De nieuwste ronde van vermoeiende angstporno over AI

die AI-doemverhalen zijn inderdaad vermoeiend, maar het is ook weer niet alleen “angstporno”: op de werkvloer zie ik nu al mensen die hun baan kwijtraken of ineens als fraudeur worden weggezet omdat een systeem het “verdacht” vindt, en dan mag jij het gaan uitleggen aan de huurbaas en de deurwaarder. praat dan niet over killer robots, maar over wie verantwoordelijk is als het misgaat en hoe je bezwaar maakt zonder dat je eerst een jurist moet zijn. nu is het vaak: computer zegt nee, succes ermee.

het probleem is niet die hollywood-killerbot onzin, maar dat we AI nu overal als goedkope beslis-infrastructuur neerzetten zonder meetplicht: niemand test structureel op bias, drift, foutmarges en wat er gebeurt als de input rommelig is (en die is altijd rommelig). de oplossing is gewoon saai maar nodig: verplicht loggen en auditen, duidelijke performance-eisen per toepassing (zoals bij bruggen: veiligheidsfactoren), en een menselijk “override”-loket met doorlooptijd, anders krijg je computer says no op schaal en verdampt het draagvlak vanzelf.

Hier op het land is AI vooral weer een extra loket dat niemand snapt. Je vraagt subsidie aan of mest-registratie en ineens “afwijking gedetecteerd”, terwijl je gewoon een komma verkeerd hebt gezet of een perceelgrens net anders is ingetekend. maak die systemen verplicht simpel uit te leggen en laat ze hun bewijs tonen, anders is het geen vooruitgang maar bureaucratie met een robotstem.

die “angstporno” mist het echte punt: AI is geen losse tool maar een feedbacklus die ons gedrag terugstuurt, en kwantumfysica toont aan dat een meetsysteem de uitkomst mede maakt. Als je miljoenen mensen laat leven in een permanent beoordelingsveld (scores, risicoprofielen, aanbevelingen) dan krijg je decoherentie van het menselijk beslisproces: mensen gaan zich gedragen naar het model en dan “bewijst” het model zichzelf, lekker handig voor managers... en ondertussen verdwijnt verantwoordelijkheid gewoon in de mist van het bewustzijnsveld van de spreadsheet.

Die “angstporno” is irritant, maar de omgekeerde hype is net zo verdovend: AI als magische efficiëntie, terwijl het in de praktijk vooral een excuusmachine is om keuzes niet meer uit te leggen. Het echte schandaal is dat we beslissingen (krediet, zorg, toezicht) steeds vaker behandelen als output van een model in plaats van als een morele handeling waar iemand z’n naam onder zet. Paradoxaal toch: we automatiseren om objectiever te worden, en eindigen met een maatschappij waarin niemand nog verantwoordelijk is, alleen maar “het systeem”... wat zegt dit over ons dat we liever een fout algoritme hebben dan een mens die je in de ogen moet kijken?

Dat “angstporno”-frame is ook een handige manier om elke kritiek te diskwalificeren: als je niet juicht ben je meteen doemdenker, klaar. Het echte probleem is dat AI steeds vaker als *autoriteit* wordt verkocht (“het model ziet het”) terwijl het in feite een statistische gok is met een PR-laag eroverheen, en die laag maakt tegenspraak sociaal verdacht. Paradoxaal: we zeggen dat we feiten willen, maar we bouwen systemen die onzekerheid verbergen omdat niemand meer tegen twijfel kan — wat zegt dit over ons vertrouwen als we liever een confident fout antwoord krijgen dan een mens die zegt: geen idee, laten we kijken.

Dat “angstporno”-frame is ook gewoon een statusstrijd: wie mag er expert zijn, de techclub die roept “relax” of de mensen die de schade opruimen als het misgaat. Enerzijds is het waar dat killer-robotverhalen clickbait zijn, anderzijds is de échte macht van AI juist saai: het verschuift onderhandelingsmacht op de werkvloer (planning, targets, beoordeling) naar managers die kunnen zeggen “ja het model hè”, en dan ben jij ineens degene die moet bewijzen dat je geen uitzondering bent. En wat me stoort: we doen alsof dit natuurkunde is, maar het zijn beleidskeuzes in code, met een businessmodel erachter, en die business is vaak: minder tijd per mens, meer druk per mens. Misschien moeten we het minder hebben over “AI” en meer over wie er wint van de nieuwe meet- en rekencultuur, en wie er mag bloeden als de spreadsheet weer eens gelijk krijgt.