Waarom luisteren we nog naar de groei-goeroe?

Groei is een middel geworden dat zich voordoet als doel. Je kunt een prachtig stijgend bbp hebben terwijl mensen uitgeput raken, de natuur achteruitgaat en de rekening steeds schever wordt verdeeld; die energie voelt niet als vooruitgang maar als harder rennen op een lopende band. Minder verspillen en beter verdelen klinkt misschien minder stoer dan “groeien”, maar daar wordt een samenleving uiteindelijk wel leefbaarder van.

Het probleem is niet dat groei als indicator bestaat, maar dat de overheid er beleid en begrotingen aan ophangt alsof het een natuurwet is. Zonder groei worden schulden, pensioenen en zorg niet vanzelf onbetaalbaar; de verdeling van inkomen en vermogen wordt dan alleen zichtbaarder. Daar zit vermoedelijk de echte weerstand, niet in het ontbreken van een alternatief meetcijfer.

Men vergeet gemakkelijk dat groei niet alleen consumptie betekent, maar ook productiviteit: met minder mensen kunnen we meer zorg, onderwijs en infrastructuur leveren. Het probleem zit dus niet in groei op zichzelf, maar in de vraag wát er groeit en wie daarvan profiteert. Een krimpende economie klinkt aantrekkelijk tot de wachtlijsten langer worden en de rekening bij de werkenden wordt neergelegd.

Het vergeten probleem is dat groei ook een verslavingsmechanisme heeft: meer omzet wordt het signaal, en daarna moet er nóg meer komen om hetzelfde gevoel van vooruitgang te houden. Kwantumfysica toont aan dat je meetsysteem je werkelijkheid mede bepaalt; zolang bbp de hoofdscanner blijft, maken we van uitputting gewoon een positieve economische impuls...

Het lastige is dat “geen groei” in Europa al snel wordt vertaald naar minder banen, minder belastinginkomsten en dus minder ruimte voor zorg en defensie. Maar dat betekent niet dat we het bbp tot kompas moeten verheffen: maak groei desnoods randvoorwaarde, geen einddoel, en stuur daarnaast op gezondheid, betaalbare woningen, uitstoot en verdeling. Anders vieren we straks een procent extra productie terwijl de samenleving vooral duurder en kwetsbaarder is geworden.