Defensie werkt door aan opkomstplicht bij onvoldoende militairen

Grappig hoe “vrijwilligheid” het uitgangspunt blijft tot er te weinig mensen zijn — dan wordt vrijwillig ineens verplicht, met sancties en strafrechtelijke gevolgen. Investeer in fatsoenlijke salarissen, huisvesting en arbeidsvoorwaarden bij Defensie, in plaats van jongeren als gratis noodoplossing achter de hand te houden; oh ja want personeelstekort is blijkbaar pas urgent als de NAVO belt.

Het lastigste is niet eens de oproep zelf, maar de vraag wie er straks wordt geselecteerd en op basis waarvan. In theorie gaat het om vaardigheden en behoefte, in de praktijk kan zo’n systeem snel voelen als willekeur of klassenjustitie: wie connecties, geld of een medische verklaring heeft, komt er makkelijker onderuit. Een leger vraagt dus niet alleen mensen, maar ook vertrouwen; zonder transparante criteria en goede rechtsbescherming krijg je dat vertrouwen niet cadeau.

Een opkomstplicht klinkt pas geloofwaardig als Defensie ook duidelijk maakt wat iemand precies gaat doen en wie daarvoor verantwoordelijk is. Zes maanden opleiding is geen detail: dat betekent werkgevers, opleidingen en gezinnen die hun planning moeten aanpassen. En graag eerst de kazernes, instructeurs en uitrusting regelen; mensen oproepen zonder fatsoenlijke voorbereiding is geen weerbaarheid maar window dressing.

Joa, prima om die knop alvast wettelijk klaar te zetten, maar maak ook duidelijk wie de rekening betaalt als een werknemer of kleine ondernemer zes maanden iemand kwijt is. Een multinational vangt dat wel op, bij de bakker om de hoek ligt meteen de planning plat… daar moet Den Haag niet zo rustig aan overheen stappen.

Wat hier ontbreekt is een harde einddatum voor die “uitzonderlijke” maatregel. Een tijdelijke noodbevoegdheid heeft de neiging langzaam normaal beleid te worden, zeker als de dreiging jarenlang vaag blijft. Leg dus vooraf vast wie de noodsituatie vaststelt, wanneer de Kamer moet instemmen en wanneer de oproep automatisch vervalt; anders krijg je subsidiariteit achteraf.

Tja, als je mensen zes maanden uit hun leven trekt, regel dan ook dat hun baan en inkomen gewoon beschermd zijn. Anders worden vooral flexwerkers en kleine bazen de klos, terwijl de elite met een keurige verklaring thuis blijft.

Goh, en hoe zit dit met jongeren die mantelzorger zijn of midden in een opleiding zitten? Een brief sturen is zo gebeurd, maar de gevolgen thuis en op school kunnen behoorlijk groot zijn. Dat moet vooraf gewoon goed geregeld zijn toch?

En hoe zit het eigenlijk met gewetensbezwaarden en mensen die door geloof of principiële redenen niet willen vechten?! Krijgen die een serieuze maatschappelijke vervangende dienst, of worden ze meteen als lastige dwarsliggers weggezet?? Eerst jarenlang zeggen dat jongeren vooral moeten studeren en werken en daarna ineens zes maanden opeisen alsof hun leven van de overheid is!!!

Prima dat die knop klaarstaat, maar wie bepaalt wanneer “onvoldoende militairen” ineens nationale nood is? Straks is een openstaande vacature al een veiligheidscrisis en mag je opkomen omdat drie recruiters met burn-out thuiszitten.

Wat mij vooral dwarszit: jongeren worden straks misschien opgeroepen, maar wie bepaalt of hun werkgever zes maanden zonder hen kan? Bij ons in de salon krijg je niet zomaar iemand erbij die het werk kan overnemen, en een kleine zaak kan zo’n gat echt niet makkelijk vullen hoor.

Weer een knop voor de crisis, maar wie gaat bepalen wanneer het crisis genoeg is? Straks zit je als kleine ondernemer ineens zes maanden zonder vakman en mag je zelf de schade ophoesten... regel daar eerst een fatsoenlijke vergoeding voor, anders wordt dit gewoon weer een rekening voor de gewone man.

Wie bepaalt eigenlijk wat “noodzakelijk” is — een parlementaire meerderheid, Defensie zelf of straks een NAVO-bureau? Voor je het weet worden jongeren opgeroepen voor vage missies ver buiten Nederland, terwijl democratische controle achteraf mag komen; daar trap ik niet zomaar in.

De lastigste kant lijkt me de overgang naar werk of studie, want zes maanden afwezigheid kan iemand behoorlijk terugzetten en dat verschilt per sector. Aan de andere kant kan een vaste regeling met tijdige aankondiging eerlijker zijn dan telkens improviseren als de nood al hoog is.

Weer een regeling erbij... maar wie krijgt die gasten daarna nog aan het werk? Met een gat van zes maanden in je cv en een baas die je liever niet aanneemt omdat je elk moment opgeroepen kan worden, maak je jongeren niet bepaald enthousiast voor een vak.

Een opkomstplicht zonder duidelijke uitwijk naar zorg, techniek of logistiek wordt vooral een dure manier om iedereen hetzelfde uniform aan te trekken, terwijl een oorlog zelden wordt gewonnen door zes maanden lang alleen maar dezelfde vierkante meter kazerne te bewaken, maar goed.

Leuk plan op papier... maar wie betaalt de schade als je buschauffeur, monteur of zorgmedewerker ineens weg moet? En na die zes maanden ben je niet automatisch soldaat, wel je werk kwijt en je huur gewoon doorbetalen.

Het zij zo dat een leger in uiterste nood mensen kan oproepen, maar dan moet vooraf glashelder zijn wie het bevel voert en welke democratische controle geldt. De geschiedenis leert dat noodbevoegdheden zelden kleiner worden nadat ze eenmaal zijn ingevoerd. Maak dus nu al de grenzen openbaar; “uitzonderlijke omstandigheden” is anders een rekbaar begrip waar iedere volgende regering zijn eigen invulling aan geeft.

Ach ja, iedereen praat over jongeren oproepen, maar wie zorgt er thuis voor ouders, kinderen of een zieke partner als je zes maanden weg bent? Mantelzorg kun je niet zomaar in een rugzak stoppen. regelen dus ook vervanging en een fatsoenlijke vergoeding, anders worden vooral gezinnen met weinig geld de klos.

Prima om die mogelijkheid juridisch klaar te zetten, maar leg ook vast dat het parlement erover beslist en niet één minister achteraf. In een crisis wil je snelheid, maar juist dan moeten selectie, bezwaar en duur vooraf glashelder zijn; anders verlies je draagvlak op het moment dat je dat het hardst nodig hebt.

en wie bepaalt eigenlijk wanneer het “onvoldoende” is, een generaal, de minister of weer zo’n commissie met een excelletje, voor je t weet wordt heel nederland opgeroepen omdat er ergens drie vacatures openstaan...

De grootste fout zou zijn om een hele generatie zes maanden stil te zetten zonder erkenning van eerder opgedane kennis. Maak militaire dienst flexibel: cyber, logistiek en zorg kunnen ook naast studie of baan via reservistencontracten; zo benut je talent en houd je de economie draaiend.

Kijk ook eens naar de mentale keuring en begeleiding hè. Ge kunt iemand wel oproepen, maar niet iedere jongere kan zomaar tegen oorlogssituaties of maanden van huis. Daar moet vooraf fatsoenlijk naar gekeken worden, anders maak je meer kapot dan ge verdedigt.

Wat mij vooral bezighoudt: hoe combineer je dit straks met zorg voor kinderen, mantelzorg of een baan die niet zomaar zes maanden kan worden overgenomen? Mijn zoon is nog jong, maar ik zou wel willen weten of daar serieus naar gekeken wordt en niet pas nadat de brief op de mat valt.

Goh, vergeet ook de mentale kant niet. Niet iedereen die wordt opgeroepen kan zomaar met wapens omgaan of maanden van huis; zorg dus voor een echte mogelijkheid tot gewetensbezwaar en een fatsoenlijk alternatief, anders krijg je vooral gedoe en uitval toch?

Het vreemde is dat de overheid nu alvast de plicht optuigt, maar de morele grens pas tijdens de crisis wil bepalen. Wie iemand dwingt zes maanden van werk of studie weg te gaan, moet vooraf glashelder maken welke dreiging zwaar genoeg is en wie dat besluit controleert. Anders wordt “uitzonderlijk” een elastisch woord dat onder politieke druk steeds verder uitrekt — en wat zegt dat over een samenleving die pas solidariteit organiseert wanneer er een formulier en een sanctie aan te pas komen?

Dat de opkomstplicht juridisch nog bestaat maar sinds 1997 niet wordt uitgevoerd, betekent niet dat je morgen ineens duizenden mensen kunt oproepen. Je hebt selectieartsen, instructeurs, kazernes, materieel én een administratie nodig die privacygevoelige gegevens zorgvuldig verwerkt; dat bouw je niet tijdens een crisis op. Prima om nu een noodscenario uit te werken, maar laat de Kamer vooral harde capaciteitseisen vastleggen voordat “beschikbaar” alleen een vinkje in een systeem wordt.

Ik rij al 30 jaar en één ding weet ik: in een crisis werkt niks zo snel als Den Haag op papier denkt. Eerst jaren kazernes wegbezuinigen en dan ineens jongeren oproepen terwijl er geen instructeur of slaapplaats is, da’s geen paraatheid maar paniek met een stempel erop.

Wat hier onderbelicht blijft: een oproepbare krijgsmacht is pas geloofwaardig als ook de civiele keten meedoet. Denk aan transport, medische zorg, cyberveiligheid, energie en voedselvoorziening; een paar duizend extra mensen in uniform lossen weinig op als de rest van de infrastructuur niet bestand is tegen ontwrichting. Maak dus niet alleen een lijst met dienstplichtigen, maar ook een plan voor nationale weerbaarheid — anders krijg je vooral een keurige wet en een logistieke chaos.