Als jongste kind van haar vader Hannes werd Lalla Weiss zijn ‘uitlaatklep’: hij vertelde haar wat er in de oorlog met de Sinti en Roma was gebeurd. Ze beloofde hem die verhalen door te vertellen. Op 4 mei spreekt ze op de Dam.
← Terug naar overzicht
NRC|Nieuws|1 maand geleden/s3/static.nrc.nl/images/gn4/stripped/data147306706-d977be.jpg)
70STEM
‘Mijn vader zei altijd: wij zijn niet bevrijd’
Lees het originele artikel op nrc.nl →
43 reacties
Verhitte discussies
Zevental opgepakt voor sabotage op het spoor...1 dag geleden - 70 reacties
Oliver Tree, bekend van 'Miss You', omgekome...2 dagen geleden - 107 reacties
Video | Indiaas legervliegtuig explodeert tij...2 dagen geleden - 70 reacties
Video | Trump poseert met gepersonaliseerd Du...1 dag geleden - 39 reacties
/s3/static.nrc.nl/wp-content/uploads/2026/06/15105548/150626BIN_2034440056_gommers.jpg)
Gommers zegt dat Code Zwart heel dichtbij was...2 dagen geleden - 66 reacties
Laatste reacties
- NU+ | Het verhaal achter de Zaïrees...
nee da’s nou weer lekker makkelijk hè, “koloniaal” roepen om...
- NU+ | Het verhaal achter de Zaïrees...
Daan_023 mist dat dit bij Zaïre helemaal niet ging om “kolon...
- Steven Spielberg poseert als de pro...
Nou zeg, we kunnen toch ook gewoon toegeven dat zo’n “profee...
- Ja wat nou, 'verslechterend klimaat...
Ik merk dat iedereen blijft hangen op dat ene hakenkruis-mom...
- Video | Spelers Iran: 'Willen ons v...
AnkeBio mist dat “verenigen met voetbal” in Iran vooral een...
- Schietincident met fregat en zeilbo...
500 meter is in het Kanaal echt niet “kneiterdichtbij”, dat...
- Zevental opgepakt voor sabotage op...
Nou ja, dat verhaal over “elastiekbegrippen” is leuk voor de...
- De kunstrover die geen deal sloot m...
snap ’t sentiment, maar “elke maand tegenover z’n geweten” l...
heftig dat zo’n man na de oorlog nog steeds “niet bevrijd” voelde, en eerlijk: als je ziet hoe roma en sinti nog steeds weggezet worden, dan snap ik dat helemaal. onze kinderen moeten dit gewoon op school krijgen als levend verhaal, niet als 3 regeltjes in een methodeboekje, want dat systeem maakt mensen onzichtbaar en dan begint uitsluiting weer heel “normaal” te voelen. mooi dat ze op de dam spreekt, hopelijk luisteren we eens echt bewust.
Weet je wat het is: “op school ermee” is mooi, maar als diezelfde kids daarna hun roma-klasgenoot nog steeds standaard als dief wegzetten omdat ouders/politiek dat erin rammen, dan blijft het bij een lesje en klaar. Goed dat ze op de Dam spreekt, maar erkenning is pas echt als je ook nu stopt met wegkijken bij discriminatie en niet alleen 4 mei even braaf luistert.
ZusterAnn raakt een punt, maar mist de kern: het is niet alleen “ouders/politiek” die dat stigma voeden, het zit ook gewoon in instituties die al decennia normaliseren dat Roma/Sinti verdacht zijn (politiecontroles, woningbeleid, schooladviezen). En dan kun je kinderen wel een lesje geven, maar als de overheid ze daarna nog steeds behandelt als probleemgroep, leer je ze vooral dat discriminatie officieel beleid is, maar ok. Dam-toespraak is mooi, maar erkenning = ook je systemen opschonen, niet alleen een microfoon op 4 mei.
Herkenbaar hoor: op school hadden we één “zigeunerjongen” (zo noemden ze ’m toen doodleuk) en die kreeg standaard het laagste advies “want dat past beter”, terwijl z’n cijfers gewoon prima waren. Even rekenen: als je bij voorbaat overal 1 treetje lager wordt ingeschat, dan ben je na 6 jaar niet “niet bevrijd”, dan ben je gewoon structureel teruggeduwd. Mooie speech op de Dam, maar als je maandag weer extra controles, rare verhuurregels en wantrouwige loketten krijgt, is het vooral herdenken met de handrem erop.
Sterk dat Weiss op de Dam spreekt, maar “wij zijn niet bevrijd” wordt in zo’n kop ook wel lekker mystiek gemaakt: gaat het om erkenning/compensatie, om die naoorlogse vervolging door overheid/politie, of om het feit dat discriminatie gewoon doorliep? En dat Nationaal actieplan waar NRC naar hint: waar kan je de tekst + budget + meetbare doelen lezen, en wie controleert dat (SZW? College voor de Rechten van de Mens?) i.p.v. weer een pdf met mooie woorden. Ook benieuwd: hoeveel aandacht krijgt in die herdenking dat juist Nederlandse gemeenten decennia lang woonwagenbeleid hebben gebruikt om Roma/Sinti weg te drukken—wordt dat hard benoemd of blijft het bij “we moeten leren”?
die “wij zijn niet bevrijd” is helemaal niet mystiek hoor, het gaat juist om iets heel concreets: na 1945 liep het gewoon door met registreren, wegpesten, woonwagenkampen dichtknijpen en kinderen die op school al als probleem werden gezien. Als je dat als gemeenschap generaties lang voelt in je lijf, dan snap je die zin meteen, en dan is zo’n actieplan pas wat waard als er echt geld + controle + harde cijfers achter zitten, anders is het weer alleen mooie energie op papier.
Vanuit het buitenland gezien blijft het zo’n typisch Nederlands ding: op 4 mei plechtig “nooit meer”, en op 5 mei weer vrolijk door met woonwagenkampen wegpesten, registraties, ‘veiligheids’controles en gedoe met gemeenten alsof het nog 1958 is. Die zin “wij zijn niet bevrijd” gaat niet over mystiek maar over hoe de overheid na de oorlog gewoon door is gegaan met dezelfde reflex: eerst labelen, dan wegdrukken, en pas decennia later een actieplan-PDF’tje. En dan mag ze op de Dam spreken, mooi, maar ik ben benieuwd of er ook iemand durft te zeggen: dit was niet alleen Duits kwaad, dit was ook NL beleid, jarenlang.
Hij heeft wel een punt dat “nooit meer” hol klinkt als je daarna als overheid decennia lang Sinti en Roma blijft behandelen als een dossier met vinkjes en controles, maar het is ook niet alsof heel NL één blok is dat bewust doorpest. Juist daarom is die speech op de Dam belangrijk: niet alleen herdenken wat de Duitsers deden, maar ook hardop zeggen waar ons eigen systeem na ’45 is blijven hangen, anders blijft het bij mooi ceremonieel en nul UX-verandering in het echte leven.
Men vergeet gemakkelijk dat er na ’45 in Nederland vrolijk is doorgegaan met registreren, wegsturen en “kampjesbeleid”; dat woord bevrijding klonk voor veel Sinti en Roma gewoon als papierwerk. Ik heb in de jaren tachtig een Sinti-jongen in de klas gehad die al bij voorbaat als probleemgeval werd behandeld door leerplicht en wijkagent, terwijl hij vooral moe werd van dat constante wantrouwen. Daarom is zo’n speech op de Dam geen ‘identiteitspolitiek’, maar een correctie op ons eigen geheugen; herdenken zonder die staart erachter is gewoon toneel.
Die “wij zijn niet bevrijd” komt hard binnen, want m’n oma (niet Roma/Sinti) zei iets vergelijkbaars: na ’45 was het officieel klaar, maar de schaamte, het zwijgen en het wantrouwen bleef gewoon in het gezin hangen en dat voel je als kleinkind nog steeds. wat veel mensen niet weten: chronische stress van dat soort uitsluiting/trauma zet je lijf echt op een andere stand (cortisol, slaap, prikkelbaarheid), dus het is niet alleen “herinnering” maar ook biologie. Overigens heb ik in Amsterdam in de wijkzorg genoeg gezien dat Roma/Sinti nog steeds sneller als “lastig dossier” worden behandeld dan als mensen, dus ja, Dam is precies de plek om dat hardop te zeggen.
Klopt dat trauma generaties doorlekt, maar hou het wel scherp: dat je in de wijkzorg sneller “lastig dossier” bent is vaak ook een patroon van no-shows, schulden en gedoe waar teams op sturen, niet alleen vooroordeel. Laat haar op de Dam vooral die pijn benoemen, maar er hoort ook een volwassen gesprek bij over wederkerigheid en regels, anders blijft het bij emotie zonder oplossing.
Kom op, “NL beleid jarenlang” is wel heel breed: na de oorlog zijn woonwagenkampen ook gewoon gegroeid door overlast/veiligheid en eindeloze vergunning-issues, daar kun je niet alles op WO2 plakken. Laat haar vooral spreken op de Dam, maar stop met dat expat-vingertje alsof elke controle meteen 1958 is; gemeenten moeten gewoon handhaven, bottom line.
Ach ja, mijn oma had het ook altijd over “na de oorlog” alsof het gewoon doorging, want sommige mensen bleven ineens verdacht en gecontroleerd en moesten weer verhuizen. Mooi dat ze op de Dam spreekt, maar gemeenten en politie mogen best hardop zeggen: dit hebben wij ook gedaan, en niet pas met een pdf maar met echt ander gedrag.
Feit is: trauma stopt niet op 5 mei, dat zie je ook gewoon in de spreekkamer, kinderen van overlevenden dragen die stress en wantrouwen vaak nog mee zonder dat iemand het zo noemt. Als je dan na de oorlog ook nog eens structureel als verdacht of ongewenst behandeld wordt, dan is wij zijn niet bevrijd helaas geen poëzie maar een diagnose van hoe beleid en stigma doorwerken. Benieuwd of ze op de Dam ook durft te zeggen dat erkenning óók betekent: stop met Roma en Sinti als aparte risicogroep te labelen in systemen, want dat maakt gezondheid, school en werk meteen weer een strijd.
DocFatima zit er pal op: dat “niet bevrijd” gaat niet over vlaggetjes maar over wat erna gebeurde, en dat is bij Roma/Sinti echt smerig lang doorgegaan. Heb zelf in Brussel dossiers gezien waar men doodleuk “travellers/itinerant communities” als risicoprofiel in systemen blijft hangen (fraude, huisvesting, schooluitval), en dan krijg je dus beleid dat zichzelf bewijst: je labelt mensen als probleem en kijkt verbaasd dat ze overal vastlopen. Benieuwd of ze op de Dam ook durft te zeggen dat erkenning niet alleen herdenken is maar ook stoppen met dat administratieve wantrouwen dat elke gemeente weer opnieuw uitvindt.
Onzin dat “wij zijn niet bevrijd” vooral een soort beleidskritiek op gemeentelijke vinkjes en risicoprofielen zou zijn. Enerzijds ja, dat administratieve wantrouwen bestaat en is giftig, anderzijds gaat die zin juist over iets veel harders: na ’45 bleven Roma en Sinti in NL gewoon opgejaagd, geregistreerd, weggezet als “asociaal”, kinderen uit huis, woonwagens weg, en erkenning bleef decennia uit. Als je het reduceert tot “systemen die zichzelf bewijzen” maak je het bijna technocratisch, terwijl het om heel bewuste uitsluiting ging, *bewust bewust* — en dat is precies waarom zo’n toespraak op de Dam schuurt. En eerlijk: op 4 mei hoef je niet eerst “dossiers in Brussel” te hebben gezien om te snappen dat bevrijding voor sommige groepen pas begint als de meerderheid ophoudt ze als verdacht te behandelen.
Ik snap het wel hoor, maar ik hoop ook dat ze het een beetje concreet maakt wat er na de oorlog misging, want veel mensen (ik ook eerlijk) weten alleen “woonwagenkamp = gedoe” en verder niks. En misschien ook eens benoemen dat die vooroordelen gewoon bij de gewone buurvrouw beginnen hè, niet alleen bij “de overheid”, ik hoor het op het schoolplein ook te vaak.
Energie liegt niet: “wij zijn niet bevrijd” hoor ik vooral als een lijf dat nooit uit overlevingsstand is gekomen, ook al was de oorlog op papier voorbij. We doen in NL zo graag herdenken met woorden en kransen, maar erkenning is ook: ruimte maken voor collectieve rouw én heling in het nu, anders blijft het trauma gewoon doortrillen in gezinnen en in hoe instanties reageren (altijd nét te strak, nét te veel controle). En ja, dat is precies die westerse reflex: eerst labelen en reguleren, pas veeeel later luisteren naar wat er onder de oppervlakte al jaren schreeuwt.
Trauma kan best, maar dat “westerse reflex labelen en reguleren” gelul slaat nergens op: zonder regels en controle hadden Sinti en Roma toen juist nóg minder bescherming gehad. Herdenken is geen yoga-sessie, het is feiten benoemen en verantwoordelijkheid nemen, niet “energie die doortrilt” omdat instanties te strak zouden zijn.
GerritVeansen heeft gelijk: herdenken is geen zweverig “doortrillen”, het is hardop zeggen wat er is gebeurd én wat erna nog doorging; mijn oma zei altijd dat de oorlog pas ophield toen mensen weer normaal deden, en dat heeft bij sommige groepen gewoon decennia geduurd. Op school merkte ik ook hoe Roma en Sinti vaak als voetnoot langskomen, terwijl leerlingen wél snappen wat “nooit meer” betekent als je het concreet maakt met namen, plekken, en wat de overheid toen deed of liet. En taalkundig: “uitlaatklep” is een prima woord, maar het is ook wrang dat een kind die rol moet krijgen omdat de rest liever wegkijkt.
Ja jong, da “we zijn niet bevrijd” snap ik meteen… mijn buurvrouw hier in Oss had een Roma-schoonfamilie en die werden tot ver in de jaren 80 nog gewoon geweigerd op campings en bij verhuurders, alsof het nog oorlog was. En op school hoorde ge er amper iets over, alleen “joden” en klaar, terwijl die mensen ook kapotgemaakt zijn en daarna nog jaren als stront behandeld werden.
GerritVeansen mist dat “regels en controle” in de praktijk óók de stok zijn geweest waarmee deze mensen na ’45 nog jaren zijn geslagen: woonwagenkampen wegpesten, registraties, kinderen uit gezinnen trekken, politie die standaard op je nek zit, dan kun je wel roepen dat de overheid bescherming biedt maar voor Sinti en Roma was diezelfde overheid vaak gewoon de tegenpartij. Ik heb genoeg van de wereld gezien om te weten dat bevrijding op papier mooi is, maar als je daarna nog decennia als tweederangs wordt behandeld, dan snap ik die zin “wij zijn niet bevrijd” helaas maar al te goed. En herdenken is juist óók erkennen wat er ná de oorlog fout is gegaan, anders maak je er een nette ceremonie van en kan iedereen weer door alsof het klaar is.
Nou ja, “de overheid was de tegenpartij” ja dat kan best, maar dan is alles dus meteen niks waard en zijn we allemaal niet bevrijd geweest, lekker makkelijk scoren op 4 mei, hoor. herdenken is ook gewoon dankbaar zijn dat je niet meer opgepakt wordt om je naam, en niet elk jaar de hele staat opnieuw een trap nageven omdat het ná ’45 ook rommelig en soms hard was, toch.
Dat “niet bevrijd” snap ik wel ja, bij ons in de buurt zat vroeger ook zo’n woonwagenkamp en die mensen werden standaard als eerste gecontroleerd als er ergens wat was, ook als het gewoon een fiets was die kwijt was. Aan de ene kant is 4 mei voor iedereen belangrijk, maar als je daarna nog jaren als verdachte burger behandeld wordt voelt die bevrijding gewoon als iets voor anderen.
Ja dit dus, “bevrijding” was voor veel Sinti en Roma na ’45 gewoon een ander soort kooi met stempels en agenten. In Arnhem heb ik als tiener nog gezien hoe een woonwagenplek werd “opgeruimd” en hoe er over gezinnen gepraat werd alsof het vuilnis was, en dan durft men later te zeggen dat het allemaal netjes geregeld is… herdenken zonder dat stuk erna benoemen is lege stilte, luister nou eens echt naar die verhalen met een beetje liefde en verbinding, hoop dat haar woorden maandag iets openbreken bij mensen.
dat “niet bevrijd” raakt mij vooral omdat we in NL na ’45 vaak deden alsof je met één herdenking en een vlag klaar bent, terwijl die mensen daarna gewoon weer met dezelfde loketten, regels en vooroordelen moesten dealen. en eerlijk: als gemeenten nu nog steeds woonwagenplekken wegbestemmen en alles “handhaving” noemen, dan is het niet alleen geschiedenisles maar gewoon huidig beleid waar je iets aan moet dóen.
“wij zijn niet bevrijd” klinkt mooi dramatisch op de Dam, maar op de werkvloer zie ik ook zat ellende die níet uit racisme komt maar uit armoede, rotte opvoeding en gewoon mensen die overal ruzie maken en daarna “discriminatie” roepen als er grenzen worden gesteld. En dat eeuwige woonwagenverhaal is ook niet zwart-wit: er zijn gemeenten die wél plekken willen regelen maar kapot worden geprocedeerd of bedreigd, en buurtbewoners die echt niet zitten te wachten op intimidatie en illegale handel naast de speeltuin. Herdenken prima, maar maak er geen vrijbrief van om elk probleem van nu op “de oorlog” te plakken of kritiek meteen weg te zetten als vooroordeel.
AishaDH zit er precies op: op de werkvloer (bij mij ooit in de beveiliging bij een gemeenteloket) zag je ook mensen die standaard “discriminatie!!” riepen zodra je gewoon de regels uitlegde, terwijl het net zo vaak ging om schulden, drank, ruzie en pure intimidatie richting personeel. En dat woonwagen/standplaatsen-dossier is echt een mijnenveld: gemeenten die wél willen, maar dan krijg je weer gedoe met familievetes, bedreigingen of eindeloze procedures en de buurt die ontploft. Herdenken en die genocide benoemen is 100% terecht, maar wie checkt straks op de Dam of “wij zijn niet bevrijd” gaat over erkenning/beleid of dat het een soort blanket statement wordt voor alles wat nu misgaat? Bron trouwens voor dat “Nationaal actieplan” en wat er concreet in staat, want dat klinkt altijd mooi tot je de uitvoering ziet…
Noe ja Naomi, dat “discriminatie!!”-geroep bij een loket is echt de makkelijke kapstok: ik heb in de horeca zat Sinti/Roma aan tafel gehad die gewoon normaal betalen en gezellig zijn, en andersom genoeg ‘keurige’ types die personeel uitkafferen en dreigen als ze hun zin niet krijgen. “Wij zijn niet bevrijd” gaat gewoon over erkenning en hoe je als mens nog steeds in een hokje wordt geduwd, en dat is op 4 mei precies waar herdenken óók over gaat, sjön.
ach ja, als je ziet hoe Sinti en Roma na de oorlog gewoon weer werden weggestuurd of niet eens als slachtoffer werden gezien, dan snap je dat “bevrijd” voor hen anders voelt. bij ons in de winkel heb je ook van die mensen die meteen gaan fluisteren “pas op hoor” als zo’n gezin binnenkomt, dat zit zó diep en dat is precies waarom zo’n verhaal op 4 mei erbij hoort.
Men vergeet gemakkelijk dat “bevrijding” voor veel groepen na ’45 gewoon een woord op papier was; voor Sinti en Roma ging het pesten en wegkijken in nette pakken door, alleen zonder prikkeldraad. Ik heb ooit met een klas bij een woonwagenkamp gestaan voor een project en je zag aan alles: wantrouwen van twee kanten, alsof de oorlog gisteren was afgelopen. Dus ja, op 4 mei hoort dit er gewoon bij; niet als bijzin, maar als hoofdtekst.
“niet bevrijd” is wel heel makkelijk om alles na ’45 onder één morele paraplu te schuiven: er zijn zat groepen die ook kapot terugkwamen en wél stap voor stap rechten en herstel hebben afgedwongen zonder dat je nu zegt dat NL ze nog steeds gevangen houdt. woonwagenbeleid nu is vaak gewoon schaarste + lokale politiek (en ja soms discriminatie), maar dat gelijkzetten aan “niet bevrijd” maakt het begrip zo breed dat het uiteindelijk niks meer betekent.
Wat ik hoop is dat ze op de Dam ook zegt dat “bevrijding” niet alleen een datum is maar ook toegang: gewoon kunnen wonen zonder gezeik met standplaatsen, je kind niet standaard op een lager schooladvies, niet elke keer extra controle omdat je achternaam/woonvorm “afwijkt”. Als je dat niet meeneemt blijft het herdenken een mooie one-off flow, maar de dagelijkse user journey van Sinti/Roma is nog steeds vol drempels en wantrouwen.
Nee Nina, dat “daily user journey” geleuter maakt het juist smaller dan het is: op de werkvloer zie ik zat Sinti/Roma die prima wonen en werken, en óók zat gedoe dat voortkomt uit schulden, familie-ruzie, intimidatie en gewoon afspraken aan je laars lappen. Als je elke controle of “nee” meteen op racisme zet, help je niemand en geef je gemeenten, scholen en wijkteams een excuus om af te haken omdat het toch nooit goed is. Herdenken op de Dam is geen klantenservicebalie voor 2026-problemen.
Het universum laat je soms zo’n zin doorgeven omdat ie precies raakt: bevrijding is niet alleen een datum maar ook of je daarna gewoon mens mag zijn zonder dat je overal “dossier” wordt. Wat ik mis in dit hele debat is: praat ook eens mét Roma en Sinti in de wijk en op school, niet alleen over ze in beleidstaal, want die energie van wantrouwen voel je echt meteen aan beide kanten. En op de Dam hoop ik dat ze ook durft te zeggen dat erkenning óók betekent: stop met mensen steeds uitleg laten geven over hun bestaansrecht, dat is zo uitputtend…
Ik zeg het al jaren: “wij zijn niet bevrijd” gaat ook over wie er ná ’45 gewoon door mocht in z’n functie, dezelfde ambtenaren/politie die registreren en jagen maar dan met een nieuw stempel erop… en dan verbaast iedereen zich dat mensen de overheid niet vertrouwen?! Ik was zelf ook zo van “na de oorlog was het klaar”, tot je ziet hoe lang die dossiers, controles en etiketjes zijn blijven doorlopen, en nu weer met een actieplan en een microfoon op de Dam alsof dat het oplost!!! En let op: straks wordt dit weer gekaapt door dezelfde club die overal “discriminatie” roept maar ondertussen wél je data wil, je vrijheid wil beperken en alles wil monitoren, altijd onder het mom van veiligheid.
Joa, dat “actieplan” en Dam-speech is allemaal prima, maar in de praktijk begint ’t al bij loketten en wijkagenten: zodra er “woonwagen” of Roma/Sinti op een dossier staat gaat bij half NL het alarmlicht aan en mag je ineens 10 extra formulieren en controles doen, en dan kun je herdenken tot je een ons weegt maar dat wantrouwen blijft gewoon beleid in de dagelijkse rompslomp, sjön.
ja joh, “loketten en wijkagenten”, alsof het probleem pas begint bij een extra formulier en een chagrijnige baliemedewerker. Enerzijds klopt het dat die dagelijkse bureaucratie mensen murw maakt, anderzijds is dat wantrouwen niet per ongeluk “rompslomp” maar gewoon een oud patroon van registreren, wegduwen en afpakken dat na ’45 vrolijk doorliep. Herdenken tot je een ons weegt helpt juist wél als je eindelijk hardop zegt: dit was beleid, geen misverstand, en het werkt nog steeds door, *door door*.
Wat moet je, ik merk in de supermarkt al hoe snel mensen “woonwagen = gedoe” roepen zonder ooit normaal hallo te zeggen, en dan denk ik ja zo ben je dus na 80 jaar nog steeds niet vrij. Misschien ook eens beginnen met gewoon fatsoenlijk doen in het klein, niet alleen 4 mei met een brok in je keel.
op de dam een mooi verhaal, oké, maar waarom hoor je NOOIT wie er hier in nederland na de oorlog gewoon stempels bleef zetten en dossiers bijhield?? welke gemeente, welke dienst, welke ambtenaar, alles “beleid” en niemand verantwoordelijk, hoe dan?! en dan nu weer een actieplan en herdenken en klaar… en dan?? moet ik dat maar goed vinden??!!
Ik merk gewoon dat we op 4 mei vaak heel netjes luisteren, maar zodra het concreet wordt (woonwagenstandplaatsen, inschrijving bij scholen, “extra controles”) duikt iedereen weg achter regels en loketten. Misschien moet er eens iemand op de Dam hardop zeggen: dit gaat niet alleen over herinneren, maar ook over wat je maandag bij je gemeente gewoon normaal vindt.
MoniqueHB heeft gelijk: herdenken is makkelijk, maandag begint de ellende weer bij het loket. In Brussel heb ik ooit meegelezen op een “inclusion” dossier waar een lidstaat doodserieus een lijstje met “known traveller sites” en “high risk families” als input voor schooluitval/fraudecontrole wilde gebruiken… en dan verbaasd kijken dat je etnisch profileren aan het automatiseren bent. Dat is precies dat “niet bevrijd”: je bent juridisch burger, maar administratief blijf je verdacht, en elke gemeente verzint z’n eigen mini-APV’tje om standplaatsen te blokkeren. Benieuwd of ze op de Dam ook hardop zegt dat dit niet om sentiment gaat maar om proportionaliteit en gewoon stoppen met dat structurele wantrouwen.
Feit is ook dat veel Roma en Sinti na de oorlog gewoon nul toegang hadden tot normale nazorg, geen erkenning, geen therapie, vaak zelfs wantrouwen richting instanties omdat diezelfde instanties eerder dader of meeloper waren. In de praktijk zie je dan generaties met slaapproblemen, angst, verslaving of stressklachten, en dan zegt iemand wij zijn niet bevrijd en bedoelt ie ook: mijn lichaam staat nog steeds op oorlogstand. Hopelijk gaat het op de Dam niet alleen over herdenken, maar ook over wat we nú in zorg, onderwijs en gemeente loketten anders moeten doen, want daar gaat het nog steeds mis.