Groene Groei! Nederlandse kolencentrales gaan HARD

leuk verhaal over ets en proportionaliteit maar je mist het simpele punt dat die co2 prijs gewoon door iedereen z’n energierekening heen lekt terwijl de netverzwaring en opslag nog steeds op “volgend kabinet” staan dus we zitten elk jaar weer dezelfde kolenbingo te spelen rip

Ik zie het elke dag: als het buiten zo’n grauwe lucht is en iedereen weer loopt te hoesten, dan zit de longpoli vol en mogen wij het “fixen” met puffers en extra controles terwijl de wachttijd al belachelijk is. En dan doen ze online stoer met grijze groei, maar het is gewoon paniekbeleid omdat het net vol zit en er jaren is wegbezuinigd op netverzwaring en opslag. straks janken dat de zorgkosten stijgen… ja gek hè??

die GeenStijl-sarcasme is leuk voor de likes, maar de echte paniek zit bij mensen die hun energierekening niet meer open durven maken en dan hoor je “tja dan maar kolen”. Als je jaren het net vol laat lopen, isolatie laat verzuipen in papierwerk en alles op de markt gooit, dan krijg je dit: niet omdat “klimaatdrammers” faalden, maar omdat we structureel te traag zijn en de rekening weer bij gewone gezinnen dumpen. En ja, kolen draaien “hard”, maar die extra winst en die extra rotzooi hangen niet boven het kantoor van de schrijver, die hangen boven wijken waar mensen al genoeg ellende hebben.

nou ja, als die kolencentrales harder draaien is dat meestal omdat gas of stroomimport duur is en er gewoon meer vraag is, niet omdat “groen” ineens nep is toch? fix dat net en opslag en zet eindelijk die isolatie vaart achter de huizen, dan hoef je ook minder bij te stoken op kolen.

inderdaad, iedereen roept groen maar als het net vol zit en het is windstil dan gaat die kolenbak gewoon weer aan, zo simpel is het. klopt ook wel dat je mensen niet kan verbieden om tegelijk te koken en te laden, maar dan moet je óf het net en opslag op orde hebben óf eerlijk zeggen dat je nog jaren back-up nodig hebt.

Dat “meer dan heel 2024” klinkt spectaculair, maar 2024 was ook gewoon een jaar met veel wind/zon en relatief lage vraag, dus die vergelijking is vooral clickbait. In de praktijk is het heel simpel: als het net krap zit en er weinig regelbaar vermogen is (en import ook niet gratis is), dan gaat die kolenknop om, ongeacht welke minister er op de foto stond. En ja, ondertussen roepen we bij de gemeente “alles elektrisch”, maar bij de eerste netcongestiebrief wordt het project stilgezet en mag je weer met een dieselaggregaat de bouw door… lekker groen hoor.

ik heb dit in m’n eigen straat gezien: iedereen aan de warmtepomp, inductie, elektrische auto, en als het dan ’s avonds windstil is zakt de spanning gewoon weg en hoor je die wijkkast bijna zuchten. Dan gaat de energie van “groen verhaal” ineens naar pure paniek-zekerheid en ja hoor, kolen aan, want niemand wil in het donker zitten. En politiek kan wel stoer wijzen naar Jetten of wie dan ook, maar zolang netverzwaring en opslag jaren duurt, blijf je dit krijgen, voelt als dweilen met de kraan open…

Die “kolen gaan hard” framing is vooral stoerdoenerij: als kolen nu meer draaien is dat meestal omdat gas duur is, wind/zon variabel zijn en we nog steeds te weinig opslag en vraagsturing hebben, niet omdat iemand zin had in een rookpluim. wat veel mensen niet weten: kolen zijn qua uitstoot én fijnstof gewoon de slechtste optie, dat zie je terug in gezondheidseffecten (PM2.5, NOx) en dus zorgkosten, ook al lijkt de stroomprijs even “lekker”. overigens kun je Jetten bashen wat je wil, maar dit is vooral jarenlange netvertraging + marktprikkels, en daar los je niks aan op met sarcasme en nog meer kolen.

Kolen “gaan hard” is vooral omdat we bij windstil en koud gewoon back-up nodig hebben, en dat net en opslag nog lang niet op niveau zijn. Jetten bashen is lekker makkelijk, maar iedereen wil wél 24/7 stroom én geen windmolen in de buurt én geen nieuwe kabel door de straat, tja dan blijft die centrale draaien.

En ondertussen duwen ze ons wéér richting warmtepomp/elektrisch koken terwijl het net het niet trekt en dan zetten ze kolen bij als pleister, lekker consequent… Onze kinderen ademen die rommel niet “tijdelijk” in hoor, en die hele ETS en accijnzen voelen gewoon als systeemgeldklopperij over de rug van gezinnen. Doe dan bewust en natuurlijk: eerst lokaal, schoon en betrouwbaar regelen (isolatie, kleinverbruik omlaag) in plaats van elke winter paniek en weer een andere knop omzetten.

Die reactie mist een belangrijk punt: kolen “gaan hard” is niet per se een ideologische keuze van Jetten/weetikveel, maar vooral markt + leveringszekerheid: als gas duur/risicovol is en er weinig wind is, dan draaien die centrales gewoon meer. En die ETS is niet “een belasting voor moraal”, het is juist een cap: totale uitstoot in de EU daalt omdat het aantal rechten elk jaar omlaag gaat, daarom zit de CO₂-prijs vaak rond tientallen euro’s per ton en maakt dat kolen extra onaantrekkelijk. Kernenergie roepen als oplossing voor nú is ook beetje makkelijk, want nieuwe bouw is eerder 10–15 jaar en intussen moet je het hebben van netverzwaring, opslag en flexibiliteit, toch?

ja, die “kolen gaan hard” is vooral: paniekstand in de uitvoering. hier in den haag zie je het heel praktisch terug: bij nieuwe wijken krijgen we brieven van netbeheerder “geen capaciteit”, en dan mag je als gemeente uitleggen dat de warmtepomp/ laadpaal die politiek zo graag ziet, technisch even niet kan… en ondertussen moet de stroom wél uit het stopcontact blijven komen, dus hup, alles wat nog kan draaien gaat weer aan. en dat vingertje richting één minister is ook wat makkelijk: je kan op papier 2030 halen wat je wil, maar als vergunningen, netverzwaring, stikstof en bezwaarprocedures allemaal tegelijk vertragen, dan wordt “tijdelijk” ineens 2-3 jaar. het is niet mooi, maar het is wel precies hoe het systeem werkt als je leveringszekerheid bovenaan zet en de rest erachteraan hobbelt.

hier in de buurt merk je het meteen als die centrales weer opschalen: andere lucht, meer roet op de vensterbank, en dan kun je wel doen alsof dat “tijdelijk” is maar de praktijk is gewoon dat het net en opslag achterlopen. Echter als leveringszekerheid het excuus blijft, dan moet je óók eerlijk zijn en tempo maken met netverzwaring en echte besparing, daarentegen blijven bewoners met de troep zitten terwijl Den Haag stoer doet over doelen.

ja joh “nationaliseer het net” en “isoleer wijk voor wijk”, alsof je daarmee morgenavond de frituur en de warmtepomp tegelijk aanhoudt zonder dat de boel klapt. laten we eerlijk zijn: als het windstil is en we importeren ons suf, dan ben je blij dat er ergens een lelijke kolenbak staat te brommen, hoe ideologisch onhandig dat ook voelt zeg maar.

tja als ik met de bus in de file sta door een kapotte brug ga ik ook niet ineens terug naar paard en wagen, maar zo werkt die energiemarkt dus wel: net vol, wind valt weg, en hup kolen aan want dat is “zeker”. en die winst gaat weer netjes de andere kant op terwijl de mensen rond eemshaven lekker de lucht in mogen happen, maakt mij niet uit wie er minister was maar dit was gewoon wachten tot het knelde.

Energie liegt niet: die “kolen gaan HARD”-victory lap is gewoon verslaving aan altijd-aan gemak, en dan noemen we dat systeemlogica terwijl het vooral onbalans is in hoe we leven en verbruiken. In mijn praktijk zie ik genoeg mensen die hun huis stoken/koelen alsof het een serverruimte is en dan klagen over prijzen; begin eens met ritme, isolatie, minder piek, lokaal opslaan/delen, dan hoef je niet bij elke dip meteen terug naar die zware, vuile kolenenergie. En dat gejank over subsidies… fossiel heeft decennia lang z’n hand opgehouden, alleen dat voelt “normaal” omdat het al in het systeem verstopt zit.

Die “kolencentrales gaan HARD” is vooral: gas is duur/volatiel, kolen + ETS rekent soms alsnog goedkoper uit en dan draaien ze, punt. Dat is geen “Jetten faalt”-moment maar marktlogica binnen EU-regels: als je wil dat kolen structureel uit gaan, moet je óf CO₂-prijs/uitfasering strakker zetten óf zorgen dat net+opslag+flex (vraagsturing, interconnectie, dispatchable) op tijd mee groeit. En dat gedoe over “het waait wel” is ook te simpel: we hebben juist te weinig netcapaciteit en vergunningtempo, daar zit de bottleneck, niet in een gebrek aan rookpluimen-retoriek.

het probleem is dat we een stroomvoorziening hebben gebouwd op variabel aanbod, maar de infrastructuur voor flexibiliteit (opslag, vraagsturing, netverzwaring, regelbaar vermogen) is half af en wordt kapot geprocedeerd; dan is het totaal logisch dat bij een paar weken “tegen” die kolencentrales weer op toeren gaan, heb ik vorig jaar zelf gezien bij een industrieaansluiting in de regio Delft die maanden op transportbeperking stond terwijl er wél laadpleinen en nieuwbouw werden aangekondigd… succes ermee. de oplossing is stoppen met de poppenkast Jetten/Van Veldhoven de schuld geven en gewoon keihard regelen: versnellen vergunningen voor net en opslag, een fatsoenlijke capaciteitsmarkt/backup-vergoeding en een CO2-vloer zodat kolen niet automatisch de goedkoopste noodknop is, anders blijf je elk najaar weer “grijze groei” vieren.

JaapWansen doet alsof dit allemaal natuurwet is: “systeemlogica”, “ETS tolpoort”, en hup, klaar met denken. Feit is gewoon dat we jaren hebben lopen roepen dat alles dicht kon, terwijl netverzwaring, opslag en vergunningen werden weggezet als gedoe; dan krijg je dus kolen zodra het krap wordt, ja. En dat gejammer over “subsidies en symboolpolitiek” is ook makkelijk: zonder die subsidies hadden we nóg minder wind en zon gehad, en zat je nu helemaal in de rook.

Goh ja, en ondertussen zeurt iedereen dat de stroomrekening hoog is, maar zodra er een windmolen of hoogspanningslijn in de buurt komt is het meteen “niet hier” en mag niks meer. dan is kolen dus gewoon de makkelijke knop waar je aan draait, en dan verbaasd doen is ook raar toch?

Precies dit: die “grijze groei” is gewoon het standaard kapitalisme-reflexje — als het net krap is en winst lonkt, gaat de smerigste optie als eerste omhoog en de rekening (luchtwegen, zorgkosten) dump je bij mensen met astma in de wijk. En dan janken over windmolens “horizonvervuiling” terwijl kolenrook blijkbaar wél gezellig is… oh ja want de markt regelt het, behalve als ’ie faalt dan mogen we met z’n allen dokken.

Kolen “gaan hard” is geen bewijs dat de transitie faalt, maar dat gas (en import) gewoon te duur/te krap was en centrales draaien waar de marge zit; dat is marktwerking, geen rooksignaal. En dat verhaal over “opstoken wanneer je wil” klopt ook maar half: kolen zijn traag en inflexibel, dus als je leveringszekerheid wil regel je vooral regelbaar vermogen met gas/CCS, opslag en netcapaciteit i.p.v. elk jaar paniek en dan weer terug naar 19e-eeuwse brandstof.

“Kolen gaan hard” is niet het bewijs dat beleid expres “grijs” wil, maar vooral dat we in een paar krappe maanden met hoge vraag en lage wind/zon gewoon de laatste regelbare centrales aanzetten die er nog staan. dat is geen ideologie maar systeemlogica: als je het net stabiel moet houden en import is duur of schaars, dan ga je niet wachten tot het misschien gaat waaien. En dat hele “meer kolen dan 2024” zegt ook weinig zonder erbij te zetten hoeveel uren ze draaien, wat de gasprijs doet en hoeveel we ondertussen exporteren/importeren; het klinkt lekker voor de bühne, maar het is geen bewijs van een geheime rookpluim-agenda.

Nou ja, Jaap mist één ding hoor, dat kolen “veilig” is klopt alleen op papier, want die prijs en die aanvoer hangen ook van gedoe en geopolitiek aan elkaar, en ondertussen ademen wij die rotzooi in en betalen we dubbel via zorg en schade, toch. en dat “we sluiten af en importeren wel” is óók precies wat er nu gebeurt met kolenstroom, alleen dan met extra rookpluim erbij, lekker slim ja... toch.

Feit is: kolen harder laten draaien is meestal geen ideologie maar paniekmanagement, als wind en zon tegenvallen en het net vol zit heb je iets nodig dat je op afroep kunt opstoken. En ja, die rookpluim is niet gratis, in de spreekkamer zie ik bij COPD en astma echt verschil als er meer fijnstof en NO2 in de lucht hangt, vooral bij kinderen en ouderen. Je kunt best leveringszekerheid bovenaan zetten, maar doe dan ook meteen netverzwaring, opslag en vraagsturing, anders blijf je elk jaar in dezelfde stress-stand hangen.

ja joh, “kolenboeren”... alsof zo’n centrale op gevoel draait. als de overheid met regels jojo’t en stroom duur maakt, dan gaat er gewoon meer kolen in, zo simpel is het; wie wind zaait zal storm oogsten.

Kolen harder laten draaien is meestal geen stiekeme Grijze Groei, maar gewoon omdat we leveringszekerheid willen terwijl net, opslag en vergunningen achterlopen, dan grijpt de markt naar wat er wél beschikbaar is. Alleen die dikke rookpluim is niet alleen CO2, het is ook meer fijnstof en NOx, en dat merk je echt bij benauwdheid en astma-aanvallen, vooral bij kids en ouderen. Als je dit oké vindt, prima, maar zeg dan ook eerlijk dat je de gezondheidsrekening erbij cadeau doet.

GS doet alsof “kolen als back-up” een soort stoere reality check is, maar het is gewoon de rekening doorschuiven naar longen van kinderen en mensen met COPD — en dan later verbaasd doen dat de zorg vastloopt, oh ja want dat is dan “pech”. Dit is precies kapitalisme: winst/zekerheid nu, schade en ziektekosten lekker socialiseren.

Luister, als ’t windje stopt en die panelen liggen te dutten wil iedereen wél warm douchen en z’n EV opladen, dus ja dan gaan die kolen weer aan, zo simpel is ’t. En dat “extra benauwdheid” verhaal: in de stad stikken we vooral van scooters, bouwstof en al dat toeristenbus-gedoe, maar daar hoor je die klimaatclub dan weer niet over, jansen.

LunaMoon heeft wel een punt: als we alles tegelijk willen (laden, koken, airco, datacenters) krijg je avondpieken die je met wat windmolens niet “wegregelt”. Maar het is niet alleen “discipline”: veel verbruik is gewoon industrie en infrastructuur die je niet even uitzet, en zonder dynamische tarieven/automatisering gaat vrijwillig minderen echt marginaal zijn. Kolen draaien nu vooral omdat flexibiliteit ontbreekt (opslag, vraagsturing, net) en gasprijs/aanbod wispelturig is, niet omdat iemand heimwee heeft naar rookpluimen… willen we dan serieus blijven doen alsof dit een stoer beleidsresultaat is??

Alsof “kolen gaan hard” een soort overwinning is… het is gewoon paniekplamuur omdat we het net, opslag en flexibiliteit veel te lang hebben laten liggen, en dan ga je de smerigste knop weer open draaien. En ja, LunaMoon heeft gelijk: als we alles tegelijk willen blijven aanzetten (datacenters, terrasheaters, avondpiek) dan slopen we én de prijs én het ecosysteem én de biodiversiteit, maar daar hoor je die rookpluim-helden nooit over.

In de praktijk is het ook niet alleen “Jetten dit” of “kolen gaan hard”, het is vooral dat net en vergunningen achterlopen en dan ga je als land opvangen met wat er wél beschikbaar is. En ja, dat voelt super hypocriet als je mensen en bedrijven tegelijk blijft pushen om te elektrificeren terwijl ze letterlijk geen aansluiting of capaciteit krijgen.

De vraag is vooral: wat is hier nou “beleid” en wat is gewoon markt + leveringszekerheid. Als je gas duur/risicovol maakt, netcongestie laat voortmodderen en tegelijk piekvraag omhoog jaagt, dan gaat kolen de facto draaien zodra het kan, ongeacht welke minister er op de foto staat. En juridisch gezien: die kolenplafonds en CO₂-rechten zijn geen morele stickers maar harde randvoorwaarden; als je daar steeds aan morrelt “tijdelijk”, dan is het niet tijdelijk maar structureel terug naar fossiel, mits de prijsprikkel zo blijft.

ach kom op, net doen alsof “Jetten” persoonlijk de kolen schept… ik hoorde van een klant bij een installateur dat die warmtepompen en netverzwaring gewoon maanden/jaren achterlopen, en als het dan ff koud is of de stroomprijs gek doet dan pakken ze de centrales die er al staan, zo simpel is ’t. en die isolatie roepen ze al 20 jaar, maar ondertussen blijven verhuurders en VvE’s treuzelen en mag de rest lekker de rook happen.

Tuurlijk, alles “groen” tot het een keer niet waait en iedereen opeens verbaasd doet dat de lampen aan moeten… Aan de andere kant: als je jarenlang beleid maakt op slogans en subsidieknoppen, dan krijg je dit soort lapwerk en ga je vanzelf weer terug naar kolen als het krap wordt.

Kijk, dit is gewoon marktlogica: als gas duur is, wind/zon tegenvalt en het net vol zit, dan gaat kolen vanzelf bullish omdat het de enige dispatchable capaciteit is die meteen kan leveren. Je kan wel roepen “vraagsturing”, maar zolang de risicopremie voor flexibiliteit niet fatsoenlijk betaald wordt (en netverzwaring jaren duurt), blijft die “error state” gewoon de basisload, deal with it.

wat iedereen hier mist: het gaat niet alleen om “Jetten” of boeren vs energie, het gaat om leveringszekerheid omdat we het net, opslag en vergunningen al jaren verprutsen en dan is kolen ineens weer de pleister?? En ondertussen mogen wij wél braaf betalen voor CO2 via de rekening en accijnzen terwijl de grote jongens gewoon doordraaien als het spannend wordt, wie heeft dit zo gepland dan?? en dan?? moet ik dat maar goed vinden??!!

Die “dikke rookpluim, haha Jetten” is leuk voor de clicks, echter het echte verhaal is dat we jaren hebben lopen treuzelen met netverzwaring, opslag en vergunningen en dan sta je bij windstilte gewoon met je rug tegen de muur. Kolen is dan geen ideologie maar noodverband, daarentegen moet je wél eerlijk zijn dat elke extra kolen-uur de rekening later hoger maakt en dat gezinnen en mkb daar weer de dupe van worden. Regel tempo op het net, maak flexibiliteit en batterijen eindelijk rendabel en stop met dat kinderachtige kampdenken, want stroom moet er gewoon zijn.

alsof kolen “hard gaan” iets is om te vieren… onze kinderen ademen die troep gewoon in en dan mogen wij straks weer aan de pufjes en pillen, heel dat systeem draait erop. misschien moeten we eens bewust eerlijk zijn dat die energietransitie niet alleen kabels en datacenters is, maar ook gewoon minder vraag en weer natuurlijk leven i.p.v. alles elektrisch en 24/7 aan.