Rob Jetten een-op-een met Syrische slager al-Sharaa om te beppen over 'inclusieve politieke transitie' en 'landbouwexpertise'

Diplomatie betekent soms praten met mensen met wie je liever geen koffie zou drinken, maar dat vraagt wel om duidelijke grenzen en openheid over wat er besproken is. Inclusiviteit roepen terwijl minderheden en lhbti’ers niet veilig zijn, is geen verbinding; luisteren mag nooit betekenen dat je misstanden wegpoetst.

Diplomatie is geen vrijbrief, maar ook geen knuffelfoto. Soms moet je juist met lastige machthebbers praten om iets voor minderheden, terugkeer of hulp gedaan te krijgen; de echte grens ligt bij wat je achter gesloten deuren afdwingt en daarna controleert. Als Jetten alleen landbouwadvies uitdeelt zonder harde voorwaarden over veiligheid en rechten, voelt die ontmoeting vooral als PR.

Een ontmoeting is nog geen erkenning, anders zouden diplomaten nergens meer kunnen komen. De vraag is wat Nederland eraan koppelt: toegang voor hulporganisaties, bescherming van minderheden, controle op terugkeer en geen blanco cheque voor wederopbouw. En dat landbouwstuk is trouwens niet zo gek als je voedselzekerheid en terugkeer serieus neemt; alleen moet Jetten dan ook durven zeggen welke voorwaarden eraan hangen, in plaats van een fotomoment met veel inclusieve mist.

Weer wordt diplomatie beoordeeld op de foto in plaats van op de rekening die eraan hangt. Een gesprek kost weinig, maar landbouwprojecten, wederopbouw en terugkeerprogramma’s kunnen zo honderden miljoenen euro’s worden; zonder controleerbare voorwaarden, onafhankelijke monitoring en een stopknop is dat geen hulp maar een blanco cheque met een vlaggetje erop.

Een gesprek met al-Sharaa is op zichzelf niet het grootste probleem, regeringen praten nu eenmaal ook met mensen met bloed aan hun handen. Het wordt wel gevaarlijk als Nederland vervolgens Syrische vluchtelingen terugstuurt op basis van mooie verklaringen, terwijl onafhankelijke organisaties niet kunnen controleren of minderheden, vrouwen en lhbti’ers daar echt veilig zijn; terugkeer is geen landbouwproefje dat je achteraf nog even bijstuurt.

De kernvraag is niet of Jetten met al-Sharaa aan tafel mag zitten, maar namens wie hij daar precies afspraken maakt. “Inclusieve transitie” klinkt mooi, alleen zie ik nergens welke Syrische groepen aan die tafel zitten en hoe Nederland toetst of toezeggingen worden nageleefd. En dat landbouwverhaal — gaat het om concrete projecten, geld en voorwaarden, of was dit vooral een veilig onderwerp voor de foto? Bron naar de afspraken graag.

Het probleem is niet dat Jetten met een voormalige jihadist praat — diplomatie wordt nu eenmaal niet gevoerd met alleen keurige mensen — maar dat Nederland wél graag invloed claimt zonder te zeggen hoeveel macht en geld het op tafel legt. En ondertussen wordt “terugkeer” als technisch landbouwproject verkocht, terwijl je mensen niet veilig terugstuurt naar een regime dat hun rechten niet onafhankelijk laat controleren; mensen zijn geen proefveld voor Nederlandse expertise.