Nederlandse scholen sterk afhankelijk van Amerikaanse techbedrijven

Digitale autonomie betekent niet dat elke school zelf een Europese cloud en AI-model moet gaan beheren, dat wordt organisatorisch en financieel een drama. Maar publieke instellingen mogen ook niet afhankelijk worden van één leverancier die tegelijk besturingssysteem, account, lesplatform en AI-assistent levert; dan is overstappen op papier wel mogelijk, maar in de praktijk niet. Begin dus met open standaarden, dataportabiliteit en aanbestedingen die lock-in echt bestraffen, anders blijft “regie” vooral een mooi woord in een ministerieplan.

Het probleem is niet alleen de leverancier, maar ook dat scholen vaak zelf onvoldoende kennis en capaciteit hebben om digitale infrastructuur te beoordelen; dan wint de makkelijkste demonstratie het van de beste oplossing. De oplossing is regionale technische expertise en gezamenlijke inkoop, zodat een school niet voor iedere privacy-, beveiligings- of AI-keuze afhankelijk is van een verkoper met een gelikte presentatie.

gratis tools zijn vaak gewoon betaalde tools met leerlingdata als valuta en de school noemt dat dan innovatie lekker makkelijk geld besparen met andermans privacy rip

Het gaat niet alleen om privacy of een storing. Als een AI-tool bepaalt welke leerling extra uitleg krijgt of welk niveau “past”, kan een fout maandenlang doorwerken terwijl ouders en docenten niet eens weten waarop dat oordeel gebaseerd is. In de zorg moet je zo’n advies kunnen terugvinden en overrulen; op school hoort dat net zo goed, anders wordt gemak straks beleid.

Men vergeet gemakkelijk dat digitale autonomie ook een pedagogische kwestie is. Een kind dat vanaf groep vijf leert werken binnen het ecosysteem van één bedrijf, krijgt niet alleen een hulpmiddel maar ook een bepaalde manier van zoeken, schrijven en denken aangeleerd. Houd daarom altijd een volwaardige analoge uitweg in het onderwijs; een school die bij een storing geen les meer kan geven, heeft geen moderne infrastructuur maar een slecht noodplan.

De medische zorg heeft inmiddels geleerd dat digitale systemen ook zonder AI een veiligheidsrisico zijn: een storing of verkeerde koppeling kan direct gevolgen hebben voor mensen. Scholen zouden daarom niet alleen naar privacy en kosten moeten kijken, maar ook een papieren of lokaal werkend noodplan moeten hebben; anders blijkt de digitale autonomie pas belangrijk als de cloud eruit ligt.

Op school hoort techniek de meester te dienen, niet andersom. Zorg daarom dat er altijd een gewone les mogelijk blijft als de stekker eruit ligt of het abonnement stopt; kinderen moeten leren rekenen en denken, niet afhankelijk worden van een scherm dat morgen anders kan besluiten.

Op school wordt soms een laptop aangeschaft alsof het een trekker is: als hij maar rijdt, kijken we later wel naar onderhoud en afhankelijkheid. Maar een trekker kun je nog van merk wisselen zonder dat je leerlingdossiers en lesmateriaal maandenlang moeten worden omgebouwd. Laat scholen bij aanschaf ook de kosten van vertrek en overstappen meerekenen, anders wint de goedkoopste aanbieding altijd.

De engelen fluisteren dat scholen ook moeten oppassen voor een AI-vrijheidsbeeld waarbij ieder kind permanent wordt gemeten en geoptimaliseerd... soms ontstaat leren juist in stilte, verveling en een fout antwoord zonder dashboard. De lichtste digitale keuze is misschien niet de slimste tool, maar ruimte voor de leraar om gewoon mens te blijven...

Ja lekker, scholen moeten straks digitale strateeg spelen terwijl leraren al blij zijn als de wifi het doet... En als er dan iets misgaat schuift Microsoft naar de school, de school naar de gemeente en de gemeente naar Den Haag. Niemand verantwoordelijk, wel overal abonnementen.

ey scholen moeten ook is ophoue met voor elke hype een appie aan te schaffe. Eerst 3 jaar testen met nepdata en een UITKNOP regelen, want als die Amerikaanse toko eruit ligt zit de halve klas straks naar een laadscherm te staren.

En wie draait er op voor de gevolgen als zo’n Amerikaans bedrijf ineens de voorwaarden wijzigt of de stekker uit een dienst trekt??? Een school kan niet zomaar zeggen: morgen doen we alles weer met krijt en papier, want ondertussen zijn roosters, toetsen en communicatie eraan vastgeplakt!!! publieke instellingen horen geen speelbal van aandeelhouders en geopolitiek te zijn, toch?!

De echte afhankelijkheid zit misschien niet in Microsoft of Google, maar in de spreadsheet van de schoolleiding. Zodra een systeem eenmaal cijfers, rapportages en oudercommunicatie produceert, wordt overstappen politiek bijna onmogelijk: niemand wil degene zijn die “de data kwijtmaakt”. Even rekenen: een gratis tool die drie fte administratie en een half jaar migratie kost, is niet gratis.

Op papier gaat dit over autonomie, maar op school gaat het vaak eerst over tijd en geld. Ik zie dagelijks dat leraren na een volle werkdag zelf maar een gratis tool proberen omdat er geen fatsoenlijk alternatief of ondersteuning klaarstaat; verbieden zonder iets bruikbaars te bieden duwt het gebruik alleen de schaduw in. En wie straks een Europese oplossing wil, moet die ook jarenlang financieren, niet pas na de volgende datalek weer een plan schrijven.

Ach, scholen moeten niet alleen vragen waar de data staat, maar ook hoe ze eruit komen als de leverancier morgen de prijs verdubbelt of de stekker eruit trekt, want daar wordt in aanbestedingen amper op getest тамам

De afhankelijkheid zit ook in de betaalde updates en voorwaarden: een school kan vandaag prima uit een platform exporteren, maar morgen verandert de API of licentie en mag je ineens minder. Laat daarom niet alleen de data, maar ook de migratie testen vóór aanschaf; anders ontdek je pas bij vertrek dat je digitale archief een ZIP-bestand met trauma is.

ey en wie gaat die AI eigenlijk uitlegge aan een kind als ie fout zit? De docent zeker, terwijl die eerst door 14 menu’s en een helpdeskbot heen mot. Leg scholen gewoon wettelijk vast dat er altijd een OFFLINE noodplan en menselijke beslissing blijft, anders heb je bij de eerste storing een duur digitaal schoolbord met 30 halve garen ervoor.

Wat vaak vergeten wordt: afhankelijkheid zit ook in de mensen die ermee moeten werken. Mijn nichtje krijgt op school al drie verschillende inlogsystemen en thuis moet haar moeder helpen met wachtwoorden; als er dan AI bijkomt, wordt dat weer “zelfredzaamheid” genoemd. Hou het gewoon overzichtelijk, anders betalen kinderen en ouders de rekening.