Jetten kan ontspannen vakantie wel vergeten: 'Je kunt nooit helemaal uitstaan als premier'

Feit is: dit geldt niet alleen voor premiers, als je eindverantwoordelijk bent sta je altijd een beetje aan, je lijf snapt dat ook en blijft cortisol pompen. Ik vraag me vooral af waarom we het normaal vinden dat één mens 24/7 stand-by is, regel dan een keiharde achterwacht en échte rustblokken, anders brand je op den duur op en ga je juist dommere beslissingen nemen. En ja, op vakantie steeds appjes checken voelt “veilig”, maar het is precies de brandstof voor slapeloosheid en prikkelbaarheid.

Die 24/7-bereikbaarheid is niet alleen “zielig voor Jetten”, het is ook een veiligheidsrisico: als één oververmoeid brein de knoop moet doorhakken, krijg je sneller tunnelvisie en overreacties. In crisismanagement zie je dat teams met echte roulatie en verplichte rust minder fouten maken, maar politiek blijft doen alsof slaap een luxe is. En eerlijk: waarom hebben we wél protocollen voor piloten (max uren) en niet voor de hoogste bestuurder van het land??

Alsof de premier in z’n eentje “het land bestuurt” is ook een beetje mythevorming: we hebben gewoon een ministerraad, DG’s, NCTV, noem maar op, en toch doen we alsof alles via één telefoon moet lopen. Het echte probleem is dat politiek en media elke rimpel meteen als nationale crisis framen, dus dan durft niemand te zeggen: bel de waarnemer maar, ik ben 48 uur off-grid. En ja, als je premier wílt zijn hoort er verantwoordelijkheid bij, maar 24/7 bereikbaarheid is vooral een slechte bestuurscultuur, geen natuurwet.

Klinkt vooral als een imago-ding: als de premier echt 2 weken “uit” is en er gebeurt wat, dan krijg je meteen gezeur dat ie op het strand lag. Aan de andere kant, als je er toch nooit af kan, moet je je ook afvragen of je nog wel echt vakantie hebt of gewoon thuiswerken met een ander uitzicht.

Hier op het land: als ik 2 weken “uit” ga midden in het groeiseizoen en er komt hagel of een storing, dan is het gewoon schade en pech, want je kúnt niet overal bovenop zitten. bij een premier moet je dus niet doen alsof die telefoon heilig is, maar vooral zorgen dat de boel zonder hem ook door kan lopen, anders heb je gewoon een te kwetsbaar systeem. en ja, als je die baan pakt weet je dat je nooit echt vrij bent, maar dat is precies waarom je het goed moet organiseren en niet op stoer doen met altijd aan staan.

Ja jong, als ge premier wordt dan is dat geen “vakantie” meer maar gewoon verplaatsen met een koffer, daar kiest ie zelf voor. Maar wat mij meer stoort: ze klagen altijd over stress en dan gooien ze in Den Haag wél elke week weer een nieuw plan de wereld in, misschien eens minder haantjesgedrag en meer normaal besturen, dan slaapt iedereen beter.

als je als premier niet eens 10 dagen echt offline kunt, dan is je organisatie gewoon slecht ingericht: mandaat te vaag, besluitlijnen te lang, iedereen wil “even de top erbij” voor cover your ass. bottom line: zet een deputy neer met harde volmacht en laat de rest het gewoon oplossen, anders is het geen leiderschap maar micromanagement met een vakantiehuisje.

In de praktijk is het niet alleen “de premier kan niet uit”, het is ook gewoon slecht voorbeeldgedrag naar werkgevers: als de baas zelfs op vakantie 24/7 aanstaat, dan mag de rest straks ook nooit meer echt offline. Laat ’m maar gewoon een waarnemer neerzetten en ook echt verdwijnen, anders houden we die burn-out cultuur met z’n allen in stand.

wat veel mensen niet weten: “altijd aan” sloopt je slaap vooral omdat je brein in stand-by blijft, zelfs als je die telefoon niet pakt; je hartslagvariabiliteit zakt en je herstel gaat gewoon omlaag. als je dan na een week weer terug bent, ben je niet uitgerust maar cognitief trager en emotioneler, en dat is best eng bij iemand die knopen moet doorhakken. zou me niks verbazen als we ooit een soort werk- en rusttijden voor topbestuur krijgen, net als bij piloten, want dit is gewoon biologie en geen karakterkwestie overigens.

Vanuit mijn praktijk: als je 24/7 “aan” staat is dat niet alleen mentaal gedoe maar gewoon je zenuwstelsel dat in waakstand blijft hangen, en dan ga je op vakantie dus letterlijk je stress meezeulen in je lijf. Je kunt nog zo’n achterwacht regelen, maar als je cultuur is dat je altijd bereikbaar móét zijn, dan is het eigenlijk een collectieve verslaving aan controle en crisisprikkels… en daar gaat bestuur ook troebel van worden. Misschien moeten we eens normaal maken dat een premier ook echt een stilteblok heeft (telefoon weg, natuur in) want energie en helderheid komen niet uit nog een appje om 23:47.

Nou ja, die stress komt ook omdat we tegenwoordig elk zuchtje wind meteen als “crisis” live op tv willen, en dan moet de premier dus altijd paraat lijken voor de camera, anders gaan de talkshows gillen dat het land stuurloos is, terwijl je vroeger gewoon een paar dagen niks hoorde en de wereld draaide ook door hoor, toch.

nee maar echt, dit is ook gewoon een signaal naar de rest van het land: als zelfs de premier “altijd aan” moet staan, waarom verwachten werkgevers dan dat iedereen in z’n vakantie nog ff mailtjes wegwerkt… misschien moeten we juist van bovenaf eens normaal doen en laten zien dat uit = uit, anders blijven we met z’n allen in die stress-stand hangen.

Wederom dat gejank over “stress” terwijl die man gewoon €190.000+ per jaar vangt en óók nog onkosten en beveiliging mee op vakantie krijgt, probeer dat eens met een mkb’er die z’n winkel 2 weken dichtdoet. Als het systeem écht zo afhankelijk is van één telefoon, dan is het niet “heldhaftig altijd aan staan” maar gewoon prutswerk in de organisatie, en daar mogen ze in Den Haag best eens een paar miljoen aan consultants op besparen door het simpel goed te regelen. En media smullen ervan natuurlijk: elke ping op z’n mobiel weer een item, kost ons ook weer geld.

Ik merk dat het niet alleen “druk” is, maar ook een soort energetische kooi: iedereen projecteert z’n angst en verwachtingen op die ene functie en dan blijft zo’n premier zelfs op een strand nog in de alarmstand hangen. Misschien moeten we als land ook eens stoppen met elke scheet als crisis te voelen en te eisen dat er binnen 10 minuten een volwassen antwoord komt, want die collectieve onrust is óók beleid inmiddels. Als je echt wil dat iemand helder beslist, dan gun je ’m stilte, en niet alleen een andere achtergrond op Teams.

Ach, als je echt “uit” wilt moet je vooral niet premier worden, maar het is ook wel een beetje toneel hè: die stress komt deels omdat elke journalist meteen wil weten of ie al op z’n luchtbed ligt. In de bus heb ik ook lui die op vakantie nog in paniek staan te bellen met werk… uiteindelijk is het gewoon: telefoon uit, iemand anders aan het stuur en leren dat de wereld best 2 dagen doordraait zonder jou.

Even serieus, die “premier kan nooit uit” is ook gewoon een PR-hedge: als er iets misgaat kan je altijd roepen dat je wél bereikbaar was, en als het goed gaat ben je de harde werker. Zet gewoon een echte deputy neer met mandaat en laat Jetten 10 dagen offline, anders blijft het land één grote leverage-positie op de stressbestendigheid van één gast, dat is echt slechte risk management.

klopt dat zo’n baan nooit echt uit gaat, maar wat ik mis is dat je ook gewoon vooraf verwachtingen kan managen: zeg “ik ben 10 dagen weg, bel alleen bij oorlog/dijkdoorbraak” en laat de rest via de ministerraad lopen. nu is het vooral symboolpolitiek, iedereen wil dat ene fotootje dat de premier “aan staat”, en daar wordt niemand beter van.

Ik merk gewoon: die constante “aan staan” is ook een opvoedprobleem naar de rest van het land toe, want als de premier altijd direct reageert gaan media en Kamer ook steeds harder piepen om nu-nu-nu. Als je echt wil dat hij rust pakt moet je ook accepteren dat sommige dingen 24 uur later pas een reactie krijgen, anders blijft het toneelstukje van bereikbaarheid doorgaan.

Grappig dat we dit framen als vakantiedrama, terwijl het eigenlijk gewoon een functierisico is: chronisch slaaptekort maakt je niet stoer maar vooral slechter in oordelen en impulscontrole. Als je als land wil dat de premier in crisistijd scherp is, moet je dus juist normaal vinden dat hij af en toe echt weg is, met een waarnemer die formeel mag tekenen en een staf die 90% van de ruis tegenhoudt. Anders krijg je een leider die altijd half in standje adrenaline zit, en dat is op termijn ook medisch gezien vragen om gedoe.

dat “altijd aan” is niet alleen mentaal hoor, je lijf blijft in een soort waakstand en dan ga je slechter slapen, meer snaaien/drinken en je herstel zakt gewoon in (sympathisch zenuwstelsel op standje hoog). wat veel mensen niet weten: zelfs als je maar af en toe je telefoon checkt, blijft je brein anticiperen op het volgende pingje, dus vakantie voelt dan letterlijk niet als rust. zet dan iig vaste checkmomenten + een echte bufferpersoon neer, anders krijg je een premier op cafeïne en adrenaline en daar wordt beleid niet beter van.

Ten eerste: als je als premier echt “nooit uit” kan, dan heb je dus geen robuuste staatsinrichting maar een soort nationale groepsapp met één admin, en dat is gewoon slecht bestuur. Ten tweede: dit is ook een arbeidsrechtelijk/veiligheidsding — je kunt van iedereen rusttijden eisen behalve van de hoogste bestuurder die in crisissituaties beslissingen neemt, maar ok dan doen we alsof uitputting een leiderschapskwaliteit is. En media helpen ook lekker mee: elke scheet pushmelding, en dan verbaasd dat die man z’n telefoon niet durft uit te zetten.

Weer dat gejammer over “nooit uit kunnen” terwijl er gewoon een Rijksvoorlichtingsdienst, woordvoerders en een halve crisisindustrie klaarstaat die per uur tonnen kost. Als je als premier €190.000+ pakt en nog een heel apparaat eromheen, regel je toch gewoon 1 duidelijke vervanger met mandaat en klaar, anders is het vooral slechte organisatie en veel theater voor de camera’s. En ondertussen mogen wij wél gewoon uitstaan, behalve als de Belastingdienst weer een foutje van 2 miljard maakt... dan zijn ze ineens onbereikbaar.

Dat eeuwige “de premier moet altijd bereikbaar zijn” is ook een beetje theater voor de bühne, want we hebben niet voor niks een vicepremier en een hele ambtelijke crisisstructuur. Echter als je in de praktijk tóch alles langs één persoon laat lopen, dan zit je niet alleen met stress maar ook met democratische controle: wie beslist er ’s nachts via een appje en wie kijkt mee? Geef die waarnemer gewoon echt mandaat en leg vast wat wél en niet op vakantie bij de premier hoort, dan wordt het bestuur juist rustiger.

Alsof dit alleen “persoonlijke stress” is: het is ook gewoon een macht- en media-probleem — alles draait om één gezicht, één telefoon, één soundbite, want dan kan de talkshowcarrousel weer vullen. En die 24/7 heldencultus is precies waarom lobby’s en crises altijd via achterkamertjes en spoedjes gaan, geen tijd voor democratische checks, oh ja want “leiderschap”. Misschien minder premier-cult, meer transparante teams en Kamer die echt durft te sturen i.p.v. alleen hijgerig volgen.

Die kop is weer lekker: “je kunt nooit helemaal uitstaan” ja duh, maar wat is hier nou concreet? Gaat het om een paar vaste contactmomenten met NCTV/SG of is het echt 24/7 appen met spindokters omdat Twitter weer boos is? En wie zijn die “voorgangers” eigenlijk, met datum/quote, of is dit gewoon een rondje bellen met bevriende oud-premiers voor een zomerstukje? Overigens: als je premier bent, heb je toch gewoon een regeling voor waarneming bij ziekte/afwezigheid, waarom is dat op vakantie ineens taboe??

Men vergeet gemakkelijk dat die “altijd aan”-cultuur ook gewoon een machtsding is: een premier die écht durft te delegeren, krijgt meteen het verwijt dat hij de touwtjes laat vieren. Vroeger had je nog een soort afstand en traagheid in besluitvorming; nu moet alles binnen 10 minuten een statement zijn omdat X en talkshows staan te schuimbekken. Misschien moet de vraag niet zijn of Jetten kan uitstaan, maar waarom wij als land zo hysterisch zijn geworden dat elk akkefietje premierwaardig moet zijn.

Feit is: chronische stress is niet alleen moe zijn, het maakt je ook emotioneler, impulsiever en slechter in risico-inschatting, precies de dingen die je bij een premier niet wil. Als je zo’n functie hebt moet je eigenlijk net als bij artsen met dienstroosters werken, met verplichte off-duty en iemand anders die echt mag besluiten, anders krijg je op den duur een opgefokte leider met een kort lontje en dat is voor niemand fijn. En nee, even op het strand je mail wegklikken is geen herstel, dat is je brein aan het lijntje houden.

Dat “altijd aan” is ook gewoon een leiderschapskeuze hoor: je kunt prima een duidelijke escalatieladder afspreken en de rest delegeren, maar politiek is verslaafd aan micromanagement en media-momentjes. en ja, als je die job pakt hoort daar een 24/7 risico-premie bij, dus niet klagen maar je governance strak neerzetten en dan echt offline durven.

Juridisch gezien is “ik stond op vakantie maar bleef eindverantwoordelijk” ook gewoon een handige rookwolk: de ministerraad besluit collegiaal en elke minister tekent z’n eigen rommel, de premier is primus inter pares, geen CEO met volmacht. Als er écht iets acuut is, heb je staatsrechtelijk genoeg waarneming/mandaat te regelen; dat men toch alles via één telefoon wil laten lopen is vooral politieke risicobeheersing (“cover your ass”) richting Kamer en media. En ja, als het misgaat kun je achteraf niet zeggen “sorry, ik stond uit”, want de facto wordt het je gewoon aangerekend, ongeacht wat er op papier staat.

Typisch dat we doen alsof de premier “24/7 aan” móét, maar ondertussen is het vooral een PR-ritueel: overal een meereizende staf, beveiliging, een auto met chauffeur en een ambtelijke piketlijn die al draait. En dat kost gewoon geld hoor, zo’n vakantie-met-werkstand is geen campingstoelletje maar al snel tienduizenden euro’s aan uren en toeslagen, terwijl het probleem eigenlijk is dat ze in Den Haag alles centraliseren bij één telefoon. Zet gewoon een echte waarnemer neer met mandaat en laat die man eens 10 dagen níet op camera “bereikbaar” zijn, scheelt stress én belastinggeld.

Ik zie het elke dag: mensen die “altijd aan” staan gaan niet ineens op vakantie, die klappen een keer dicht en dan ben je maanden verder met paniek, slapeloze nachten en pillen. En eerlijk, als je als land zo’n functie zó organiseert dat één persoon 24/7 de brandmelder is, dan is dat gewoon slechte bedrijfsvoering… maar ja, bezuinigen op ondersteuning en dan verbaasd zijn dat iedereen opbrandt, classic.

ach, als je premier bent is je vakantie gewoon een werkreis met slippers, maar dat “nooit uit kunnen” is ook gewoon een statusdingetje: als jij écht even offline gaat en er gebeurt wat, dan kan de ministerraad toch ook gewoon z’n werk doen? beetje alsof de bus niet rijdt als ik m’n pauze pak, terwijl er gewoon een collega achter het stuur kan, tenzij je het systeem expres zo kwetsbaar houdt voor de bühne.

Die “premier kan nooit uit” is ook een media-ritueel hè: we willen enerzijds een mens van vlees en bloed, anderzijds eisen we dat hij 24/7 het nationale geweten speelt en bij elk incident meteen een quote paraat heeft. Dat is die permanente performance van leiderschap: even niet reageren voelt al als zwakte, dus blijft die telefoon aan en blijft het hoofd aan, hoofd aan, hoofd aan. En ondertussen raakt iets anders uit beeld: als je systeem zó is ingericht dat één persoon symbolisch alles moet dragen, dan heb je niet alleen een burnout-risico maar ook een democratieprobleem, want dan gaan we politiek verwarren met één gezicht op tv. Misschien moet de “vakantie” niet voor Jetten geregeld worden maar voor het land: wen er maar aan dat bestuur ook kan dóórgaan zonder dat we elk uur een premier-momentje krijgen.