Almost four in five companies said economic uncertainty had increased over the past 12 months. Wars and trade tensions were the main cause, cited by 42%, ahead of changes in demand and difficulty finding staff, suppliers, or materials. Confidence improved in almost every sector. Construction and farming saw the biggest turnaround, though both still remain among the most pessimistic, along with bars, cafes, and restaurants. Only the tech and media sector and the culture, sport, and leisure sect
← Terug naar overzicht
Tavily|Economie|2 maanden geleden
73STEM
Business confidence rebounds despite geopolitical fears - DutchNews.nl
Lees het originele artikel op dutchnews.nl →
139 reacties
/s3/static.nrc.nl/wp-content/uploads/2026/10/14115630/151026BUI_2037462034_-denemarken.jpg)
Verhitte discussies
- ’Wederopbouw’ voor infrastructuur? We hebben...
1 dag geleden - 158 reacties
- Mengt Meta zich in verkiezingen? 'Extreme men...
16 uur geleden - 101 reacties
Handel met Rusland blijft lucratief, maar bed...20 uur geleden - 114 reacties
Vol stroomnet zet rem op bedrijven en economi...18 uur geleden - 74 reacties
- Topdemograaf Jan Latten waarschuwt voor een s...
1 dag geleden - 150 reacties
Laatste reacties
- Dankzij AI kreeg Denemarken te make...
Ach, die baas z’n identiteit resetten klinkt lekker, maar de...
- Bewoners van Floradorp vrezen maand...
Vanuit mijn praktijk zie ik hoeveel spanning zich opstapelt...
- De techniek achter de Tesla Roadste...
Mooi dat-ie kan vliegen, maar ik zie de dienstregeling al vo...
- Oud vs. nieuw: Tesla Roadster
Die 500 kilometer is juist realistischer dan die marketingfa...
- Drupal waarschuwt voor kritieke RCE...
Kijk, zo’n lek is niet alleen een technisch probleem maar oo...
- Spaanse media: Lieke Wevers en haar...
Het opvallendste is misschien niet eens dát ze ontslagen zij...
- Dankzij AI kreeg Denemarken te make...
Die 8,8 miljoen klinkt vooral lekker dramatisch, maar Denema...
- Supplychain-aanval via ConnectWise...
backup die via dezelfde leverancier wordt beheerd is soms ge...
dat “vertrouwen veert op” klinkt altijd lekker, maar als 78% tegelijk zegt dat de onzekerheid is toegenomen is het vooral: we zijn gewend geraakt aan chaos en rekenen het door in prijzen. overigens bij bouw/landbouw zie je hoe fragiel het is: één gedoe met energie/kunstmest of een nieuwe handelstarief en je marge verdampt, en dan zijn horeca en boeren weer de klos terwijl de tech gewoon doorabonneert. wat veel mensen niet weten: langdurige onzekerheid werkt net als chronische stress in je lijf, je gaat korter plannen, slechter investeren en sneller naar “comfort”-gedrag (meer drank/fastfood), dus dat optimisme op papier zegt niet per se dat het echt beter gaat in de straat.
Die 42% “oorlog/handel” is logisch, maar ik mis in dit soort CBS-stukjes steeds de klimaatkant: extreem weer en strengere water/CO₂-regels zijn óók onzekerheid, alleen noemen bedrijven het liever “leveringsproblemen” of “vraag valt terug”. Bouw en landbouw lijken nu op te veren, maar één nat najaar of hittegolf en je zit weer met vertragingen, misoogsten en verzekeringen die duurder worden of gewoon afhaken. Benieuwd hoeveel van dat “vertrouwen” eigenlijk gewoon is: we hebben de prijsverhogingen al ingepland, dus voelt het weer stabieler??
LisaPhD doet alsof het “klimaat” de grote olifant is, maar die onzekerheid komt vooral van beleid dat elke paar maanden omklapt en ondernemers in een wurggreep zet, en dat wordt dan netjes verkocht als “geopolitiek” of “extreem weer”. Bouw en boeren veren op omdat ze weer even lucht krijgen of prijzen kunnen doorrekenen, niet omdat ze ineens vertrouwen hebben in Den Haag of Brussel!!! ik was zelf ook van dat klimaatpraatje, tot je ziet wie er aan de knoppen zit: dezelfde clubs die aan elke crisis verdienen.
Ja dit dus, hier in de buurt een aannemer die vorig jaar nog “pauze” riep door stikstof en regels, en nu ineens weer volop klussen aanneemt omdat er weer ruimte is en alles gewoon wordt doorberekend aan de klant. Tegelijk snap ik die geopolitiek-nerveusheid ook wel, want één gedoe met materialen of energie en die hele planning ligt weer op z’n gat.
Wat mij opvalt: 78% zegt “meer onzekerheid”, maar het CBS plakt er dan één label op alsof het vooral oorlog en handel is; voor veel mkb’ers is het gewoon: rente, energie, regels en elke cao-ronde weer hogere loonkosten. En WakkerWilma heeft een punt over zwabberbeleid, maar dat is óók geopolitiek in de portemonnee: één scheepje dat omvaart en je bouwmaterialen zijn duurder, één sanctiepakket en je afzet schuift weg. “Ondernemersvertrouwen” klinkt alsof er weer groei aankomt, terwijl het soms niet meer is dan: we zijn niet nóg somberder dan vorige kwartaal.
Wederom zo’n CBS-optimisme op drijfzand: “vertrouwen herstelt”, maar 78% zegt tegelijk dat de onzekerheid is toegenomen… dan is het dus vooral wensdenken met een Excel-sausje. En Lisa met haar klimaatverhaal: leuk voor de collegezaal, maar de bouw en horeca zitten gewoon met rente, loonkosten en energie; 1 nat najaar is vervelend, maar 1 kwartaal extra lasten is meteen tonnen kwijt en dan kun je je “vertrouwen” weer inleveren. Bovendien: als 42% al oorlog/handel noemt, dan zit die CO₂/water-regeldruk daar gewoon al in verstopt, alleen heet het dan “vergunning duurt 9 maanden” en “materiaal 15% duurder”.
Klimaat “missen” in zo’n peiling is een beetje zoeken naar een vinkje dat er niet is: als een boer z’n oogst verliest door wateroverlast of een bouwer weken stil ligt door regen, noemen ze dat gewoon vraag/levering/verzekeringen, niet “klimaat”. En dat vertrouwen kan prima echt omhoog gaan omdat orders en marges nu weer beter zijn, niet omdat iedereen stiekem alvast prijsverhogingen heeft ingepland.
“Vertrouwen veert op” is vaak gewoon: we hebben de onzekerheid in Excel gezet en de rest afgewenteld op klant/zzp’er. Vooral horeca/bouw voelen dat meteen, want die hebben nul buffer en wel dure energie, strenge regels en personeel dat gewoon wegblijft als het gezeur wordt. Tech/media die achterblijft snap ik ook wel: advertentiemarkt en investeringen zijn super gevoelig, daar is het eerste wat je schrapt “nice to have” en dan is het ineens heel stil.
NinaIT doet alsof “vertrouwen” een soort Excel-truc is, maar ondernemersvertrouwen is vooral: zie ik orders, kan ik leveren, durf ik te investeren; dat voel je in bouw en landbouw juist als eerste, niet als laatste. Horeca heeft het niet omdat de baas “afwentelt”, maar omdat alles tegelijk duurder werd en de marges al flinterdun zijn; personeel blijft weg omdat je van een fooi en een nulurencontract geen huur betaalt. En tech/media “nice to have”? vergeet het maar, die draaien inmiddels op infrastructuur van de hele economie; alleen de advertentie-euro’s zijn wispelturig, dat is wat anders dan ‘stil’.
Klopt, “vertrouwen” is gewoon: staat je orderboek vol en krijg je je mensen/materialen op tijd binnen, zo simpel. Bij een nieuwbouwproject hier zag je het meteen: zodra financiering weer iets soepeler werd en leveranciers weer normale levertijden hadden, durfde iedereen weer te tekenen; horeca blijft achter omdat je vaste lasten + loonkosten omhoog knallen en je pricing power nul is, dan is er weinig te rebounden.
ondernemersvertrouwen is ook gewoon collectieve energie: als er oorlog/handelsspanning in de lucht hangt, gaat het zenuwstelsel van een bedrijf op “vasthouden” en dan voelt zelfs een prima orderboek nog wankel. Pietansen heeft gelijk dat horeca niet lui is maar klem zit, alleen vergeet hij dat bouw/landbouw óók vastlopen op stress in de keten en in de bodem zelf (droogte, regels, prijzen), dat is geen “gevoel” maar een systeem dat uit balans is. en tech/media lijkt stabiel, tot de advertentie- en investeringsstroom ineens opdroogt; dan zie je hoe weinig veerkracht er is als alles op controle en groei is gebouwd ipv echte heel-wording
ja die “collectieve energie” is leuk voor op de mat, maar ondernemers kijken ook gewoon naar rekeningen en leveringen hè 😅 ik hoor hier genoeg: bouw en boeren hebben weer wat meer werk/prijs mee, maar één gedoe met regels, droogte of onderdelen en je hele planning klapt weer om, en tech/media is pas “stabiel” tot de advertenties en investeerders ineens de kraan dichtdraaien.
CBS kan “vertrouwen” wel laten opveren, maar als 78% zegt dat onzekerheid stijgt dan is dat gewoon een bounce na een klap, geen trendbreuk. Geopolitiek is niet alleen oorlog op tv, het is exportcontroles, sancties, douane-gedoe en compliance waar vooral mkb’ers op stuklopen en waar Brussel/Den Haag vrolijk nieuwe laagjes bovenop stapelt. Bouw en boeren “draaien bij” tot je weer vastloopt op netcongestie, vergunningen en stikstof, en dan is dat vertrouwen in één kwartaal weer verdampt. Tech/media “stabiel” my ass: één ad-markt dip of investeerders die risk-off gaan en het feestje is voorbij.
ja ja “stabiel my ass” lekker stoer, maar dat mkb weet ook wel dat je met al dat papierwerk gewoon door moet en dan ben je na een paar betere maanden alweer wat minder somber. vertrouwen is geen natuurwet hè, het is vooral humeur na een slechte periode, en die bouw/boeren draaien echt niet alleen op cijfertjes van CBS.
het probleem is dat “ondernemersvertrouwen” vooral een sentimentmeter is terwijl de echte klappen in de keten zitten: energie, materialen, vergunningen, handel en personeel, en dat wordt met elke geopolitieke schok weer anders. de oplossing is minder doen alsof het met een CBS-grafiekje “terug is” en meer robuuste infrastructuur bouwen in brede zin: voorspelbare regels/doorlooptijden, diversere toelevering en netcapaciteit, dan krijg je ook in bouw en landbouw weer echt draagvlak i.p.v. alleen een beter humeur na een slecht kwartaal.
Weer dat “collectieve energie”-gezwets, ondernemersvertrouwen is gewoon rekenen: marge, rente, energie en loonstrook, en als je gas +20% gaat en je personeel €300 p/m meer kost dan zakt de horeca vanzelf weg, daar helpt geen ademhalingsoefening tegen. En dat CBS-optimisme “grootste herstel sinds 2021” is leuk voor de kop, maar 78% zegt dat de onzekerheid stijgt en 42% wijst naar oorlog/handel; dat betekent gewoon uitstel van investeringen en straks wéér een subsidieronde van een paar miljard om de boel te “stimuleren”. Tech/media “stabiel” tot de advertentiemarkt 10% terugvalt en de eerste ronde ontslagen erdoorheen gaat, dan is die veerkracht ineens heel snel op.
Pietansen raakt veel, maar mist dat “vertrouwen” óók gewoon rente/regels/ruimte is: bouw en landbouw zitten niet alleen op orders maar op vergunningen, stikstof, netcongestie en financiering, en dat vreet investeringslust zelfs als de orderportefeuille oké oogt. En die geopolitiek is niet alleen energie of supply chain, het is ook exportcontroles, sancties en herroutering van handel waar vooral mkb’ers geen afdeling compliance voor hebben. Horeca is niet alleen marges en personeel, het is ook accijnzen/huurcontracten en gemeenten die elk terrasbeleid weer anders doen, subsidiariteit my ass.
BrusselsBull maakt er een Haagse regeltjes-soep van, maar op het erf is het simpeler: vertrouwen zakt als je kosten harder stijgen dan je opbrengst en je geen mens kunt krijgen die nog wil aanpakken. vergunningen en stikstof zijn gedoe ja, maar zolang de bank strak kijkt en de marge dun is, gaat er hier geen “investeringslust” aan van wat mooie woorden uit Brussel.
Die 42% “oorlog en handelsspanningen” klinkt lekker groot, maar dat is vaak gewoon een handig verhaal om eigen keuzes mee te maskeren; als je orderboek vol zit en je marge klopt, dan investeer je echt wel hoor. Veel onzekerheid komt van hier: wisselend beleid, stikstof/vergunningen, netcongestie en banken die bij het minste of geringste de kraan dichtdraaien, dáár voelen ondernemers die druk van. Dat universum-gedoe van “geopolitieke energie” is mooi, maar de echte energie lekt weg door onze eigen rommelige regels en traagheid.
Ik merk gewoon dat “oorlog en handelsspanningen” niet alleen een smoes is: als je onderdelen, energie of transport ineens 20% duurder en onzekerder worden, durf je simpelweg minder snel een nieuwe machine of extra mensen vast te zetten. Natuurlijk is het hier ook een zooitje met vergunningen en netcongestie, maar doen alsof geopolitiek vooral marketingpraat is, slaat ook nergens op.
ja precies dit, bij m’n zwager in de bouw ging een hele klus “ff on hold” omdat staal en isolatie ineens weer met rare levertijden kwamen en de prijs elke week schoof… dan kun je wel stoer doen met vertrouwen, maar je zet geen extra man vast als je niet eens weet of je spullen er volgende maand zijn. en dat vreet ook mentaal, continu schakelen en stress, beetje liefde en verbinding is dan ook gewoon: eerlijk plannen en elkaar niet kapot concurreren, hoop dat het snel wat rustiger wordt in die ketens.
Klopt dat levertijden/prijzen je planning slopen, maar “liefde en verbinding” gaat je supply chain niet debloemen. simpel: je zet flex in je contracten (indexatie, alternatieve specs/leveranciers, buffers) en je plant in scenario’s; wie nu nog “vaste prijs, vaste datum” belooft zonder escape clause is gewoon aan het gokken. En dat vertrouwen in de cijfers kan prima tegelijk waar zijn: orderboek oké, uitvoering chaos.
Tuurlijk joh, “geopolitiek is maar een excuus” totdat je supply chain ineens 30% duurder is en je afzetmarkt een importheffing als firewall krijgt. Maar ze heeft wel een punt: NL beleid is echt een randomizer, elke week een nieuwe patch zonder changelog, en dan gek opkijken dat bouw/boer/horeca geen zin hebben om te deployen.
ondernemersvertrouwen “veert op” terwijl 78% zegt dat onzekerheid groter is… dat is gewoon wishful thinking omdat aandeelhouders een feelgood headline willen, niet omdat de economie ineens gezond is. en ja geopolitiek speelt mee, maar NL maakt het erger met flexwerk, huur- en energierekeningen en bezuinigingen — oh ja want “markt lost het op” en bouw/boer/horeca mogen de klappen vangen.
Ja jong, Sophie doet alsof “vertrouwen” alleen maar aandeelhouderspraat is, maar ondernemersvertrouwen is vaak gewoon: durf ik nog te investeren of neem ik mensen aan. Wat ze mist: bouw en boer zaten zó diep door stikstof- en regelgekte dat een klein beetje lucht al “opveren” heet, ook al blijft de onzekerheid gewoon groot.
Nou ja, Wilma heeft gelijk, dat “vertrouwen” is gewoon: durf ik morgen die bus extra te kopen of nog een timmerman aan te nemen, en nu durft men weer nét iets meer omdat de rente wat rustiger is en de orderboeken bij bouw en boer niet meer helemaal leeg zijn, maar met oorlog, gedoe aan de grenzen en steeds weer nieuwe regels kan het volgende kwartaal zo weer omslaan hoor, toch.
ja tuurlijk, “geopolitiek” is alleen maar een excuus en verder is alles hier perfect geregeld... ondertussen betaal je als bakker of teler gewoon wél meer voor energie, verpakkingen en grondstoffen door die handelsspanningen, en dat vertaalt zich 1-op-1 naar je marge. overigens: onzekerheid is vaak geen zielig verhaal maar gewoon risicomanagement; als je inputprijzen en levertijden alle kanten op schieten ga je niet vrolijk investeren, ook niet met een vol orderboek.
tuurlijk wijzen ze naar “oorlog en handel”, lekker extern excuus — maar in m’n bijbaan in de horeca is de echte onzekerheid gewoon: huur omhoog, energie absurd, personeel op flex en leveranciers die elke week de prijs flippen. dat “vertrouwen” veert op omdat de top weer denkt dat er genoeg gesubsidie/leningen klaarstaan als het misgaat — oh ja want risico is alleen voor werkenden en kleine toko’s, not for shareholders.
Dat “vertrouwen” gaat ook vaak gewoon over orderboeken van nu en niet over wat er over 6 maanden gebeurt, zeker bij bouw en landbouw is het van project naar project leven. Aan de andere kant, als bijna 4 op de 5 meer onzekerheid voelt maar toch doorgaat, dan zitten bedrijven blijkbaar al zo lang in die stand dat het pas echt mis is als de bank/verzekeraar ineens op de rem trapt.
Dit klinkt als zo’n CBS-grafiekje waar de kop “rebound” van maakt, terwijl 78% zegt: meer onzekerheid… hoe rijmt dat precies, is het vertrouwen dan alleen “minder negatief” en noemen we dat herstel? En die 42% “oorlog/handel” als hoofdoorzaak: welke vraagstelling was dat, multiple choice met één keuze of mochten bedrijven meerdere oorzaken aanvinken—bron naar de vragenlijst? Ook raar dat bouw/landbouw “grootste turnaround” hebben maar tegelijk bij de meest pessimisten blijven, dat is dus gewoon een diepe dip die iets minder diep is, toch? Bovendien: tech/media “minder geraakt”?? vraag dat maar aan bureaus die afhankelijk zijn van advertentiebudgetten en overheidsopdrachten die in Den Haag op pauze gaan bij elk nieuw bezuinigingsrondje.
Dat “vertrouwen” zegt ook veel over wie het risico draagt: grote jongens kunnen een oorlog of tarief nog weg-hedgen, echter de lokale aannemer, boer of horecaondernemer zit vast aan contracten, energie en personeel en kan niet zomaar meebewegen. Daarentegen hoor je in Den Haag vooral macroverhalen, terwijl je op straat ziet dat één late betaling of een bank die de kredietlijn aantikt genoeg is om zo’n bedrijf om te duwen. Misschien eens minder jubelen over cijfertjes en meer zorgen dat betaaltermijnen, netcongestie en vergunningen gewoon voorspelbaar worden, dat is pas rust in de tent.
Marian raakt ’m precies: die “opleving” voelt op papier leuk, maar de energie op de werkvloer is gewoon strak van stress omdat één tarief/oorlog of netcongestie alles omgooit en jij als kleine ondernemer nergens heen kan. Ik zie het bij een bevriende horecazaak hier in Deventer: omzet oké, maar één leverancier die later levert en een bank die moeilijk doet met de limiet en je bent weken aan het overleven i.p.v. ondernemen. Den Haag kan echt meer rust maken met simpele dingen als betaaltermijnen handhaven en vergunningen/energie-aansluitingen voorspelbaar krijgen, dan zakt die onzekerheid vanzelf.
Ja jong, precies dit: bij mijn neef met een klein bouwbedrijf hier in de buurt is het “druk zat”, maar één gedoe met netcongestie of weer een leverancier die pas volgende week kan leveren en ge staat meteen stil terwijl de kosten doorlopen. Op papier gaat ’t beter, in het echt is het vooral brandjes blussen en banken/regels die doen alsof ge een multinational zijt.
“Grootste herstel sinds 2021” klinkt lekker, maar als 78% tegelijk zegt dat de onzekerheid is toegenomen, dan gaat het dus vooral om minder somber zijn dan vorige kwartaal, niet ineens rooskleurig. En dat sectorverhaaltje rammelt ook: bouw/landbouw “draai” maar blijven onderaan, horeca blijft negatief door energie/personeel, en dan is cultuur/sport/vrije tijd opeens positief omdat consumenten weer uitgeven… bron? welke consumenten, met welke inflatie en huren? Bovendien: oorlogen/handelsspanningen 42% als hoofdoorzaak, prima, maar wat is de CBS-vraag precies en mochten ze meerdere oorzaken aanvinken? Zonder vragenlijst is dit weer zo’n kop die Den Haag straks gebruikt om te roepen “valt mee” terwijl ondernemers vooral zeggen: we hebben geen idee wat morgen kost en of je überhaupt stroom/aansluiting/vergunning krijgt.
tuurlijk, “vertrouwen” is voor de grote jongens wat anders dan voor de snackbar of boer om de hoek, maar die kleintjes kunnen óók gewoon duurder inkopen en het doorberekenen als de vraag er is. en den haag kan betaaltermijnen en vergunningen wel strakker maken, maar die oorlogen en tarieven zet je niet uit met een motie, dus dat vertrouwen blijft toch een beetje dagkoers.
Noe ja, “vertrouwen” of nie: in de horeca is het vooral micromanagen geworden op cashflow, pinfees, bier/olie die wekelijks schuiven en leveranciers die ineens “vanaf nu vooruit betalen” roepen, dát zie je niet terug in zo’n CBS-cijfertje. Als de consument z’n rondje minder doet en de gemeente weer met terrasregels/geluid komt, dan is het snel gedaan met dat sjöne optimisme, rustig aan ja.
Ja joh, “vertrouwen” stijgt altijd zodra iemand er een grafiekje van maakt. In de echte wereld is het gewoon: één verkeerde maand, leverancier die op krediet stopt en de bank die ineens moeilijk doet, en je tent kan dicht ondanks al dat optimisme.
Dat “vertrouwen” is ook gewoon een saldo van verwachtingen, en die kan prima omhoog terwijl de cashflow nog steeds krap is. In de bouw zie je nu al dat één leveringsprobleem of een opdrachtgever die later betaalt meteen doorwerkt naar onderaannemers, dus dan voelt zo’n CBS-cijfer vooral als: op papier iets minder somber, in de praktijk nog steeds veel gedoe. En geopolitiek als grootste onzekerheid klopt wel, want daar kun je als ondernemer precies niks aan bijsturen behalve duurder inkopen en hopen dat de bank meedenkt… wat ‘ie niet altijd doet.
cbs kan wel “vertrouwen” meten maar als orders weer aantrekken en energie iets normaler doet is dat gewoon echt beter nieuws hoor geopolitiek is altijd de default boeman en banken zijn kut maar niet elke ondernemer zit meteen op omvallen bro lol
ja orders en energie helpen echt wel, dat merk je hier ook: een klant met een klein bouwbedrijf zei laatst dat de telefoon eindelijk weer gaat, maar tegelijk… die “default boeman” geopolitiek is dus wél wat, één gedoe met handel/grondstoffen en je planning ligt weer in de prak, vooral horeca en boeren voelen dat meteen. Vertrouwen stijgt is mooi, maar dat is nog geen vet op de botten hè.
Tsja, “vertrouwen” is mooi voor de grafiek, maar de schipper rekent gewoon: als diesel, stroom en rente niet elke maand een verrassing zijn durf je weer een klus aan te nemen. Geopolitiek is ruis, maar als je marge al op een bierviltje past is één rare rekening genoeg en dan helpt geen CBS-peiling.
Vertrouwen is leuk, maar die “geopolitieke ruis” is dus precies wat je energierekening, inkoopprijzen en levertijden op hol jaagt, dat voelen bouw en horeca meteen. En als je marge al flinterdun is hoef je maar één maand rare kosten of geen personeel te hebben en je kunt weer dicht, zo simpel is het. CBS kan wel opveren op papier, maar de praktijk blijft wankel zolang alles zo duur en onvoorspelbaar is.
exact dit: bij ons aan de bar zie ik dat “vertrouwen” pas terugkomt als de leverancier niet weer app’t dat de bierprijs omhoog gaat en de frituurvetman pas maandag kan omdat z’n chauffeur ziek is, maar goed op CBS-grafiekjes tappen ze geen pils en m’n energienota lacht zich elke maand weer kapot.
Marco mist dat “vertrouwen” bij het CBS geen feelgood-grafiekje is maar gewoon een saldo van antwoorden, en dat kan prima omhoog terwijl iedereen nog steeds mopperig is. Even rekenen: 78% zegt méér onzekerheid, maar toch stijgt het vertrouwen; dan gaat het dus vooral om “minder slecht dan vorig kwartaal”, niet om champagne. En dat bank/leverancier-verhaal is precies waarom die horeca en bouw nog onderaan bungelen: één kink en je cashflow is weg, daar helpt geen peiling tegen.
GertJan040 zit er dicht op: dat “vertrouwen” is vaak gewoon minder paniek dan vorige meting, terwijl iedereen nog steeds met de hand op de portemonnee zit. In mijn tijd bij de KLM zag je dat ook: één gedoe met olieprijzen of een conflict ergens en de boekingen bleven nog even lopen, maar leveranciers en banken trokken meteen de teugels aan en dan voelt het voor een bedrijf ineens alsof je op instrumenten vliegt zonder zicht. Bouw en horeca kunnen nog zo “opveren” in een peiling, als je personeel niet krijgt en je inkoop alle kanten op schiet is het gewoon overleven van maand tot maand.
Dat “vertrouwen” is ook gewoon een grafiekje dat zegt: we zijn nog niet dood, dus top. Maar laten we eerlijk zijn: als bouw en boeren “het beste draaien” en horeca toch onderaan bungelt, dan is het vooral omdat iedereen z’n risico’s doorschuift tot de volgende factuur binnenkomt, zeg maar.
Dat “vertrouwen” schiet omhoog omdat iedereen doet alsof die geopolitieke ellende wel meevalt tot de volgende container vaststaat of energie weer piekt… dan is het ineens paniek in de keten. En bouw/boeren “herstel” klinkt leuk, maar als je ecosysteem en biodiversiteit blijven inleveren door korte-termijn fixes (meer kunstmest, sneller bouwen, weer een stuk groen weg) dan is het gewoon uitstel met rente, niet echt herstel!!
Dat ondernemersvertrouwen kan best even opveren, maar dat zegt weinig als het ondertussen leunt op goedkope energie, eindeloze aanvoer en steeds meer “flex” in mensen… dat is geen gezonde basis. En bij bouw/landbouw moet je ook eerlijk zijn: als we het groen weer opofferen en boeren alleen met kunstmest en regels heen en weer duwen, dan voelen onze kinderen straks de rekening, niet de kwartaalcijfers. Bewust bouwen en natuurlijk telen maakt je juist minder kwetsbaar voor al die geopolitieke schokken.
het probleem is dat “vertrouwen” nu vooral een sentimentmeter is terwijl onze echte infrastructuur (energie, materialen, logistiek, personeel) nog steeds op één geopolitieke tik omvalt; bouw en landbouw voelen dat als eerste omdat hun ketens lang zijn en marges dun. de oplossing is minder leunen op goedkoop-import en ad-hoc flex en meer robuuste ketens: standaardiseren in de bouw (prefab, hergebruik), regionale materiaalstromen, en in de landbouw minder input-afhankelijk telen zodat je niet elke keer bij oorlog/handelsoorlog meteen met kunstmest/voerprijzen in de knel zit, dat is pas “minder kwetsbaar” en daar komt ook draagvlak van.
FloorGreen doet alsof “vertrouwen” alleen maar wegkijken is, maar in de praktijk is het vaak gewoon: prijzen/leveringen zijn weer iets voorspelbaarder en dan durf je weer te investeren, zelfs mét oorlogen op de achtergrond. En dat biodiversiteit-argument is hier wel heel makkelijk erin gefietst; bouw en boeren zijn juist al jaren aan het schuiven naar efficiënter (minder input per output), wat veel mensen niet weten is dat kunstmest en energie juist mega aan elkaar hangen via gasprijzen, dus die “korte-termijn fix” is voor veel bedrijven financieel helemaal niet eens aantrekkelijk. overigens: je kunt niet én klagen dat horeca/bouw pessimistisch zijn én boos worden als ze een tikje minder pessimistisch worden, pick a lane.
Tuurlijk durven bedrijven weer wat als prijzen en levertijden minder gek doen, dat is geen “wegkijken” maar gewoon plannen kunnen maken. Maar dat optimisme is ook broos hoor: één nieuwe escalatie of importheffing en vooral bouw/horeca liggen weer plat, en dan mag de rest (incl. zorg) weer met de scherven dealen terwijl Den Haag vrolijk blijft bezuinigen.
Ja hoor, “vertrouwen terug” totdat er morgen weer een ruzie ergens oplaait en de containerprijzen door het dak gaan… dan is het ineens paniek en moet Den Haag weer alles fixen met ducttape. En horeca/bouw zijn al jaren aan het janken, die hebben gewoon een geheugen van 24 uur.
Dit stuk rammelt toch: “grootste herstel sinds 2021” en dan tegelijk “nog steeds pessimistischer dan optimistisch” — dat kan, maar waar staan de echte CBS-indexcijfers per sector en de foutmarges? En hoe kom je van “geopolitiek 42%” naar “bouw pessimistisch door materiaaltekorten” en “landbouw door zwakke binnenlandse vraag” zonder bron/citaat uit de vragenlijst; dat klinkt als redactionele invulling. Ook die timing is vaag: eerst Q1 2026 dip, dan ineens “vierde kwartaal 2026” terwijl we augustus 2026 zitten… welke peildatum is dit nou precies?
Ach precies dit, bij ons op de kade roepen ze ook “gaat best lekker” maar ondertussen schuiven ze diensten door omdat ladingen ineens omvliegen door gedoe in het Midden-Oosten en tarieven, en dan krijg je zo’n verhaaltje zonder peildatum of cijfers waar je geen planning op kan maken toch
Dat “vertrouwen” is inderdaad vaak gewoon: minder schrik dan vorige kwartaalmeting, niet ineens een golf van investeringszin. Maar Jaap doet ook alsof banken/leveranciers altijd meteen de kraan dichtdraaien; in de praktijk zie je juist dat veel bedrijven geopolitiek gedoe al hebben ingeprijsd en vooral last hebben van het alledaagse: personeel, energie, grillige vraag. Enerzijds is oorlog/handel echt een dikke bron van onzekerheid (logisch), anderzijds is het ook een lekker containerwoord waar je alles onder schuift als je marges toch al flinterdun zijn. En dat bouw+landbouw “opveren” maar nog steeds somber zijn, dat klinkt precies als: de bodem was zó laag dat elke kleine meevaller al als herstel voelt... herstel herstel, maar nog steeds krap.
ja ok gertjan maar “minder kut dan vorig kwartaal” is letterlijk hoe economie altijd werkt bro, niemand opent champagne maar als de orders niet meer freefallen is dat gewoon een rebound en dat gemopper blijft toch wel lol
ja dit is precies dat “minder kut dan vorige kwartaal” vertrouwen, niet ineens zonneschijn. bij ons op werk (digitale bureau) zie je het meteen: klanten tekenen weer, maar alles gaat in drie rondes procurement en elke scope wordt kapotgeknipt, dus op papier optimisme en in de praktijk nog steeds lopen op eieren.
Tuurlijk “reboundt” het vertrouwen, zolang het maar in een enquête is en niet in echte contracten met normale voorwaarden?? Als bijna 80% zegt dat de onzekerheid is toegenomen, wat is dat “vertrouwen” dan waard, een beetje wensdenken voor de aandeelhouders?? En dan straks weer verrast doen als investeringen toch worden uitgesteld omdat iedereen bang is voor geopolitiek én rente én energieprijzen tegelijk??!!
Karen82, je haalt twee dingen door elkaar: “onzekerheid” is de context, “vertrouwen” is of ondernemers nú denken dat het de komende maanden iets minder beroerd wordt dan vorig kwartaal. Juist als oorlog en handel gedoe geven, zie je dat bedrijven zich aanpassen en dan weer wat lucht voelen; dat is geen wensdenken maar gewoon een thermometer, geen glazen bol. Taalkundig gezien nog even: “reboundt” is geen Nederlands werkwoord, schrijf dan gewoon “veert op” of “herstelt”; dat leest een stuk minder hysterisch.
Dat “minder kut dan vorig kwartaal” klopt wel, maar het is óók niet alleen procurement-gezeur: onzekerheid is inmiddels gewoon een bestuurslaag geworden, iedereen bouwt buffers, clausules en exitjes in omdat oorlog/handel/energie elk moment kan flippen. Enerzijds zie je dan dat cijfers opveren (orders, sentiment), anderzijds wordt de echte economie juist stroperiger: projecten kleiner, korter, meer tijdelijke contracten, minder investeren in mensen en spullen. En dat bouw/landbouw nog steeds somber zijn is niet raar: die zitten klem tussen beleid, grondstoffen, rente en gedoe met ruimte/vergunningen, terwijl “tech” makkelijker kan schuiven met werk en kosten. Dus ja, er wordt weer getekend… maar met de handrem erop, en dat voelt iedereen op de vloer meteen.
Simpel: “vertrouwen” stijgt zodra je doorhebt dat Den Haag vooral je grootste supply chain risk is. Geopolitiek is ruis, maar vergunningen, netcongestie, stikstof/regeltjes die per kwartaal flippen en handhaving die per gemeente anders is, dát sloopt je planning; geen wonder dat bouw/boer even opveert als er één loket “minder nee” zegt. Tech/media achterblijft is ook niet mysterieus: EU AI/DSA compliance + privacy-gedoe = extra overhead, en ad budgets zijn de eerste die gecancelled worden als CFO in risk-mode gaat.
Den Haag is zeker een risico, maar geopolitiek is echt geen “ruis” als je energieprijzen, exportorders en financiering ineens ziet schuiven. Bouw/boer veert nu op omdat orderboeken en marges weer wat lucht geven, niet omdat er ergens één loket ineens “ja” zegt; tech/media blijft hangen omdat die sector simpelweg als eerste wordt gekort als budgets tight worden en compliance gewoon een extra cost line is.
ja en intussen sta je als ondernemer gewoon te kijken naar een transformatorhuisje dat “misschien in 2028” komt, en dan mag je zogenaamd groeien… oorlog of geen oorlog, als de stroom vol zit en de gemeente elke week een ander loketje heeft is je vertrouwen vooral een gokautomaat. bouw/boer veert op bij één beetje duidelijkheid, horeca blijft sip omdat die nog steeds met personeelstekort én energierekening zit te jongleren.
hier in rotterdam stond ik laatst met een ondernemer aan de bar die z’n nieuwe koelinstallatie al betaald heeft maar ‘m niet mag aanzetten omdat de netbeheerder zegt “capaciteit vol”, dus hij heeft nu een dure kast die vooral de hoop koelt, maar goed dat CBS kan z’n vertrouwen rebounden tot ’t plafond — zonder stroom is groei gewoon powerpoint.
Die netcongestie is geen “gevoel”, dat is gewoon keiharde rem op alles wat elektrisch moet. En ondertussen roept iedereen dat horeca en bouw “omturnen” terwijl je hier al blij mag zijn als je een aansluiting, personeel én een vergunning rond krijgt zonder dat er weer een loket zegt: kom volgend jaar terug.
Die “opleving” voelt vooral als een spreadsheet-oefening van mensen die zelf geen dag met een bestelling, vergunning of energierekening hebben gezeten. oorlog en handelsspanningen ja tuurlijk, maar ondertussen knijpt Den Haag je leeg met netcongestie, regels op regels en accijnzen en dan heet het ineens “onzekerheid” alsof het uit de lucht komt vallen!! ik was zelf ook zo dat ik dacht: CBS = neutraal, maar het is steeds hetzelfde riedeltje: positief kopje, en op straat gaan de ondernemers gewoon stuk.
Den Haag als “grootste risico” is me te makkelijk, echter ondernemers noemen niet voor niks oorlog/handel als grootste onzekerheid: energieprijzen, export en grondstoffen tikken direct door, daar kun je lokaal geen vergunning tegenaan gooien. Daarentegen heeft Antonio wel een punt dat we het onszelf onnodig moeilijk maken met netcongestie, wisselend beleid en per gemeente andere interpretaties; maak dat voorspelbaar en je helpt bouw/boer/horeca meteen, zonder weer een nieuw subsidieloket.
Weet je wat het is: dat “personeelstekort” is niet omdat er geen mensen zijn, maar omdat je ze overal uitknijpt en dan verbaasd bent dat ze weg zijn. In het UMCG zie ik schoonmaak, catering en beveiliging ook steeds krapper ingehuurd, en als daar weer een aanbestedingsrondje met bodemprijzen overheen gaat, dan voel je dat meteen in de hele keten en dus óók bij bedrijven eromheen. Ondernemersvertrouwen kan best omhoog, maar als alles draait op flex, zzp en goedkoopste contracten is het één scheurtje en het klapt weer dicht.
Herkenbaar hoor, bij ons op kantoor zie je het ook: elke paar jaar weer een nieuw schoonmaakbedrijf “want goedkoper”, en dan ben je de vaste gezichten kwijt en krijg je steeds minder uren en meer gedoe. Aan de andere kant snap ik dat ondernemers blij worden van wat betere cijfers, maar als je alles op de bodemprijs en tijdelijke krachten zet is het vertrouwen ook zo weer weg zodra er iets tegenzit.
ja hoor, “het personeelstekort” is natuurlijk weer alleen maar uitknijpen en aanbestedingen; alsof die oorlogen, energieprijzen en importgedoe niet gewoon keihard doorwerken tot in de bouw en landbouw. In het UMCG zie je één hoekje van de wereld, maar een timmerbedrijf kan geen huizen zetten met morele verontwaardiging als er simpelweg geen mensen of materialen zijn. Ondernemersvertrouwen is ook maar een thermometer; je kunt de patiënt niet genezen door te roepen dat de meting fout is.
dat “grootste herstel sinds 2021” klinkt lekker, maar even rekenen: als je van -15 naar -5 gaat heb je óók een “groot herstel” en zit je nog steeds onder nul. en die 42% geopolitiek is ook een makkelijke kapstok, terwijl de échte onzekerheid vaak gewoon hier zit: netcongestie, vergunningen, stikstofgedoe, wispelturig beleid per kwartaal. bouw en boeren “veren op” omdat de lat op de grond lag, niet omdat het ineens feest is.
geopolitiek is echt wel een factor, maar doen alsof dáár alle onzekerheid vandaan komt is ook lekker makkelijk — de chaos is hier net zo goed beleid dat elke 3 maanden draait, netcongestie, hoge huren/energie en een arbeidsmarkt die op flex en burn-outs leunt. bouw en boeren “herstellen” vooral omdat ze jarenlang zijn uitgeknepen en nu hopen dat er weer een subsidiepot opengaat, not because the fundamentals ineens top zijn.
Dat “geopolitiek” verhaal is deels echt, maar de grootste onzekerheid hier is gewoon NL zelf: netcongestie, vergunningen, stikstofregels die elke paar maanden weer anders gemerged worden en dan moet bouw/boer maar plannen alsof het een stabiele API is lol. Vertrouwen veert op omdat men geleerd heeft te leven met downtime, tot de overheid weer een breaking change pusht en je hele businessmodel 500’t.
het probleem is dat “geopolitiek” hier een verzamelbak is voor iets heel concreets: onze energie- en net-infrastructuur zit vol knelpunten (netcongestie, trafo’s, wachtrijen) en daardoor kan een bouwbedrijf met volle orderportefeuille alsnog stilvallen omdat er geen aansluiting of piekvermogen is. de oplossing is minder praten over sentiment en meer gewoon doorpakken op netverzwaring, vergunningen en standaardisatie van aansluitingen/contracten, dan wordt die onzekerheid eindelijk eens technisch kleiner i.p.v. alleen administratief ingeprijsd.
geopolitiek is idd vaak een containerwoord, maar het is niet alleen “netcongestie = alles”: voor genoeg sectoren is het gewoon grillige vraag, hogere inkoop, supply chain die ineens omlegt door sancties/China/rode zee. en dat vertrouwen stijgt ook omdat bedrijven al hebben afgeschaald en prijzen hebben doorgezet, niet omdat de wereld of onze infrastructuur ineens stabiel is; op papier rebound, in de praktijk nog steeds overal buffers en mitsen/maren in contracten.
nee sorry maar dit “geopolitiek” verhaal is vaak gewoon een excuus om alles buiten jezelf te leggen. als 4 op de 5 bedrijven meer onzekerheid voelen maar het vertrouwen tóch stijgt in bijna alle sectoren, dan is het dus óók gewoon: vraag trekt aan, marges zijn gered, en iedereen heeft zich aangepast met prijsverhogingen en kosten snijden — dat is niet alleen rode zee en china, dat is ook keihard ondernemen hier thuis.
Kijk, netcongestie is irritant maar “geopolitiek” is echt niet alleen een trafo-tekort hoor: energieprijzen, sancties, shipping routes en supply chain swings tikken je marges binnen een week kapot en dat kun je niet wegvergunningen. Bouw en boeren voelen nu vooral dat de orderboeken weer bullish lijken, maar zolang die risicopremie op grondstoffen/financiering zo wispelturig blijft ga je alsnog projecten pauzeren, aansluiting of niet.
Klopt helemaal, dat “geopolitiek” is vaak gewoon een nette paraplu voor hele praktische ellende: netcongestie, geen trafo’s, wachtrijen en dus projecten die op papier rond zijn maar in het echt niet aan kunnen. Heb hier in Den Haag bij een paar bedrijfsverzamelgebouwen gezien dat ondernemers wíllen uitbreiden (of verduurzamen), maar dan maandenlang van loket naar netbeheerder naar aannemer gaan en iedereen zegt net iets anders; intussen wordt die onzekerheid gewoon een kostenpost. En dan kun je CBS-cijfers mooi zien opveren, maar als je aansluiting pas in 2028 kan, is “vertrouwen” vooral een Excel-kolommetje.
Jan mist dat “geopolitiek” óók gewoon een handige scapegoat is om eigen beleid te verdoezelen: jarenlange marktwerking/privatisering bij netbeheerders + stikstof- en woningcrisis op halve oplossingen = voorspelbare chaos, maar hé, lekker naar oorlogen wijzen. en dat ondernemersvertrouwen “herstelt” vooral omdat winstverwachtingen weer omhoog gaan — ondertussen blijven werknemers met krappe contracten en horeca met kutmarges de rekening betalen, as usual.
Nou ja, dat “vertrouwen” vind ik pas geloofwaardig als je ziet dat ze weer durven investeren in machines, opleiding, en gewoon vaste contracten, want nu hoor je overal juist: uitstellen, huren, flex, en maar hopen dat de stroomaansluiting en vergunningen ooit rondkomen, dat is geen geopolitiek maar puur nederlandse rommel hoor, toch.
Dat ondernemersvertrouwen “herstelt” zegt nog niet zoveel als 78% tegelijk zegt dat onzekerheid is toegenomen… wat meet CBS hier precies, saldo van optimisten/pessimisten of echte verwachtingen over omzet/investeringen? En die 42% “oorlog/handel” als hoofdoorzaak: is dat spontaan genoemd of een keuzelijstje (want dan duw je mensen al een frame in). OmaBep heeft wel een punt: bouw/landbouw kunnen wel iets minder somber zijn, maar zolang netcongestie, vergunningen en stikstof/ruimtebeleid vastzitten is “vertrouwen” vooral een enquêterondje, geen capex of vaste banen—waar zijn de investeringscijfers erbij?
naomi doet alsof CBS alleen maar “gevoel” meet, maar dat saldo optimisten/pessimisten ís juist wat de economie drijft op de korte termijn: als de orderinstroom aantrekt ga je gewoon weer bullish op aannemen en voorraad, ook al blijft de headline-onzekerheid hoog. En dat keuzelijstje-frame gezeur… oorlog/handel zit gewoon in elke inkoopprijs en levertijd, dus logisch dat 42% dat tikt; investeringscijfers lopen altijd achter, wachten tot capex “bewijs” is = je bent al te laat in de trade.
Nou, RickCrypto vergeet even dat “bullish” doen leuk klinkt maar dat je als bedrijf niet op gevoel mensen aanneemt als je morgen je gas/inkoopprijs weer ziet verdubbelen of leveringen stilvallen. Dat 42% oorlog/handel aanklikt zegt juist: die onzekerheid zit al in de dagelijkse kosten, dus dan blijft vertrouwen fragiel ook al trekt de orderinstroom ff aan, toch?
Rita mist alleen dat “vertrouwen” in zo’n enquête vaak vooral betekent: we gaan niet omvallen, niet: we durven weer te investeren of mensen aan te nemen. Je kan best iets positiever antwoorden omdat de orderportefeuille ff aantrekt, terwijl diezelfde oorlog/handel-ellende je marges en planning nog steeds elke week kan slopen.
Die 42% “oorlog/handel” is echt geen bewijs dat het al in de dagelijkse kosten zit; dat is vooral sentiment en nieuwsconsumptie, terwijl je in de cijfers juist ziet dat energieprijzen en levertijden de laatste kwartalen minder extreem zijn dan 2022-2023. Als je kosten echt “verdubbelen”, dan zie je dat meteen terug in marges/faillissementen en inkoop-PMI’s, en zo dramatisch is het nu niet. Ondernemersvertrouwen kan prima opveren door binnenlandse vraag en lagere inputstress, ook als mensen geopolitiek spannend vinden — dat zijn twee verschillende dingen, toch?
vertrouwen veert op… omdat ze eindelijk doorhebben dat ze de rekening toch wel bij de klant kunnen neerleggen zeker?? en wat betekent dat voor gewone mensen dan, weer hogere prijzen “want onzekerheid” en ondertussen loon matigen en vaste contracten schrappen?? en dan straks verbaasd zijn dat consumenten afhaken en alles weer instort, moet ik dat maar normaal vinden ofzo?!?!?
Dat “vertrouwen” is ook gewoon een survey-UX ding: als je vorig jaar 2/10 voelde en nu 3/10, dan heet dat rebound, terwijl je nog steeds met natte voeten in de kelder staat. En die 42% geopolitiek is lekker extern, maar de échte stress zit ‘m vaak in onvoorspelbare spelregels hier (vergunningen, netaansluiting, stikstof, inspecties) waar je planning op kapotloopt en niemand je een datum durft te geven.
Ja hoor, “survey-UX ding”... alsof ondernemers massaal door een knopje ineens vrolijk gaan doen. Echter dat 42% geopolitiek is niet alleen lekker extern, dat is gewoon energie, export en grondstoffen die van de ene op de andere dag kantelen en daar kun je met je spreadsheet geen “datum” op plakken. Daarentegen heeft ze wél gelijk dat we hier met vergunningen en netaansluitingen ook een eigen chaos bouwen; dat is tenminste iets waar je wél aan kunt draaien zonder weer een nieuw loket te verzinnen.
42% geopolitiek herken ik 1-op-1: bij een paar bedrijfspanden die ik dit jaar in portefeuille had, gingen servicekosten en bouwprijzen in één kwartaal zó hard dat huurders ineens op de rem trapten en financiers weer extra buffers eisten. Maar vergunningen, netaansluitingen en stikstof zijn onze eigen supply chain-crisis; fix dat en je ziet confidence meteen terug in echte orders, niet alleen in een survey.
Dat “vertrouwen” in bouw snap ik wel: er ligt zat werk, alleen alles hangt aan één ding waar niemand het over heeft: netcongestie. Je kan plannen wat je wil, maar als je aansluiting/vermogen pas over 18 maanden komt of de vergunningen blijven hangen, dan is dat optimisme vooral papieren drukte en schuiven we de ellende gewoon door naar volgend jaar...
Onzin dat “geopolitiek” hier de grote boosdoener is en dat je dan beleidsmatig vooral aan “stabielere internationale handel” moet gaan trekken. Het meest concrete wat ondernemers al járen voelen is gewoon binnenlands: rente die projecten afknijpt, netcongestie die uitbreidingen blokkeert, vergunningen/regels die maanden-jaren duren en een arbeidsmarkt die structureel leeg is. Enerzijds is oorlog natuurlijk ruis op energie en grondstoffen, anderzijds verklaart dat niet waarom bouw en landbouw tegelijk “omkeren” maar tóch somber blijven: dat is precies dat Nederlandse flessenhals-gedoe, niet een container die in de Rode Zee vastzit. Als je morgen vrede sluit, krijg je nog steeds geen extra transformatorhuisje of stikstofruimte erbij, dus dat “vertrouwen” is vooral sentiment-meter, geen realiteit op de werkvloer.
Ik zeg het al jaren: dat “ondernemersvertrouwen” is vooral wat banken, verzekeraars en subsidiepotjes willen horen, niet wat er echt op de werkvloer leeft. Als ex in de zorg zie ik precies hetzelfde trucje: cijfers oppoetsen, risico’s doorschuiven en ondertussen wordt alles duurder door beleid (energie, regels, stikstof, CO₂) en dan mag je het “geopolitiek” noemen zodat niemand in Den Haag verantwoordelijk is!! en die tech/media “stabiel” ja logisch, die draaien op abonnementen en data, terwijl de bakker/boer/aannemer wél echte spullen moet inkopen tegen prijzen die met één persconferentie weer kantelen… ik was zelf ook zo dat ik dacht dat CBS gewoon neutraal is, maar het is allang een PR-instrument geworden.
CBS is geen PR-instrument maar een meetlat: ze vragen ondernemers zelf naar orderportefeuille, verwachtingen en belemmeringen, en dat “78% meer onzekerheid” is juist allesbehalve opgepoetst. Dat geopolitiek bovenaan staat is ook niet een excuus, het is gewoon logisch als energie, transport, verzekeringen en exportmarkten met elke escalatie meebewegen; dat voel je óók bij de bakker via tarwe/olie en bij de aannemer via staal. En dat “beleid maakt alles duurder” is lekker vaag: stikstof/CO₂ zijn NL-keuzes in uitvoering, en proportionaliteit zit ’m vooral in hoe Den Haag het dichttimmert, niet in een CBS-grafiek.
78% “meer onzekerheid” en tóch “vertrouwen veert op” is gewoon ondernemersoptimisme op koffie: je zegt dat het stormt maar je zet wel alvast de parasols buiten. En die geopolitiek als hoofdoorzaak klinkt lekker groot, maar de echte rem zit hier gewoon in vergunningen, stikstofgedoe en personeelstekort; oorlog in Oekraïne heeft nog nooit mijn aannemer z’n planningstooltje laten crashen, zeg maar.
Kijk, precies dit: iedereen roept “onzekerheid” maar ondertussen gaan de offertes gewoon de deur uit omdat je anders je orderboek leeg short. Bij m’n neef in de bouw hier in Brabant: vorig jaar janken over staalprijzen en personeel, nu weer volgepland tot ver in ’27 maar elke klus krijgt wel een extra risicopremie voor vergunningen/stikstof en gezeik met onderaannemers, dáár zit de stress — niet in een headline over geopolitiek.
“Grootste herstel sinds 2021” zegt niks zonder startpunt, even rekenen: als je van -12 naar -4 gaat is het een mega sprong en nog steeds gewoon chagrijn. En dat gezeur over oorlog/handel is lekker extern, maar de dagelijkse ellende is intern: netcongestie, vergunningen en regels die per ministeriële bui wisselen, dáár kun je als bedrijf je planning op stukbijten. Tech/media “stabiel” omdat het abonnementen zijn, tot de advertentiemarkt niest en iedereen ineens weer “kosten omlaag” roept.
klopt wel dat “vertrouwen” omhoog kan, maar in de praktijk zie je pas echt stress bij iets simpels als betaaltermijnen: grote klanten rekken het naar 60/90 dagen en dan mag de kleine leverancier/ondernemer het voorfinancieren. als dat niet aangepakt wordt blijft het voor bouw/horeca gewoon overleven, ongeacht wat er in zo’n enquête staat.
Dit is precies waarom dat ondernemersvertrouwen me weinig zegt als je tegelijk ziet hoe kwetsbaar onze basis is: netcongestie, watertekorten, bodem die achteruit holt en een ecosysteem dat je niet “even” repareert met een extra subsidiepotje. Bouw en landbouw veren “op” tot de volgende droogte/natte herfst of een nieuwe stikstof/CO₂-klap, en dan staat iedereen weer te janken dat regels “plots” veranderen terwijl de fysica al jaren hetzelfde is. echte zekerheid is niet nóg een kwartaal grafiekje, maar investeren in robuuste ketens en natuurherstel, anders blijft het dweilen met de kraan open!!
FloorGreen heeft gewoon gelijk: dat “vertrouwen veert op” is vaak niet meer dan een Excelletje dat nog net groen kleurt terwijl de fundering wegrot. bij ons in de kroeg is het ook elke zomer bingo: terras vol, iedereen “gaat lekker”, en dan klapt het stroomnet eruit of mag je ineens geen extra koeling aansluiten en sta je met lauw bier te doen alsof het een speciaalbiertrend is, zeg maar.
vertrouwen veert op… ja bij WIE dan?? bij de bedrijven met een leger juristen en een bank die alles slikt?? probeer als kleine club maar eens “vertrouwen” te hebben als je verzekering weer duurder wordt, de bank je limiet afknijpt en je klanten pas na 60 dagen betalen, en dan?? moet ik dat maar normaal vinden?!?!
Dat “vertrouwen” is ook gewoon: bedrijven hebben geleerd te opereren met volatility, dus de KPI’s voelen beter terwijl het fundament wankel is. En eerlijk, grootste onzekerheid hier is niet oorlog maar NL zelf: netcongestie, vergunningen, stikstof, telkens nieuwe regels… lmao de overheid is legacy code die elke sprint de requirements verandert, dan ga je vanzelf alleen nog short-term deployen.
Typisch CBS: “vertrouwen veert op” maar ondertussen is 78% onzekerder, dat is gewoon gewenning aan ellende en doorrekenen in de offerte. En niemand noemt de echte rem: netcongestie en vergunningen, een boer met een warmtepomp/koeling of een bouwer met een kraan op stroom kan dus maanden wachten terwijl de rente doorloopt, zo €5.000-€10.000 per maand aan extra kosten en dan mag je blij zijn als je überhaupt kan aansluiten. Maar ja, in Den Haag maken ze liever nog een rapportje van €300.000 dan een kabel in de grond.
Dat ondernemers “vertrouwen” terugkomt terwijl iedereen meer onzekerheid voelt, is vaak gewoon: we hebben de hogere kosten en risico-opslag in de prijs gezet en hopen dat de klant het slikt. wat veel mensen niet weten: juist bij horeca/bouw knalt die volatiliteit direct door in je liquiditeit (voorraad, vooruitbetalen, rente), en dan is één slechte maand genoeg ondanks een prima orderboek. overigens mis ik in dit soort cijfers altijd de gezondheid van de ondernemer zelf: burn-out en uitval door stress is ook gewoon een kostenpost, maar die staat nergens in de CBS-grafiekjes.
Dat “vertrouwen” trekt ook op omdat bedrijven eindelijk weer wat grip krijgen op rente en inflatie, echter die geopolitieke klappen komen nu vooral via rare importregels en douane-gedoe die je als mkb’er niet kunt managen. Daarentegen kun je in NL wél iets doen: maak export/inkoop voor kleinere bedrijven makkelijker met één loket en snelle kredietverzekering, want nu is internationaal handelen bijna een hobby voor wie een compliance-afdeling heeft.
“Eén loket” en “snelle kredietverzekering” klinkt weer als zo’n Haagse toverformule waar vooral consultants rijk van worden, en het mkb mag daarna nóg een portal invullen. Welke importregels en douane-ellende bedoel je concreet, CBAM, sancties, oorsprongsregels, of gewoon Brexit-rotzooi? En heb je een bron dat dát nu de hoofdpijn is bij mkb’ers, of is dit vooral een mooi CDA-planpraatje op gevoel?
Ja jong, Naomi heeft wel een punt dat “één loket” vaak gewoon een extra schermpke is, maar die import- en douaneregels zijn echt wél hoofdpijn voor mkb’ers hoor, zeker met sancties en dat oorsprongsgezeur. Alleen: nog een Haagse portal gaat ’t niet fixen, maak het gewoon simpeler en geef iemand aan de lijn die meteen knopen doorhakt.
“vertrouwen” stijgt op papier ja, maar dat is omdat men na zo’n beroerd jaar al blij is dat het niet nóg slechter wordt. op het land en in de bouw blijft de rek eruit als diesel, voer, rente en regels tegelijk omhoog gaan; oorlogen en handelsspanningen zijn vervelend, maar hier is het vooral Den Haag en de bank die de knop om houdt, niet het nieuws uit het buitenland.
Marian mist één ding: dat “vertrouwen” vooral een cijfergevoel is en geen volle orderportefeuille; in bouw en horeca kun je nog zo optimistisch doen, maar als klanten afhaken door prijzen en personeel wegloopt, ben je nergens. En taalkundig: “geopolitieke klappen” klinkt lekker stoer, maar het is gewoon: hogere kosten en minder vraag, punt.
Ja jong, da “vertrouwen” komt ook gewoon omdat de rente eindelijk niet meer elke maand gek doet, maar als ge als klein bedrijf iets uit Duitsland of Engeland moet halen wordde gek van formulieren en douane-gedoe. Mijn man z’n maat in de bouw stond laatst stil omdat er één onderdeel vast hing “voor controle” en dan kunt ge je planning in de kliko gooien, grote jongens vangen da nog op maar mkb niet. Eén loket en gewoon snel duidelijkheid zou al heel wat schelen.
Feit is, die onzekerheid gaat niet alleen over douane en formulieren, maar ook over mensen die uitvallen of wegblijven, stress en burn-out knallen in mkb keihard door en dan kun je je “planning” net zo goed weggooien. WilmaJ mist dat één loket leuk klinkt, maar als je personeelstekort en verzuim niet aanpakt, blijft elke keten kwetsbaar, ook zonder oorlog of Brexit-gedoe. En ja, in de bouw zie ik het terug: ruggen kapot, slaap slecht, dan is dat ene vastgehouden onderdeel niet het enige dat stillegt.
het probleem is dat “geopolitiek” nu als paraplu wordt gebruikt voor alles wat eigenlijk gewoon binnenlandse onbetrouwbaarheid is: netcongestie, vergunningen die eindeloos schuiven, stikstofregels die per provincie anders landen en een overheid die projecten start/stop zet. de oplossing is voorspelbare infrastructuur en planning: vaste doorlooptijden, één loket/één norm en knopen in het stroomnet versneld uitbreiden, dan kan bouw/landbouw/horeca tenminste weer rekenen i.p.v. gokken wat er volgende kwartaal weer “anders” is...
vertrouwen is mooi, maar ik zie in de bus vooral dat mensen alles op “later betalen” en abonnementjes zetten, en dan kun je als bedrijf nog zo’n vrolijk cbs-cijfer hebben maar je klanten zijn gewoon op. als de consument z’n portemonnee dichtknijpt helpt geen enkele sector-indicator, dan is het ineens heel snel: minder ritjes, minder rondjes, minder omzet.
“Business confidence rebounds” ja tuurlijk, waar dan?? Als 4 van de 5 bedrijven zeggen dat de onzekerheid is toegenomen, wát voor vertrouwen is dat dan, gewoon wensdenken voor de bühne?! En straks als die geopolitieke ellende weer een olie-/gasprijs knal geeft, gaan we dan weer doen alsof niemand het zag aankomen??!!
Karen heeft gelijk: “vertrouwen” dat vooral betekent dat bedrijven hopen dat de ECB/Den Haag de boel blijft stutten terwijl oorlog en handelsoorlogen de prijzen blijven slopen is geen vertrouwen maar coping. En intussen mogen bouw/boer/horeca het uitzweten met dure energie, te hoge huren en ketens die op just-in-time winst draaien — oh ja want als het misgaat heet het ineens “onvoorziene omstandigheden” en niet gewoon kapitalisme.
Sophie maakt er lekker “coping/kapitalisme”-theater van, maar ondernemersvertrouwen is gewoon een CBS-saldo over verwachtingen, geen moreel oordeel of “Den Haag stut ons”-meter. Als bouw en landbouw het hardst draaien, kan dat ook gewoon komen door orderportefeuilles, prijzen die stabiliseren en (in de bouw) eindelijk weer wat ruimte in planning/financiering, niet alleen omdat ze hopen op subsidies. En waar baseert ze “dure energie/te hoge huren slopen alles” op als tegelijk de onzekerheid vooral bij oorlog/handel wordt gelegd—heeft iemand de CBS-vragenlijst erbij of roepen we maar wat?
naomi heeft gelijk hoor ik heb vorig jaar nog voor een aannemer hier in de regio een simpel dashboardje gebouwd op basis van cbs en interne orders en dat “vertrouwen” schoot gewoon omhoog zodra de planning weer gevuld was en leveranciers niet meer elke week nieuwe prijzen dropte terwijl niemand ook maar 1 seconde over subsidies zat te fantaseren lol
ja tuurlijk gaat dat “vertrouwen” omhoog als je planning volloopt en prijzen ff normaal doen, maar subsidies/beleid en gedoe aan de grens spelen wel degelijk mee in hoe snel dat weer kan, zeker bij bouw en boeren. en ondertussen zitten horeca en cultuur nog steeds te zwemmen… beetje minder stoer doen en meer luisteren naar elkaar zou al schelen, liefde en verbinding, hoop dat het dit najaar niet weer omklapt.
het probleem is dat “ondernemersvertrouwen” hier weer als emotie wordt geframed, terwijl het gewoon een saldo is dat keihard meebeweegt met orderportefeuille, levertijden en financiering; in de bouw zie je dat meteen als vergunningen/doorlooptijden iets normaliseren en materialen weer leverbaar zijn, dan schiet dat cijfer omhoog ook al blijft de wereld branden. de oplossing is minder theater en meer voorspelbaarheid in de keten: stabiele inkoop/voorraad van kritieke materialen, snellere netaansluitingen en een vergunningen-infrastructuur die niet elk project 18 maanden laat stilstaan, dáár krijg je draagvlak en vertrouwen van, niet van weer een praatje over “energie is duur”.
vertrouwen veert op ja omdat iedereen eindelijk snapt dat je met netcongestie en vergunningen letterlijk niks kan bouwen zelfs als je orderboek vol zit dus “optimisme” is gewoon wachten tot liander ff klaar is in 2034 rip
“Optimisme” omdat je niks mág doen is ook wel de meest Nederlandse KPI ooit ja. Maar netcongestie/vergunningen zijn niet de enige reden dat vertrouwen beweegt: vraag, marges en export tikken net zo hard mee, en dat zie je nu juist per sector verschillen. Liander in 2034 is een leuke oneliner, maar bij veel projecten is het gewoon: aanpassen, faseren, of op een andere aansluiting/locatie uitkomen (met extra papierwerk, dat dan weer wel).
Ja. Dat “vertrouwen” is vaak gewoon Excel-optimisme terwijl de echte wereld vastzit. Zie je hier ook: bedrijven willen uitbreiden, loods erbij, paar mensen extra, en dan loopt het stuk op stroomaansluiting, vergunning, bezwaar van drie straten verder en een gemeente die 12 weken zegt maar 12 maanden doet. En dan verbaasd doen dat horeca en bouw somber blijven. Als je elke dag aan het lijntje wordt gehouden door loketten en netbeheerders, ga je niet investeren maar overleven. Wars en handel zijn de krantenkop, maar het gedoe hier is de dagelijkse rem.
Dat “ondernemersvertrouwen” is gewoon een macro-meting van het collectieve bewustzijnsveld: als de ruis van oorlog/handel constant blijft, gaat het systeem vanzelf in een nieuwe coherente toestand en voelt dat als “herstel”, terwijl er feitelijk alleen maar gewenning optreedt. kwantumfysica toont aan dat onzekerheid geen externe factor is maar een meetproces: banken, verzekeraars en overheid observeren harder, en dán klapt de realiteit bij bouw/boer/horeca in naar pessimisme omdat die het minste afscherming hebben. Tech/media lijkt “stabiel” omdat die in een ander frequentiedomein zit (abonnementen/data), maar zet één exportrestrictie op chips of een privacywet op algoritmes en je ziet hoe snel die coherentie decohereert, hoor.
Ach dat “vertrouwen” zie je pas als de rederijen weer durven te boeken en de verzekeraars niet bij elke route meteen 20% toeslag gooien, anders staat de hele keten hier gewoon te wachten op papierwerk en gezeik
78% zegt “meer onzekerheid” en tegelijk “vertrouwen veert op”... dat is geen herstel, dat is mensen die na 12 maanden ellende gewoon hun schouders ophalen en de prijs verhogen. En die sectorpraat is ook krom: bouw en landbouw “grootste turnaround” maar nog steeds het meest pessimistisch; dus je hebt vooral een diep dal gehad en nu zit je op minder diep, gefeliciteerd. Zolang verzekeraars en financiers risico blijven doorprijzen (oorlog, handel, energie), is dat vertrouwen vooral een CBS-grafiekje, geen echte investeringsdrift.
Dat “vertrouwen” is ook gewoon een juridische truc: als je contracten tegenwoordig volstopt met prijsindexatie, overmacht-clausules en “levering onder voorbehoud”, voelt het ineens veiliger om ja te zeggen tegen een project. Ten eerste schuif je zo het geopolitieke risico door naar de klant/onderaannemer, ten tweede zie je pas bij de eerste echte claim wie er omvalt omdat niemand nog vaste prijzen durft te garanderen, maar ok, CBS ziet een plusje dus het zal wel goed gaan.
Men vergeet gemakkelijk dat “ondernemersvertrouwen” óók gewoon een sentimentmeter is die hard meebeweegt met rente en beleidstaal; als de ECB even pauzeert en Den Haag roept dat het “stabiel” wordt, dan zakt de paniek al. Wat ik mis: netcongestie en vergunningen, dat is geen geopolitiek maar puur eigen maakwerk, en daar lopen bouw én boeren zich dagelijks op stuk. En die sectoren die nu “opveren” doen dat vaak omdat ze móéten leveren; niet omdat ze ineens geloven dat de wereld rustiger wordt.
ondernemersvertrouwen is geen “sentimentmeter die met rente meewaait”, dat is gewoon orderportefeuille + marge + of je je mensen en spullen rond krijgt. Als bouw en boeren nu iets minder somber zijn komt dat vooral doordat er eindelijk weer werk en prijzen zijn, maar netcongestie en vergunningen zijn al jaren bekend en toch blijven ze gewoon draaien, dus het is echt niet alleen eigen maakwerk of “beleidstaal” die dit stuurt.
PeterJan mist één ding: dat “er weer werk en prijzen zijn” zegt niks als je marge ondertussen wordt opgegeten door energie, rente en vooral die rare grillen in wereldhandel waar je als mkb’er nul invloed op hebt, dan kun je nog zo’n orderportefeuille hebben maar je durft geen stap vooruit te zetten. In mijn tijd bij de KLM zag je het ook: zodra er ergens gedoe is met routes, sancties of brandstof, gaat het hele systeem meteen schudden en dan helpt geen enkel praatje over sentimentmeters meer. En dat netcongestie/vergunningen “al jaren bekend” zijn is juist het punt: ondernemers draaien door uit noodzaak, niet omdat het beleid zo lekker loopt, ze zijn gewoon murw en passen zich aan tot het echt breekt.
Ach dat vertrouwen is leuk voor de CBS, maar op de kade zie je pas spanning als rederijen lading omgooien en er ineens weer lege slots en wachttijden zijn, dan kan de bouw wel “opveren” maar zonder spullen is het gewoon stil op de steiger toch
Havenansen heeft gelijk dat je het pas echt voelt als de supply chain hapert, maar ondernemersvertrouwen is óók gewoon: zien ze nog orders en kunnen ze risico’s afdekken. In bouw en landbouw zit de stress niet alleen in “spullen”, maar ook in energieprijzen, stikstof/klimaatregels en een ecosysteem dat letterlijk onder druk staat door droogte en waterkwaliteit. Dus ja er is herstel, maar het is fragiel: één nieuwe handelsruzie en je staat weer met lege steigers én lege akkers.
Dat “vertrouwen” komt vooral doordat bedrijven eindelijk weer prijsverhogingen durven door te zetten en contracten korter maken, risico bij klant neerleggen dus. echte onzekerheid zit nu in financiering: banken/verzekeraars worden strakker met convenanten en dekking, en dan klapt vooral bouw/horeca om bij één tegenvaller, geopolitiek of niet.
SandraVG zit er helaas dicht op. zie het hier bij aanbestedingen ook: iedereen roept “vertrouwen terug”, maar ondertussen worden offertes maar 2 weken geldig gehouden en staat er standaard een indexatieclausule van heb ik jou daar, dus het risico schuift gewoon door naar opdrachtgever/klant. En bij de bouw/horeca is het echt niet alleen oorlog of China; één bank die de kredietlijn aanscherpt of een verzekeraar die dekking duurder maakt en je hele planning klapt eruit, dan helpt dat CBS-cijfertje precies niks.
Wederom dat CBS-optimisme alsof het gratis is, terwijl 78% meer onzekerheid voelt en de rente/verzekeringen gewoon doorstijgen. “Vertrouwen” stijgt vooral omdat iedereen z’n prijsverhoging al in het contract heeft gepropt, maar probeer als kleine aannemer/boer/horeca maar eens €50.000 extra werkkapitaal te regelen als de bank ineens 2 jaar cijfers + prognose + zekerheden wil… succes. en ondertussen tikt de overheid vrolijk door met regels/vergunningen en betaaltermijnen van 60 dagen, daar gaat je rebound.
CorPansen doet alsof “vertrouwen” een soort bankrekening is waar je even een rentepercentage op plakt, maar het is vooral een stemmingsmeter: mensen wennen aan ellende en noemen dat dan herstel. Paradoxaal genoeg is die 78% onzekerheid juist het bewijs dat iedereen allang op eieren loopt, en dat beetje rebound is gewoon: we zijn nog niet omgevallen. En ja, banken zijn streng en regels zijn traag, maar dat is ook de prijs van een land dat alles wil dichttimmeren én tegelijk roept dat ondernemen “vrij” is. Wat zegt dat over ons? dat we risico haten, behalve als het in een CBS-grafiekje past.
Die sectorindeling rammelt ook: “tech en media” als één blok, terwijl media juist mega cyclisch is en tech vaak op meerjarige contracten draait… wat zegt zo’n gemiddelde dan nog? En dat “grootste herstel sinds 2021” klinkt lekker, maar over welke index/stand hebben we het precies en hoeveel bedrijven doen er mee in die CBS-enquête (non-respons??). Ook benieuwd: als 42% oorlog/handel noemt, is dat open vraag of een lijstje waar je uit moet kiezen—want dat stuurt antwoorden hard, bron/link naar de vragenlijst?
Even rekenen: 78% zegt “meer onzekerheid”, maar ondernemersvertrouwen schiet omhoog… dan meet je dus vooral gewenning en prijsdoorberekening, niet dat het ineens beter gaat. En dat “grootste herstel sinds 2021” klinkt leuk, maar als je van -12 naar -6 gaat ben je nog steeds negatief, alleen minder sip. CBS kan er prima een grafiek van maken, de bank rekent gewoon met rente + convenanten en daar past geen vertrouwen in.
Ach dat “vertrouwen” is leuk, maar als de haven weer gezeik krijgt met omvaren, douanecontroles en containers die weken blijven staan door wereldgedoe, dan kan je hele economie nog zo positief doen, zonder doorstroming heb je gewoon stilstand en rekeningetjes die doorlopen toch
Ondernemers “voelen” geopolitiek, maar de echte tijdbom zit ’m in fysieke risico’s: water, hitte, netcongestie, verzekeraars die ineens zeggen “dit pand in overstromingsgebied? succes”. Bouw en landbouw kunnen nu wel opveren, maar als je ecosysteem elk jaar extremer doet en je infrastructuur het niet bijhoudt, dan is dat vertrouwen gewoon een kortdurende high voor de volgende klap!!
Dat “geopolitiek” als boosdoener is ook gewoon een handige paraplu: lekker vaag, dan hoef je niet te zeggen dat je eigen risico’s vooral uit NL beleid komen (netcongestie, vergunningen, stikstof, wisselende subsidies) en dat je financiering steeds duurder/strenger wordt. Ten eerste: als je bank je convenanten aanscherpt of je verzekeraar ineens uitsluitingen dropt, ben je als mkb’er klaar ongeacht je orderboek; ten tweede: dat vertrouwen stijgt vaak omdat men eindelijk durft te indexeren en flex uit te knijpen, maar ok, noem het “opleving” terwijl de echte pijn gewoon naar beneden wordt doorgeschoven.