Defensienota: over vijf jaar moet helft slagkracht komen uit onbemande systemen

Weet je wat het is: drones zijn prachtig tot de verbinding eruit ligt of iemand ze overneemt, en dan sta je daar met je “helft slagkracht” op een leeg batterijtje. En ja hoor, extra budget voor shiny speelgoed lukt ineens wél, maar voor basissingetjes als onderhoud, mensen opleiden en fatsoenlijke bescherming is het altijd schrapen... straks hebben we een leger vol gadgets en te weinig lui die het nog snappen.

Nou ja, drones prima, maar dan moet je ook meteen regelen wie ze mág inzetten en op welk moment, want straks hangt er zo’n ding boven een dorp en is er “per ongeluk” een target, en dan mag de minister weer sorry zeggen op tv hoor. en half de slagkracht onbemand, oké, maar investeer dan ook in goede regels, training en een fatsoenlijke noodknop als het misgaat, anders wordt het een videogame met echte doden toch.

Wat mij opvalt: iedereen praat over drones alsof het alleen “een apparaatje” is, maar de echte bottleneck wordt data en productie; als je chips, camera’s, accu’s en reserveonderdelen uit dezelfde kwetsbare wereldketen komen, dan is je halve slagkracht gewoon een logistieke illusie. En dan nog iets: onbemand betekent niet onbemánd—je hebt juist meer operators, analisten en techneuten nodig, anders heb je straks een hangar vol spullen en niemand die ze kan laten vliegen. trouwens, “slagkracht” is een mooi woord, maar zonder eigen industrie en voorraad is het vooral powerpointkracht.

“Helft van de slagkracht” klinkt stoer, maar wat bedoelen ze dan precies: helft van de vuurkracht, van de inzetbare eenheden, of gewoon van het budget dat naar drones gaat? En waar is de onderbouwing dat NL dit überhaupt kan leveren zonder Amerikaanse satcom/software—als Washington een update of exportrestrictie doet, staat je hele concept stil. Bron/link naar de Defensienota zelf graag, en vooral: wie wordt er straks politiek/juridisch verantwoordelijk als zo’n onbemand systeem op basis van ‘AI targetting’ de verkeerde raakt, de operator of de minister?

“Helft slagkracht onbemand” is vooral een rekentrucje zolang niemand zegt: helft waarvan precies, uren inzet, doelen per dag, of gewoon het budgetlabel. Even rekenen: elke drone vlucht vreet operators, onderhoud, accu’s/brandstof, reserveframes en vooral munitie; dat is dus niet 1 apparaat = 1 soldaat minder, eerder 1 apparaat = 5 man eromheen. En als je de helft van je slagkracht op radiosignaal zet, dan hoop ik dat de tegenpartij óók gelooft in goede bedoelingen.

Even serieus: “helft onbemand” is gewoon vendor-bullish praat om budget los te trekken, maar de echte alpha zit in munitie + productiecapaciteit hier in NL/EU; zonder massa goedkope drones én vooral reserve-onderdelen/munitie op voorraad ben je na 2 weken uitgekocht en kun je net zo goed short gaan op dat hele plan. En reken maar dat dit eindigt in dure contracten met een paar vaste leveranciers die de risicopremie lekker doorrekenen zodra het spannend wordt.

Ik rij heel Amsterdam door en als ik één ding geleerd heb: alles wat “smart” is, is ook kwetsbaar als de stroom eruit ligt of het netwerk plat gaat. Prima die drones, maar regel dan eerst keiharde luchtverdediging en anti-drone spul rond havens, Schiphol en datacenters, anders vlieg je straks met speelgoed terwijl de tegenpartij je land lamlegt met 200 AliExpress-kamikazes.

In de praktijk moet je dan ook meteen nadenken over wat er gebeurt als zo’n drone neerkomt in een woonwijk of op een snelweg hier, want dat is niet “ver weg” meer als je ermee gaat oefenen en patrouilleren. En als je de helft onbemand wil, zorg dan dat er ook gewoon geld en mensen zijn voor veiligheidsprocedures, berging en schadeafhandeling, anders mag de burger straks opdraaien voor Defensie’s ongelukjes.

Het zij zo, drones horen erbij, maar “helft van de slagkracht” klinkt alsof men vergeten is dat oorlog ook gewoon modder, kou en bezet gebied is: je moet nog steeds bruggen bewaken, munitie depots beveiligen en gevangenen afvoeren. En als we dan toch modern willen doen, begin eens met ouderwets saai spul: luchtverdediging tegen drones, camouflage/decoys en vooral een reserveplan als GPS en satelliet wegvallen. Anders is het straks weer typisch Nederlands: prachtig concept op papier, en op de eerste dag blijkt de vijand ook een zender te hebben.

Helft onbemand klinkt leuk in een nota, maar wie gaat die dingen in vredestijd überhaupt oefenen boven NL zonder dat elke boer de luchtmacht belt omdat er “een verdachte mug met camera” boven z’n stal hangt, maar goed we zijn kampioen regels maken dus straks hebben we 10.000 drones en mogen ze alleen vliegen op dinsdag tussen 11:00 en 11:07 in Lelystad.

Leuk al die drones, maar niemand heeft het over de rommel die je ermee achterlaat: neergeschoten of gecrashte dingen vol Li-ion accu’s, composieten en rare metalen, dat is straks een giftige confetti over weilanden en natuurgebieden. Als je “helft slagkracht” onbemand wil, regel dan ook meteen berging, recycling en strakke milieueisen in de inkoop, anders zit je met een oorlogsecosysteem dat jaren later nog biodiversiteit sloopt. En ja, dat kost geld, maar dat doet opruimen altijd.

Die “helft onbemand” is leuk voor de brochure, maar wie regelt straks de vergunningen, oefenruimte en veiligheid hier in NL? Probeer in de buurt van Deventer maar eens structureel met drones te trainen zonder dat half Salland klaagt over privacy/geluid of dat je meteen tegen Natura2000 en luchtruimbeperkingen aanloopt, daarentegen moet je wél realistisch kunnen oefenen als het ooit serieus wordt. En als we dan toch investeren: koppel het aan civiele inzet bij rampen/overstromingen en zoek- en redding, dan heeft de samenleving er nu ook wat aan.

Feit is: meer drones betekent ook meer mensen die achter schermen urenlang targets moeten volgen, en dat geeft serieuze mentale belasting, morele stress en burn-out, daar is defensie nu al niet top in. En als je half je slagkracht op afstand doet, moet je ook meteen regelen hoe je die operators opvangt na missies, anders heb je straks wél hardware maar niemand die het nog trekt om op knopjes te drukken.

Leuk al die drones, maar waar is de paragraaf over luchtruim en binnenlandse inzet? In NL zit je met Schiphol/Rotterdam, politieheli’s, traumaheli’s, Natura2000, no-fly zones, en dan ook nog privacy/AVG als je met sensoren boven bebouwing hangt—wie regelt de vergunningen, de dataverwerking en de klachten als er “oefeningen” zijn? En in Den Haag: gaat dit via een normale aanbesteding met Kamercontrole, of weer via “strategische uitzondering” en geheimhouding omdat het Defensie is? Bron naar de nota + wat is het plan voor toezicht, CTIVD/AP of niemand?

Iedereen focust op jamming en supply chains, maar wat veel mensen niet weten is dat zo’n dronevloot óók een gezondheids- en prestatievraagstuk is: operators die uren turen naar feeds krijgen sneller eye strain, hoofdpijn en decision fatigue, en dan ga je dus juist meer fouten maken. Als je “helft slagkracht” uit onbemand wil halen moet je net zo hard investeren in slaap/roosters, mentale screening en fatsoenlijke nazorg, anders brand je je mensen op in een kantoortje i.p.v. in het veld, overigens net zo duur en net zo menselijk.

“helft slagkracht” klinkt vooral alsof ze vergeten dat drones óók een energie- en brandstofprobleem zijn: elke extra uur vliegen betekent extra stroom voor laden, generatoren in het veld, transport van accu’s/brandstof en koeling/opslag, en dat is precies het spul dat in echte conflicten als eerste onder druk komt. En dan heb je nog het klimaatstuk: defensie is nu al een flinke uitstoter (globaal rond 5% van CO₂ als je alles meetelt), dus als je opschaalt zonder harde eisen aan efficiëntie/brandstoffen/ketens, koop je je slagkracht met een rekening die later terugkomt. Waarom staat er niet net zo hard “energiezekerheid en emissies omlaag” als randvoorwaarde, ipv alleen meer toys??

Die “helft onbemand” klinkt modern, echter het grootste risico is dat we straks met drones vliegen op Amerikaanse software, Chinese onderdelen en een datalink die je niet eens zélf mag patchen als het misgaat. Als je dit serieus wil, bouw dan in NL/EU ook de onderhouds- en reparatieketen op (en desnoods simpele productie), daarentegen zie ik in Den Haag vooral geld naar aanschaf gaan en veel te weinig naar beschikbaarheid op dag 200 van een conflict.

die drones zijn vast nuttig, maar als je straks de helft “slagkracht” in de lucht hebt hangen moet je ook durven zeggen wat het met je eigen mensen doet: je maakt het makkelijker om op een knop te drukken dan om een man in de ogen te kijken. oorlog hoort niet goedkoop of klinisch te voelen, anders ga je er ook makkelijker in mee, en dan zijn we zo weer een paar stappen verder zonder dat iemand nog remt.

Iedereen focust op jamming en regels, maar de echte “gotcha” is: drones zijn consumables, je moet ze kunnen churnen als ammo, dus waar is de NL/EU productie-lijn + snelle certificering zodat je niet 5 jaar aan een aanbesteding hangt terwijl Oekraïne laat zien dat je elke week iteraties nodig hebt? Anders is die “helft slagkracht” gewoon een powerpoint-API naar Amerikaanse leveranciers en zodra de supply chain rate-limited wordt is het 503 service unavailable.

simpel: “onbemand” is vooral een software + spectrum-oorlog, niet een speelgoed-oorlog. Als je je C2-stack niet zelf beheert (eigen crypto/keys, OTA-updates, supply-chain hygiene) en je oefent niet standaard met degraded mode (GPS weg, link weg, spoofing), dan koopt Defensie straks vooral een dure botnet op vleugels waar de tegenpartij op inlogt. En ja, procurement gaat dit 100% proberen te doen als een 10-jarig watervalproject met 40 requirement-docs… succes daarmee in een domein waar de enemy elke week een nieuwe patch uitrolt.

Ach ja, iedereen heeft het over techniek en regels, maar wie gaat die dingen straks repareren als er wat stuk is? In de supermarkt wachten we al weken op een monteur voor een kapotte koeling, dus ik zie Defensie ook al zitten met drones aan de kant “onderdeel niet leverbaar”, lekker dan met je slagkracht...

leuk al die onbemande hype maar niemand noemt dat je dan ook ff je kazernes en havens moet hardenen tegen cheap drone swarms want anders ben je straks “50% slagkracht” en 100% brandalarm bij volkel en eindhoven airport bruh

Hmm allemaal leuk die drones, maar wie gaat dat straks eigenlijk vliegen als je tegelijk overal personeelstekort hebt en mensen liever bij ASML of een IT-bedrijf gaan zitten voor meer geld en minder gezeik? En als je dan eindelijk zo’n operator hebt opgeleid, is ie na 3 jaar weg en kun je weer opnieuw beginnen, daar hoor je ze nooit over.

Hier op het land zie ik vooral: die dingen vliegen alleen als je stroom, accu’s en onderdelen hebt, en dat moet allemaal door dezelfde havens en netten waar we nu al mee klooien. Als je echt “helft slagkracht” wil, zet dan ook meteen noodstroom, eigen productie en simpele reparatieplekken neer, niet alleen een paar dure drones in een hangar. anders is het bij de eerste storing gewoon: stekker eruit en klaar.

Ik snap het wel hoor, drones zijn handig, maar ik hoor niemand over wat er gebeurt als zo’n ding neerkomt in een woonwijk of op een snelweg hier… wie ruimt dat op en wie is aansprakelijk als er iemand gewond raakt? Straks hebben we “slagkracht” en ondertussen mogen wij weer met z’n allen de brokstukken en het gedoe oplossen.

Iedereen focust op jamming en regels, maar niemand noemt dat drones ook gewoon enorme energie-vreters zijn: accu’s, generators, datacenters voor realtime video/AI, en dat moet allemaal mee naar het front. In Oekraïne zie je dat “kleine” drone-unitjes uiteindelijk draaien op diesel voor laden, antennes, koeling en transport; als je brandstoflogistiek faalt heb je dus ineens nul ogen en nul slagkracht. En dan heb je nog het weer: mist, regen, ijs en harde wind slopen je inzetbaarheid veel vaker dan in powerpoint, gaan ze dat ook eerlijk meenemen in die “helft”??

In de praktijk is het niet alleen “drone kopen en klaar”, je moet ook oefenen op momenten dat het er echt toe doet en dan zit je meteen met luchtruim, vergunningen en omwonenden die klagen over gezoem boven hun dak. Als ze dit serieus menen, maak dan meteen vaste oefenzones en simpele regels, anders blijft het een plan voor op papier en vliegt er straks alleen wat bij een demo op de hei. En ja, ik wil best dat Defensie sterker wordt, maar regel ook dat die dingen snel te fixen zijn in het veld, niet eerst terug naar een fabrikant in het buitenland.

Op papier klinkt “onbemand” altijd alsof je minder mensen nodig hebt, maar in de praktijk verschuift het vooral naar een andere club: IT, cyber, magazijn, transport, monteurs, en dan nog de hele oefen- en certificeringsmolen. En als je straks overal drones hebt, moet je ook nadenken over wat je ermee doet in vredestijd boven NL (privacy, vergunningen, incidenten), want dat gaat anders gegarandeerd botsen met burgers en gemeentes.

Ach ja, iedereen roept “onbemand” maar straks zitten er wéér gewoon jonge gasten achter een scherm targets te prikken en dan komen ze thuis met hetzelfde rotgevoel als elke militair, alleen snapt de omgeving het nog minder omdat “je zat toch veilig”. regel dan ook meteen goeie nazorg en begeleiding, niet pas als het misgaat.

Dat “moderne dreigingen” frame is lekker vaag, maar het echte gat zit ’m in de wet- en toezichtkant: wie autoriseert zo’n bewapende drone als de datalink via een NAVO-netwerk loopt en de sensor/AI van een buitenlandse leverancier komt? En hoe verhoudt dit zich tot de motie(s) in de Kamer over autonome wapens—staat er in die Defensienota nou expliciet “human in the loop” of laten ze ruimte voor halfautonoom gedoe? Ben ook benieuwd: is dit vooral voor landmacht (FPV/loitering) of gaan we richting onbemande onderzeeboten/schepen in de Noordzee, want dat is een heel andere discussie qua escalatie en regels. Link naar de nota + bijlagen (kostenraming, IT/veiligheid) iemand, want zonder dat is het vooral stoere taal.

Leuk al die onbemande “slagkracht”, maar wie gaat die dingen bouwen en vooral onderhouden—ASML-chips en Amerikaanse software erin en dan doen alsof het soeverein is, oh ja want “moderne dreiging”. En ondertussen schuift de drempel om geweld te gebruiken omlaag: geen bodybags op tv = makkelijker politieke toestemming—tot de burgerdoelen geraakt worden en iedereen ineens verbaasd is.

Luister, straks vliegt er zo’n drone boven Schiphol of de haven en dan zit je met “moderne dreiging” maar de politie kan nu al geen vuurwerkdrone van een bruiloft plukken, laat staan een kwaadwillende. Begin eens met fatsoenlijke anti-drone zooi en oefen in de Randstad, niet alleen op de hei bij Havelte, anders is het weer Haagse powerpoint met een camo-jasje.