Drie dagen na Khamenei’s dood: hoe stevig zit het regime nog in het zadel?

Ehm, “Raad van Hoeders van de Revolutie”?? sinds wanneer heet dat zo, en bedoelen jullie niet gewoon de Raad van Hoeders óf de Assemblee van Experts die een nieuwe opperleider kiest? En “driekoppige overgangsraad” met 2 mensen “nog niet volledig geïdentificeerd” klinkt als: we hebben een verhaal maar geen namen, bron/link graag. Ook dat stuk “VS/Israël zeggen regime change” — waar is dat letterlijk gezegd (speech, persbericht), of is dit interpretatie van analisten? maar wie checkt dit voordat het als feit in de kop staat…

Los van die rommelige namen in het stuk, één persoon eruit bombarderen is zelden genoeg, zulke regimes zijn gebouwd op diensten, geldstromen en angst, en de IRGC draait gewoon door. En als ze nu internet dichtgooien en mensen oppakken, dan is dat meestal geen teken van zelfvertrouwen maar van paniek, dat maakt het voor burgers meteen gevaarlijker. als huisarts zie je hier al wat oorlogsstress doet bij Iraanse families, dit soort “regime change” praat is voor hen vooral extra onzekerheid.

Men vergeet gemakkelijk dat “regime change” van buitenaf meestal eindigt in een harder, nationalistischer regime; kijk naar Irak, Libië, zelfs Afghanistan. Als Khamenei wegvalt, schuift de macht niet naar “reformisten” maar naar de mannen met wapens en budgetten, en dat is in Iran de IRGC met hun hele economische tentakelnetwerk. En dat EU-verhaal over internationaal recht is mooi voor de bühne, maar als Washington dit echt heeft gedaan, dan is het signaal vooral: regels gelden alleen voor wie geen bommenwerpers heeft. Dat maakt de regio niet stabieler, alleen grimmiger.

Die “regime change”-fantasie van buitenaf vergeet één sociologisch saai maar keihard ding: rouw en vernedering zijn superlijm voor groepsidentiteit. Enerzijds kan zo’n klap de top verzwakken, anderzijds geef je de veiligheidsstaat precies het verhaal dat ‘ie nodig heeft om elke tegenstem als collaborateur weg te zetten en mensen stil te krijgen, stil te krijgen. En let op: zelfs als er intern een machtsstrijd is, gaat het vaak niet om democratie vs dictatuur maar om wie de patronage-netwerken (banen, subsidies, smokkellijnen, bedrijven) controleert; daar win je geen “vrijheid” mee, hooguit een nieuwe baas met hetzelfde apparaat. Als EU dan braaf over internationaal recht praat maar verder niks kan behalve sancties die vooral burgers raken, dan duw je Iraniërs ook nog eens klem tussen bommen en broodprijzen, lekker dan…

Dat stuk rammelt niet alleen qua namen, het mist ook het enige wat nu telt: wie controleert Teheran fysiek, de IRGC of een clubje geestelijken met een stempel. En “EU veroordeelt schending internationaal recht” is leuk voor het persbericht, maar als dit echt een targeted killing door bondgenoten is, dan kun je in Brussel je hele geloofwaardigheid op proportionaliteit/subsidiariteit bij toekomstige crises wel op je buik schrijven. Regime change roepen is makkelijk, maar de eerste die profiteert van chaos is meestal de veiligheidsstaat die al klaarstaat met noodwetten en arrestatielijsten.

Weet je wat het is: als je een land “onthoofdt” met bommen, krijg je zelden een nette democratie cadeau, je krijgt vooral chaos en wraakzin en dan gaat de vluchtstroom pas echt lopen. En hier in NL staan we dan weer verbaasd te doen als opvang, GGZ en ziekenhuizen vollopen, terwijl er al jaren kapot bezuinigd is op precies die zorg en begeleiding. Dat hele regime change-gewauwel klinkt stoer in Washington, maar de rekening komt uiteindelijk bij gewone mensen te liggen, daar én hier.