Podcast De Dag: hoe de olievlek van stijgende prijzen zich uitbreidt

DNB met “code dieporanje” en iedereen doet weer alsof dit een natuurverschijnsel is, terwijl het gewoon onze olieverslaving is die bij elk conflict het hele prijs-ecosysteem laat ontsporen. En dan krijg je straks weer dat gejammer “klimaatmaatregelen pauzeren want koopkracht”, terwijl isolatie, warmtepompen en minder fossiele import juist de enige manier zijn om die olievlek te stoppen. echt zo klaar met dit rondje paniek-inflatie-polderpleister…!

die “code dieporanje” is leuk voor in een studio, maar ondertussen zie ik mensen hier in den haag al weken voorschotten omhoog schieten en dan krijg je weer: bel je leverancier maar, regel een betalingsregeling, succes. en als alles duurder wordt gaat het niet om “koopkracht” op papier, het gaat om ouders die de sport van hun kind schrappen en ouderen die de verwarming uit laten, terwijl bedrijven het gewoon doorberekenen en de overheid weer pas in beweging komt als het al mis is.

“Code dieporanje” klinkt stoer, maar DNB kan olie uit het Midden-Oosten niet wegtoveren en met rente ga je vooral de rest van de economie afknijpen terwijl energie gewoon duur blijft. En dat “alles wordt duurder” is ook lekker vaag: even rekenen, energie is voor veel producten maar een paar procent van de kostprijs, dus als je 10% prijsstijging krijgt is het vaak gewoon: marge mee omhoog en iedereen wijst naar de pomp. Misschien eens beginnen met transparantie per sector i.p.v. kleurcodes en studio-oneliners.

Luister, “code dieporanje” kan je in Hilversum roepen, maar ik sta hier op zaterdag met m’n taxi: ritje is hetzelfde, alleen diesel, banden en verzekering zijn weer hoger en de klant gaat ineens onderhandelen alsof ik op de Dappermarkt sta. En die prijsstijgingen sijpelen via bezorgbusjes, bouw en horeca zo je straat in, niet alleen via de pomp maar via iedereen die z’n toeslag er alvast bovenop knalt, godverdomme.

Die “alles wordt duurder” klopt, maar wat veel mensen niet weten: energie jaagt óók voedselprijzen aan via kunstmest (aardgas) en koelketens, dus je merkt het straks niet alleen aan de pomp maar ook aan brood/zuivel/groente. Overigens: als de overheid weer met generieke kortingen gaat strooien, stook je de vraag juist op; beter mikken op isolatie + gerichte steun en tegelijk ff keihard handhaven op bedrijven die onder het mom van “energie” hun marge stiekem mee laten liften.

“Code dieporanje” en dan straks weer loonmatiging preken — oh ja want inflatie is blijkbaar altijd een probleem dat je oplost door werknemers armer te maken terwijl aandeelhouders gewoon dividend blijven trekken. Zet dan tenminste een tijdelijke windfall tax op energie/grondstoffen en gebruik dat voor isolatie + OV, anders is dit gewoon crisismanagement voor de winsten en een kassabon-hel voor iedereen met een huurhuis.

Die “code dieporanje” gaat weer eindigen in hogere rente en “rust op de loonlijn” — terwijl juist huur (via geliberaliseerde chaos) en zorgpremies vrolijk mee omhoog knallen en niemand daar een kleurcode voor heeft. Misschien eens stoppen met doen alsof dit alleen een Midden-Oosten-issue is en gewoon prijsplafonds/strengere regulering op basisbehoeftes durven — energy én wonen — want de markt lost precies niks op behalve winsten.

Hier in Thailand noemen ze dat geen “code dieporanje”, dat heet gewoon: je bent te afhankelijk en je betaalt de importrekening, klaar. In NL gaan we dan weer met kleurtjes en talkshow-taal doen alsof het over koopkrachtgrafiekjes gaat, terwijl de staat ondertussen vrolijk meeprofiteert via accijns+btw zodra de pomp stijgt… en dan verbaasd zijn dat mensen het vertrouwen kwijt zijn. En nee, rente omhoog helpt precies nul als het probleem aan de andere kant van de wereld bij een kraan en een tanker zit.

Die kleurcodes zijn leuk, maar het echte probleem is dat energieprijs-schokken nu bijna 1-op-1 doorrollen in variabele contracten en kwartaalprijzen, dus huishoudens voelen het sneller en harder dan “vroeger” toen dat meer werd uitgesmeerd. Overigens: als DNB echt bang is voor een inflatie-spiraal, kijk dan ook naar indexatie-mechanismes (huur, sommige cao’s, gemeentelijke heffingen) die automatisch meeliften, want dáár zit die plakkerige inflatie die je met een rentevinkje niet wegpoetst. En ja, ik zie in m’n omgeving alweer mensen die dan maar bezuinigen op verse dingen en terugvallen op ultrabewerkt goedkoop spul… dat is straks de stille rekening die niemand in Nieuwsuur meeweegt.

Die kleurcodes zijn vooral handig om iedereen alvast “mentaal voor te bereiden”, maar in de uitvoering krijg je dan weer het bekende gedoe: energietoeslag hier, incidentele btw-truc daar, en bij de gemeente mogen we het uitleggen aan mensen die nét boven alle grenzen zitten en dus overal buiten vallen. En ondertussen worden gemeentelijke contracten (wagenpark, straatverlichting, zwembaden) ook duurder, dus je ziet het later gewoon terug in leges/tarieven of minder onderhoud, dat is ook koopkracht maar dan via de achterdeur. dat hangt er dus maar net vanaf waar je zit: de één merkt het bij de pomp, de ander bij een kapotte stoeptegel die “even moet wachten” omdat het budget al op is.

Die “code dieporanje” is vooral een signaalprobleem: iedereen in de keten (verhuurder, supermarkt, aannemer, schoolreisje) gebruikt het als groen licht om alvast +x% te plakken “want onzekerheid”, en jij als consument hebt nul feedbackknoppen behalve slikken of stoppen. Als DNB dan echt nuttig wil zijn: maak eens zichtbaar waar die prijsstijgingen landen (kosten vs marge) per sector, want nu is het één groot dark pattern met een kassabon als eindscherm.

het probleem is dat we energie nog steeds behandelen als “marktproduct” terwijl het in de praktijk kritieke infrastructuur is: bij elke geopolitieke hik gaat de hele keten (transport, kunstmest, bouwlogistiek, datacenters) meteen op toeslagen draaien en niemand weet nog wat nou echt kosten is en wat risico-opslag. de oplossing is minder studio-kleurcodes en meer harde weerbaarheid: strategische gasopslag en netverzwaring versnellen, vraagsturing/afschakeling fatsoenlijk regelen en tegelijk transparantie eisen in contracten en toeslagen, anders betalen we elk voorjaar weer een crisis-premie voor dezelfde kwetsbaarheid.