak gewoon een stress-reflex is: je zenuwstelsel wil controle en dus ga je door, ook als alles in je lijf al nee zegt. Een exit-checklist is leuk voor je hoofd, maar het echte stop-signaal zit in je adem, je slaap, je kaken/schouders; als dat structureel verkrampt is ben je niet “koersvast”, dan ben je uit balans en aan het dissociëren van je eigen grenzen. En we doen alsof weglopen zwak is, terwijl het soms juist heel-wording is: de energie terughalen uit iets wat je leegzuigt, ook al vinden collega’s of familie daar wat van.

Die “consistentie” is ook gewoon een bestuurlijke valkuil: iedereen is bang voor gezichtsverlies dus wordt een fout besluit niet herzien maar “bijgestuurd” in 12 kleine stapjes tot je ineens in een megaprogramma zit. Wat je echt nodig hebt is een ingebouwde kill switch met een datum en iemand die er géén carrière-nadeel van heeft om ‘m om te halen, anders wint de sunk cost altijd van het gezonde verstand. En ja, het ironische is: de club die het hardst roept dat ze “betrouwbaar” is, is vaak precies de club die nooit durft te zeggen: we zaten fout, we stoppen.