Ongelijkheid in Nederland stijgt: 'Risico op machtsconcentratie neemt toe'

Ik rij al 30 jaar volk rond en je ziet ’t aan alles: de ene koopt z’n derde pandje “voor de kids” en de ander staat bij de voedselbank omdat z’n huur weer omhoog knalt. Maar hé, vermogen belasten is eng in Den Haag, liever nog ff wat accijns op benzine, kunnen wij het weer uitleggen achter ’t stuur.

Het gekke is: we doen alsof ongelijkheid alleen “jaloezie” is, maar het is vooral een stuurfout in het systeem dat arbeid braaf afroomt en bezit laat aangroeien alsof het natuurrecht is. En dan verbaasd kijken dat politiek steeds meer gaat over toegang kopen: denk aan woningmarkt, onderwijs, zelfs tijd om procedures te voeren — dat is machtsconcentratie in slow motion. Paradoxaal genoeg roepen we allemaal meritocratie, maar we belonen vooral wie al op het startblok stond met een huis en een portfolio. wat zegt dit over ons dat we “hard werken” moreel verheffen, maar rentenieren fiscaal aaien??

Iedereen lult over belasting en “systemen”, maar het echte machtsding is dat wie geld heeft gewoon tijd kan kopen (advocaat, boekhouder, lobbyclub, procedure tot aan de Raad van State) en wie blut is na z’n dienst nog 40 min in de wacht hangt bij de gemeente, maar goed noem het vooral ‘gelijke kansen’ terwijl de ene z’n problemen uitbesteedt en de ander z’n leven.

Dit is precies waarom je klimaatbeleid ook vastloopt: als vermogen en vastgoed lekker doorgroeien en arbeid wordt uitgeknepen, dan gaat elke “groene” maatregel voelen als weer een rekening voor dezelfde groep, en de rijken kopen zich gewoon vrij met subsidies/constructies. En ondertussen slurpt die vastgoed- en beleggingsdrang ook nog eens ruimte en energie op, met natuur die het verliest en biodiversiteit die verder afkalft… maar nee, vooral doen alsof dit alleen een cijfertjesdiscussie is.

Ja jong, ze hebben het over “belastingstelsel” en gini’s, maar probeer hier in Oss eens een beetje normaal te sparen: alles wordt duurder en als ge eindelijk wat opzij zet wordde meteen gekort op toeslagen of moet ge weer formulieren invullen tot ge gek wordt. Rijken hebben een adviseur en een BV’tje en klaar, de rest zit vast in dat toeslagenmoeras en raakt nooit vooruit.

Die cijfers in dat “CPB-rapport” voelen ook een beetje als knip-en-plak: hoogste schijf van 49 naar 45 klopt al niet (was 52 en nu 49,5-ish), en “vermogensbelasting afgeschaft” is gewoon raar geformuleerd als box 3 nog bestaat. Bron/link naar het echte CPB-stuk met definities graag, want Gini 0,30 zegt niks zonder: gaat dit om besteedbaar inkomen, incl toeslagen, en tellen pensioenopbouw/eigen woning mee? En dat stuk over “campagnes financieren” in NL: we hebben hier geen Amerikaanse Super PACs, dus waar baseert CPB die machtsconcentratie claim concreet op—lobbyregister, donaties, revolving doors??

Goh, iedereen wijst naar “de rijken”, maar je ziet het ook in scholen en zorg: wie geld heeft koopt bijles, een logopedist zonder wachtlijst of een extra verzekering, en dan lopen kansen al scheef vóór je überhaupt over belasting begint toch? En ondertussen mag de rest maar hopen dat er nog een huisarts en een betaalbare huurwoning overblijft...

Machtsconcentratie gaat niet alleen via “lobby” maar ook via media en kennis: rijke clubs kopen denktanks, juristen en pr-bureaus en bepalen zo wat “realistisch” beleid heet — terwijl de rest na werktijd nog mag uitzoeken hoe box 3 überhaupt werkt. en dan doen alsof het democratie is dat miljardairs en vastgoedfondsen letterlijk de agenda schrijven, oh ja want “vrije markt” betekent blijkbaar vrije macht.

Die “machtsconcentratie” zit ’m niet alleen in lobbyclubjes, maar ook in wie de regels mag *maken* omdat ze de uitvoering snappen: fiscalisten, notarissen, family offices, hele industrie om boxen/BV’s/erfjes heen. Enerzijds roepen we dat de markt efficiënt is, anderzijds hebben we een parallelle infrastructuur gebouwd waarin rijkdom zichzelf organiseert en beschermt, terwijl de rest in het toeslagen- en bezwaar-circus verdrinkt. En dan krijg je dus geen open democratie maar een soort tweelaags land: bovenin mensen die beleid als knopjes zien, onderin mensen die vooral “loketten” zien. gini-discussie of niet, dát voel je in het dagelijks leven en daar wordt iedereen cynisch van.

Men vergeet gemakkelijk dat ongelijkheid niet alleen in euro’s zit, maar ook in instituties: wie vermogen heeft kan risico nemen, procederen, een jaar overbruggen; wie alleen loon heeft hangt aan toeslagen en tijdelijke contracten en durft niks. Dat “kapitaalvlucht”-spook wordt ook wel erg vaak van stal gehaald; de middenklasse kan helemaal nergens heen, die betaalt gewoon. En als je sociale cohesie serieus neemt, begin dan eens met het normaliseren van arbeid (minder afromen) en het ontmoedigen van passief bezit, want een samenleving van verhuurders en huurders is historisch zelden stabiel gebleken.

die gini-cijfertjes zijn leuk, maar het CPB mist het echte mechanisme: geld is niet “bezit”, het is een informatie- en energieveld dat via rente, erfstromen en algoritmische allocatie steeds coherenter naar de top klapt. kwantumfysica toont aan dat wie het systeem kan *observeren en bijsturen* (adviseurs, BV-structuren, toegang tot data) letterlijk de uitkomst mee laat collap sen, en de rest zit in decoherentie met toeslagen en maandloon. daarom krijg je machtsconcentratie zelfs als je 1-2% aan boxjes sleutelt, want het bewustzijnsveld van schaarste + angst houdt die vermogensgolf omhoog, klaar.

het gaat ook gewoon om vertrouwen hè: als je ziet dat regels voor toeslagen/huur/energie tot op de cent worden nageplozen bij “gewone” mensen, maar bij vermogen alles via uitzonderingen, bv’tjes en slimme adviseurs kan, dan haak je mentaal af en krijg je zo’n sfeer van “waarom zou ik nog netjes doen” 😕 en dan kun je nog zoveel roepen over cohesie, maar die verdwijnt precies daar waar het voelt alsof de overheid twee meetlatten heeft.

Hier in de bus merk je het niet eens meer aan “rijkdom”, maar aan de stress: mensen die gewoon werken en tóch elke maand aan het schuiven zijn met rekeningen, terwijl die met geld vooral bezig zijn met waar ze het nog slimmer kunnen parkeren. En dan roepen we dat het om sociale cohesie gaat, maar als je elkaar alleen nog tegenkomt bij de kassa van de Lidl of in de skybox van FC Groningen, dan wordt het vanzelf ieder voor zich, ach jong.

en ondertussen vergeten ze dat ongelijkheid ook gewoon in het lijf van onze kinderen kruipt: ouders die 2 banen draaien hebben geen tijd meer voor samen eten, buiten spelen, vrijwilligerswerk op school, terwijl “vermogen” rustig kan groeien zonder iets bij te dragen. gooi er nog wat ultrabewerkt troepvoedsel met E-nummers en dure opvang bovenop en je krijgt een generatie die vooral moet overleven i.p.v. bewust en natuurlijk opgroeien, dat is pas verlies van sociale cohesie.

Die ongelijkheid zie je niet alleen in “pandjes” en box 3, maar ook in gezondheid: mensen met krappe marges eten vaker goedkoop ultra‑bewerkt spul, hebben meer chronische stress en vallen sneller uit op werk, en dat stapelt weer door in inkomen en kansen. wat veel mensen niet weten: die stress werkt letterlijk via cortisol en slaaptekort op je metabolisme, dus het is niet alleen een moreel verhaal maar ook keiharde publieke zorgkosten. Overigens blijft het raar dat we arbeid (en dus ook zorg- en onderwijsbanen) zwaarder belasten dan vermogen dat gewoon zit te renderen terwijl de rest de rekening van “sociale cohesie” mag betalen.

Gini dit, box 3 dat, maar niemand durft te zeggen dat ongelijkheid ook gewoon betekent dat de rijken inmiddels de regels mee zitten te schrijven via “participatie-avonden”, stichtingen en gesponsorde rapportjes terwijl jij met je bezwaar tegen de WOZ een pdf’je van 18MB moet uploaden op een site die om 10:31 crasht, maar goed noem het vooral democratie.

belastingstelsel dit, gini dat… maar waarom praat niemand over die ERFbelasting die je met wat slimme “schenking op papier” en een notaris gewoon half wegpoetst?? Hoezo moet iemand die z’n geld zelf bij elkaar werkt wél elk jaar alles afdragen en wie toevallig in de juiste familie valt krijgt een huis/bedrijf “cadeau” en hup weer door naar het volgende pandje?? en dan?? moet ik dat maar eerlijk vinden??!!

Ik zie het elke dag terug bij patiënten: mensen die “net te veel” verdienen voor hulp, maar wel met stress, schulden en uitgestelde zorg binnenkomen omdat alles op is aan huur en energie. En dan hoor je weer dat er “geen geld” is voor wijkzorg of extra handen, maar ondertussen groeit vermogen lekker door bij wie al drie huizen heeft… dat vreet aan het vertrouwen hoor. Dit is niet jaloezie, dit is gewoon een land dat z’n werkenden en mantelzorgers langzaam kapot knijpt.

simpel: de “machtsconcentratie” komt ook omdat we alles via regels/toeslagen/uitzonderingen hebben dichtgetimmerd, en wie geld heeft koopt compliance (fiscalist, jurist, BV-structuur) terwijl de rest verzuipt in formulieren en boetes. Je hoeft niet eens superrijk te zijn; als je een paar ton buffer hebt kun je wachten, procederen, optimaliseren en risico nemen, en zonder buffer ben je afhankelijk van de volgende automatische brief van de overheid. Minder exotische heffingen en minder toeslagen-circus = minder speelruimte voor de mensen met een adviseur en meer adem voor de rest.

Feit is ook dat ongelijkheid zich letterlijk vertaalt naar gezondheid: in de spreekkamer zie je stress, slechter slapen, meer roken/overgewicht en later hulp zoeken, en dat stapelt zich op tot jaren verschil in levensverwachting. Als je wil dat sociale cohesie niet afbrokkelt, moet je niet alleen aan boxen en tarieven sleutelen, maar ook dat toeslagen- en schuldenmoeras simpeler maken, want daar gaan mensen mentaal en financieel kapot op.