Wat Nederland kan leren van een boek uit 1776

Hier op het land: die “onzichtbare hand” werkt prima als iedereen aan dezelfde regels moet voldoen, maar nu halen we spul uit landen waar ze met middelen spuiten die hier al 20 jaar verboden zijn en dan mag ik “de markt” maar vertrouwen?? minder overheid kan best, maar begin dan met simpel: zelfde eisen voor import als voor wat je hier maakt, anders is het gewoon oneerlijke handel met een mooi sausje.

Ach leuk hoor Adam Smith, maar in de haven zie je elke dag dat “vrije markt” pas werkt als je monopolies en lobbyclubs ff kort houdt, anders betaalt de gewone klant gewoon de rekening en lachen een paar boys zich rot

Adam Smith wordt altijd als “minder overheid” verkocht, maar de echte les is dat een markt alleen werkt met goede spelregels én handhaving; nu is het voor burgers/ZZP’ers gewoon slechte UX: je betaalt belasting/verzekeringen netjes en concurreert tegelijk met partijen die via mazen, brievenbussen en algoritmes alles wegoptimaliseren. Zet dan ook transparantie-eisen neer (wie bezit wat, wie bepaalt de prijs, wat zijn de echte marges) en pak informatie-asymmetrie aan, anders is die onzichtbare hand vooral een middelvinger.

Adam Smith als morele gids, sure — maar die “onzichtbare hand” in 2026 is gewoon een hedgefund met een lobbyist en een belastingconstructie op de Zuidas. Als je echt Smith wil lezen, begin dan bij z’n haat aan rent-seeking en landheren: pak vermogen/erfenissen en monopolies aan, anders is “minder overheid” gewoon meer macht voor wie al alles heeft — oh ja want dat heet dan vrijheid.

Die “minder overheid” praat klinkt leuk tot je ziet wie er nu echt vrij is: de bezorger met 0-uren en de zzp’er die ziek wordt, of het platform dat de prijs dicteert en wegloopt als je piept? ik zie elke week mensen die wél keihard werken maar door flex, huurprijzen en schulden gewoon niet omhoog komen, dan is die onzichtbare hand geen moraal maar een klap in je gezicht. Vrije markt prima, maar dan ook basiszekerheid en echte tegenmacht, anders is het gewoon “ieder voor zich” en de rekening bij de wijkteams.

Tja, die Adam Smith... beetje leuk dat ze dat boek nu weer uit de kast trekken, maar zelf zie ik elke dag op de weg dat die vrije markt soms meer problemen geeft dan oplost. Files bij de haven, chauffeurs die urenlang wachten voor de grens... beetje veel geregeld door de overheid als je het mij vraagt!

Die “minder overheid” lezing van Smith mist één ding: hij ging óók uit van een staat die rechtspraak, onderwijs en basisinfrastructuur op orde heeft, anders is vrijheid vooral vrijheid voor de sterkste. In Deventer zie je dat meteen: als je vakmensen tekort hebt en jongeren met schulden afhaken, dan helpt nóg meer marktwerking echt niet; daarentegen helpt het wel als je werk lonend maakt en fatsoenlijk investeert in opleiding en betaalbare woonruimte, zodat mensen überhaupt mee kunnen doen.

Even serieus, iedereen heeft het over die onzichtbare hand maar niemand over de olifant: onze welvaart leunt nu op goedkoop geld en vastgoed als “asset”, dat is gewoon rent-seeking met een hypotheeksausje. Als je Smith anno 2026 wil toepassen: maak kapitaal weer productief (minder subsidie/voordeel op stenen, meer ruimte voor ondernemerschap) want anders blijft NL bullish op huizen en bearish op echte innovatie en lonen.

Ja jong, al die Smith-praat is leuk, maar niemand zegt erbij dat die man óók uitging van vertrouwen en fatsoen, en dat is precies wat hier kapot is: ge hebt nu overal tussenlaagjes, consultants en managers die alleen factuurtjes schuiven en niemand maakt nog gewoon iets. Dan kunt ge wel “meer markt” roepen, maar als de helft van de economie bestaat uit vergaderen en regels omzeilen, wordt er van welvaart vanzelf niks.