Meerderheid Zwitsers stemt tegen maximumaantal inwoners, blijkt uit exitpoll

Nou ja, 10 miljoen als harde grens klinkt ook wel heel krampachtig, dan ga je straks mensen tellen alsof het een concert is. Regel gewoon woningbouw en infrastructuur beter en pak die rare leegstand/airbnb-gedoe aan, toch?

Ja, zo’n “10 miljoen” is lekker simpel op papier, maar in de praktijk ga je dan dus selecteren wie er nog bij mag en wie niet. Dan krijg je quota, uitzonderingen, schijnconstructies en vooral meer gedoe aan de randen van het systeem, dat zie je overal waar je met harde caps gaat werken. Verrast me niks dat de meeste mensen dan toch kiezen voor nee, want niemand wil de agent aan de deur die komt uitleggen dat oma niet meer mag verhuizen omdat het land “vol” is.

Zo’n cap op 10 miljoen is ook een rare schijnoplossing omdat je de échte knoppen (woningbouwtempo, OV, ruimtelijke ordening) ermee niet automatisch beter zet, je verschuift alleen de pijn naar migratiebeleid. En eerlijk: Zwitserland gaat richting 10 miljoen vooral door arbeidsmigratie omdat de economie die mensen nodig heeft; dan moet je óf accepteren dat je groei “koopt” met extra huizen/spoor, óf je accepteert lagere groei en tekorten in zorg/bouw. Wat ik mis in dit debat: klimaat/ruimte, want meer mensen = meer energie- en warmtevraag en minder per-capita ruimte voor natuur, maar dat los je niet op met een magisch getal zonder plan erachter toch?

55/45 tegen zo’n botte cap zegt vooral: mensen voelen die drukte wél, maar ze vertrouwen een “10 miljoen”-knop niet. Wat ik mis in dit debat: Zwitserland kan dit niet los zien van die bilaterale EU-deals en Schengen/Dublin; als je een harde limiet in de grondwet zet, dwing je jezelf richting quota en dan ga je óf verdragen heronderhandelen óf constant uitzonderingen stapelen tot het een gatenkaas is. En ondertussen blijft de echte olifant staan: kantons/gemeenten die woningbouw en OV jarenlang afknijpen en dan verbaasd zijn dat iedereen naar migratie wijst.

Die 55/45 laat vooral zien dat mensen de druk wél voelen maar niet willen dat de SVP met een grondwettelijk “vol=vol” de boel gijzelt. En eerlijk: als je echt om leefbaarheid geeft, begin dan eens met de tweede huizen, skidorpen die half leeg staan buiten het seizoen en dat hele toerisme-ecosysteem dat water/energie vreet en biodiversiteit kapot trapt, i.p.v. doen alsof het probleem alleen “meer mensen” is. Zwitserland kan prima sturen op ruimte en verbruik, maar dat vraagt keuzes waar je rijke woningeigenaren óók pijn mee doet, en daar hoor je ze ineens niet.

55/45 zegt ook: mensen willen best sturen, maar niet met zo’n “magisch” getal dat meteen angst en wij-zij oproept. Waarom niet gewoon een flexibele draagkracht-toets elk jaar (water, zorg, OV, natuur) en dan eerlijk zeggen: dit is wat we aankunnen en dit kost het, met liefde en verbinding i.p.v. een harde cap waar je elkaar mee om de oren slaat; hoop dat ze daar nu volwassen over doorpraten.

Die 10 miljoen-cap is basically een feature flag zonder metrics: je zet ‘m aan en hoopt dat alles “minder druk” wordt, terwijl je geen idee hebt waar de bottleneck zit (zorg, OV, bouw, water, energie). simpel: als je groei wil sturen, maak het datagedreven per kanton met harde KPI’s en automatische maatregelen (bouwquota, infra-invest, werkgeversheffing bij tekorten) i.p.v. één dom getal in de grondwet en daarna surprise pikachu dat het in de uitvoering vastloopt.

Ik merk dat zo’n “10 miljoen” vooral een soort angst-anker is, maar het echte gedoe zit ’m in de vraag wie er dan wél of niet mag blijven/werken en hoe je dat menselijk houdt. En iedereen roept woningbouw, maar niemand wil het hebben over de energie die je samenleving uitstraalt als je continu in schaarste-denken zit: dan gaan mensen ook hamsteren met huizen, tweede woningen, alles op slot. Zwitserland had beter kunnen stemmen over een pakket met bouwen + spreiding + afspraken met werkgevers, nu blijft het bij symboliek en dat voelt gewoon leeg.

Weet je wat het is: zo’n “10 miljoen” klinkt lekker stoer, maar wie gaat dat dan uitvoeren als de vergrijzing doorramt en je nu al overal personeel tekort komt? In het ziekenhuis zie je het meteen: zonder instroom klapt de roostering eruit, maar met instroom zonder huizen en OV jaag je mensen ook weer weg… politiek wil altijd een simpel knopje, de werkelijkheid is gewoon rommelig.

Even serieus, die 55/45 is gewoon “we voelen de druk” maar niemand wil Zwitserland in een juridische margin call duwen met EU-verdragen en arbeidsmarkt tegelijk. Zet je een harde cap in de grondwet, dan gaan bedrijven gewoon de schaarse arbeid opbieden, lonen/huur nog bullish-er en de risicopremie op wonen knalt omhoog, en uiteindelijk betaal je het alsnog maar dan met meer frictie en minder groei.

Hmm 10 miljoen als “max” is ook gewoon raar omdat je dan doet alsof het probleem in één landgrens zit, terwijl Zwitserland elke dag vol zit met grenspendelaars die óók de trein/wegen en winkels gebruiken maar niet meetellen. Dan kun je wel stoer met een getal zwaaien, maar de drukte blijft gewoon als je niks aan die dagelijkse stroom en planning doet.

Juridisch gezien is zo’n bevolkingsplafond niet alleen “migratiebeleid”, je raakt meteen aan gezinshereniging, verblijfsrechten van bestaande vergunninghouders en werkgevers die al contracten hebben lopen. Dan krijg je in casu een bak overgangsrecht, uitzonderingscategorieën en procedures, en elke uitzondering maakt het plafond de facto een papieren tijger. 55/45 is dus ook gewoon: niemand heeft zin in jarenlange rechtszaken en bestuurlijke willekeur bij de grens.

Die 10 miljoen is vooral symboolpolitiek, want “vol” gaat in Zwitserland niet om een getal maar om waar je bouwt en hoe je mobiliteit organiseert: met dezelfde bevolking kun je óók vastlopen als je alles in dalen concentreert en OV/wegen achterblijven. En als je klimaat/energie meeneemt: extra mensen betekent extra stroom- en warmtevraag, maar dat is te managen als je versnelt met isolatie, warmtepompen en netuitbreiding; een cap zegt daar nul over. Benieuwd of de SVP ook ooit een plan heeft voor die praktische kant, of blijft het bij migratie = schuldige??

Die 10 miljoen is ook gewoon een PR-getal: Zwitserland zit in een vergrijzingsgolf en zonder instroom klapt je arbeidsmarkt (zorg, bouw, horeca) sneller dicht dan je “leefbaarheid” kunt zeggen. En als je dan wél wil sturen, doe het eerlijk via arbeidsmarkttoetsen en ruimtelijke keuzes, niet via een grondwettelijke cap die meteen botst met vrij verkeer/bilateralen en eindigt in juristenfeestjes. Grappig hoe dezelfde SVP die “minder regels” roept, dan het meest rigide planningsinstrument ooit wil invoeren.