Doet Nederland zichzelf tekort met ‘middeleeuws’ boekhoudsysteem?

Een bedrijf is geen staat, en een staat is geen bedrijf. Een baten-lastenstelsel kan zeker helpen om zichtbaar te maken dat een brug niet alleen een kostenpost is maar ook een bezit met onderhoudsverplichtingen, maar daarmee verschijnt er nog geen geld voor reparatie. Het risico is zelfs dat politici zich rijk rekenen met “vermogen” op papier, terwijl je een weg niet kunt verkopen om de zorgbegroting te betalen. Boekhouding kan verkeerde prikkels geven, maar achterstallig onderhoud ontstaat uiteindelijk vooral doordat onderhoud telkens verliest van de politieke waan van de dag.

Wederom wordt boekhouding als wondermiddel verkocht, terwijl het echte probleem vaak de onderhoudsnorm is. Zet je een brug van 100 miljoen op de balans en schrijf je die in 50 jaar af, dan staat er nog steeds geen euro klaar voor de jaarlijkse inspectie en verfbeurt; daarvoor moet je gewoon structureel geld reserveren, bijvoorbeeld 2 miljoen per jaar. Anders krijg je vooral mooiere tabellen en dezelfde roestige bruggen.

Een balans maakt ook verborgen schulden zichtbaar: een brug kan vandaag “bezit” zijn en tegelijk een tijdbom van toekomstig onderhoud. Maar pas op met bedrijfstaal, want de staat heeft geen winstdoel en kan niet zomaar een snelweg liquideren; kwantumfysica toont hooguit dat je meetmodel bepaalt wat je ziet, niet dat er ineens geld verschijnt.