Waarom is het zo moeilijk de arbeidsmarkt te hervormen?

Het “mysterie” is vooral dat iedereen wel hervormen roept, maar niemand z’n eigen achterban de rekening wil sturen: werkgevers willen flexibiliteit zonder hogere premies, vakbonden willen zekerheid zonder dat vast duurder wordt, en politiek wil het liefst vóór de verkiezingen geen pijn. En dan heb je nog de uitvoering: één WW-knopje draaien betekent meteen UWV/Belastingdienst/loonadministraties/cao’s mee verbouwen, met ICT die al op ducttape draait, dus dan wordt het vanzelf pilots en uitstel tot sint-juttemis. Data-gedoe is ook een beetje rookgordijn; als je lang genoeg “meer onderzoek” zegt, hoeft niemand te kiezen.

klopt allemaal, maar er zit ook gewoon angst voor gedoe bij: zodra je aan flex/vast gaat sleutelen gaan mensen meteen rekenen “wat betekent dit voor míjn contract en hypotheek” en dan is het politiek meteen paniek. en op de werkvloer is het ook niet zo zwart-wit, veel sectoren draaien op pieken/ziekte/verlof en dan is het makkelijker om weer een nieuw labeltje te verzinnen dan echt één simpel systeem te maken dat eerlijk is voor iedereen.

het probleem is dat we arbeidsmarkt “hervormen” alsof het alleen een paar contractknoppen zijn, terwijl de hele fiscale infrastructuur eronder (zzp-aftrek, toeslagen, pensioen, premies, loondoorbetaling bij ziekte) mensen en werkgevers structureel dezelfde kant op duwt. de oplossing is: maak eerst één neutrale basis waar werkenden ongeveer gelijk worden belast/verzekerd ongeacht label, en pas dán ga je aan flex/vast sleutelen; anders blijf je pleisters plakken en roept elke sector dat z’n uitzondering “nu echt nodig” is, en weg draagvlak.

ja en ondertussen zit je met al die kleine werkgevers hè… ik hoor in de salon van zo’n loodgieter uit de buurt: 1 zieke medewerker en je bent meteen een half jaar aan het overleven, dus die nemen liever iemand “via via” of als zzp’er en dan roepen ze in Den Haag dat het om contractjes gaat, maar niemand durft die ziekterisico’s en verzekeringen normaal te regelen, dus blijft iedereen om het probleem heen dansen.

hervormen is “moeilijk” omdat half Den Haag stiekem prima gaat op die tweedeling — vaste mensen beschermd, flex/zzp als schokdemper zonder rechten — en bedrijven kunnen de risico’s lekker doorschuiven, oh ja want efficiency. zolang we werk blijven behandelen als kostenpost i.p.v. macht/ongelijkheid (wie kan nee zeggen tegen een baas, wie niet) krijg je eindeloze commissies en nul herverdeling. maak basiszekerheid universeel (pensioen/arbeidsongeschiktheid/zzp) en laat winsten weer gewoon naar lonen gaan, dan wordt het ineens wél “simpel” maar politiek onwenselijk.

wat ook meespeelt: iedereen wil “hervormen”, maar ondertussen willen we wel elke sector z’n eigen uitzonderingen houden (bouw, zorg, horeca, seizoenswerk, noem maar op). en zolang je voor elke cao/branche weer een aparte regeling moet bedenken, krijg je dus nooit één simpel systeem dat uitvoerbaar is en waar je als werkgever én werknemer nog chocola van maakt.

Wat ik mis in dit “waarom lukt het niet”: het gaat niet alleen om politiek/partners, maar om juridisering. Elke serieuze wijziging aan flex/zzp/vast eindigt in jaren procederen (schijnzelfstandigheid, ketenbepaling, pensioenplicht), en dan durft niemand nog een strak criterium te zetten omdat je meteen een tsunami aan claims krijgt. En intussen is handhaving gewoon te dun: als de kans op controle/boete klein blijft, blijft het rationeel om via constructies te werken, dus waarom zou een sector vrijwillig “netjes” overstappen? Misschien eerst eens kiezen: willen we duidelijke regels met harde handhaving, of willen we grijze zones waar iedereen achteraf kan shoppen bij de rechter?