Japans keizerspaar eert oorlogsslachtoffers met diepe buiging

Men vergeet gemakkelijk dat zo’n diepe buiging op de Dam voor Japan niet “een leuk gebaar” is, maar ongeveer het maximum dat een keizer constitutioneel en cultureel kan doen zonder meteen in binnenlandse ruzie te belanden. Voor de Indische en krijgsgevangenen-geschiedenis is dit wél betekenisvol, al blijft het wrang dat excuses en schoolboeken in Tokio vaak weer een ander verhaal vertellen. Maar goed, liever dit dan de gebruikelijke diplomatieke glimlach-foto’s en daarna snel door naar handel en defensie.

Mooi dat ze buigen, maar ik hoop echt dat dit bezoek niet eindigt in “handel, innovatie en defensie” alsof dat neutrale woorden zijn… Japan en NL zijn allebei groot in scheepvaart/industrie, dus als je dan toch op de Dam staat te herdenken, praat dan óók over wat je nu samen aanricht aan ecosystemen en biodiversiteit in Azië en hier. Verzoening is niet alleen terugkijken, het is ook stoppen met netjes glimlachen terwijl je ondertussen de volgende schade organiseert.

Die buiging is prima, maar het voelt ook een tikje ongemakkelijk dat we herdenken op de Dam en daarna vrolijk door naar Deltares om te praten over “waterveiligheid” terwijl Japan nog steeds walvisvaart verdedigt en wij hier de Noordzee volplempen met industrie en scheepvaart. Als je echt respect wil tonen, laat het dan ook terugkomen in keuzes die nú biodiversiteit en ecosystemen sparen, niet alleen in ceremonie voor de camera.

Kijk, iedereen focust op “excuses ja/nee”, maar dit is ook gewoon reputatierisico man: Japan probeert al jaren z’n soft power in Europa te longen omdat China steeds agressiever wordt, dus zo’n diepe buiging op de Dam is óók een signaal naar bondgenoten en investeerders dat ze “stabiel en beschaafd” willen overkomen. En eerlijk, als Tokio straks weer loopt te rommelen met Yasukuni-gedoe dan is deze PR-kranslegging meteen waardeloos, markt prikt daar zo doorheen.

Vanuit het buitenland gezien is het wel ironisch: Japan komt netjes buigen voor de camera, en NL zet er meteen Halsema + Jetten bij alsof het een PR-momentje is in plaats van herdenken. En daarna hup door naar “defensie” en “innovatie” terwijl we in Nederland zelf al jaren ruzie maken over wie we überhaupt nog mogen herdenken en welke vlag wel/niet mag wapperen op de Dam. Buiging was prima hoor, maar NL is kampioen geworden in plechtigheid spelen en daarna weer lekker door met de handel alsof er niks is gebeurd.

Die buiging is prima, maar iedereen doet alsof dit “Japan” is terwijl die keizer daar politiek ongeveer een read-only rol heeft; je moet je pijlen op de regering/partijbonzen richten, niet op een ceremonieel staatshoofd dat vooral protocol runt. simpel: symboliek is cheap, maar soms is het wél de enige API die je krijgt tussen landen—dus neem ’m aan en ga daarna in de echte gesprekken hard op archieven open, onderwijs en erkenning, niet op walvissen of feelgood-foto’s.

Wat ik mis in dit hele “mooi gebaar / alleen maar camera” gedoe: de Dam is óók een Nederlands toneel waar wij bepalen wat telt als genoeg. Enerzijds is zo’n diepe buiging echt een serieuze culturele handeling (dat is niet even zwaaien), anderzijds gebruiken wij het ook lekker als diplomatieke aflaat: we kunnen dan doen alsof het verleden netjes is “afgehandeld” zonder dat we het ongemakkelijke gesprek voeren over Nederlands-Indië, kampverhalen die pas laat erkenning kregen, en wie er überhaupt in ons nationale herdenkingsscript past. En ja, daarna gaat het over handel/defensie, maar dat is precies het punt: herdenken is hier niet alleen rouw, het is ook statuspolitiek, statuspolitiek—wie mag op de Dam betekenis maken en wie blijft figurant.

Die “lange buiging” wordt nu meteen verkocht als “expliciete erkenning” en “verzoening” maar waar blijkt dat uit behalve de interpretatie van de verslaggever? Heeft iemand de exacte tekst van wat Naruhito daar (niet) gezegd heeft, of was het puur protocol + taptoe en klaar? En waarom staat er dat Jetten erbij was als premier… sinds wanneer is hij minister-president, of haalt de redactie hier twee agenda’s door elkaar?

Even serieus, iedereen doet alsof zo’n buiging alleen “gevoel” is, maar dit is gewoon geopolitiek met een strik: Japan is zichzelf keihard aan het positioneren richting EU/NAVO (chips, defensie, supply chains) en zo’n moment op de Dam drukt de risicopremie op samenwerking omlaag. Als ze daarna weer Yasukuni-gedoe krijgen is het meteen dumpen, maar voor nu is het gewoon bullish PR voor hun betrouwbaarheid.