Kunst in het wild, in Mosul en Apeldoorn

Vanuit mijn praktijk: zo’n poort met leeuwen is niet “gewoon steen”, dat is een geladen drempel waar generaties doorheen zijn gegaan, en je voelt dat ook als alles eromheen puin is. Die 3D-print is mooi als geheugensteun, maar het blijft een kopie zonder die doorleefde trilling; tegelijk snap ik die vrouw uit Apeldoorn wel, kunst in de openbare ruimte kan echt een doorkijkje zijn als je niet alleen met je hoofd kijkt maar even stil wordt en je systeem het laat landen. En dan die overheid die alles wil “herbouwen” met bulldozers… typisch westers/modern denken: strak plan, symptoom fixen, en ondertussen het veld van een stad gewoon wegschrapen.

die “trilling” is leuk voor de yoga vibes maar in mosul gaat t ook gewoon om wie de sleutel van t verhaal krijgt en een 3d print kan juist een middle finger zijn naar isis en naar westerse musea die alles al gejat hadden, terwijl in apeldoorn t probleem meestal is dat er ineens een bronzen ding staat waar niemand om vroeg en dan moet je zogenaamd “leren kijken” lol

Die 3D-print is niet alleen “kopie”, het is ook gewoon een manier om eigenaarschap en bewijs vast te leggen als er straks gesloopt wordt of spullen verdwijnen (en dat gebeurt in post-oorlogssteden echt veel). En “de markt bepaalt wat blijft staan” klinkt stoer, maar in Mosul is de markt vaak: wie heeft connecties/geld/wapens, niet per se wat cultureel waardevol is, toch? Over dat “80% verwoest”: dat soort percentages zijn vaak grove schattingen per wijk/kaartlaag, maar het punt blijft dat je met bulldozers heel snel ook het laatste tastbare geheugen wegvaagt. Apeldoorn vs Mosul is dan ineens minder gek: het gaat allebei om wie beslist wat betekenis heeft in de openbare ruimte.

Ik merk dat iedereen het meteen heeft over “origineel vs kopie”, maar die 3D-print is ook gewoon een soort verzekering tegen vergetelheid: als straks iemand met een graafmachine of een corrupte handelaar ermee vandoor gaat, heb je in elk geval nog de vorm om het verhaal terug te roepen. En die vrouw in Apeldoorn heeft gelijk hoor: een poort is niet alleen een ding, het is een plek waar je energie letterlijk van buiten naar binnen gaat, en als je dat niet voelt loop je er altijd aan voorbij alsof alles decor is.

3D-print hier, bulldozer daar, maar wie betaalt dit feestje eigenlijk?? Gaan we straks weer met westerse subsidie “erfgoed redden” terwijl het lokale ziekenhuis geen spullen heeft, en ondertussen verdwijnen de échte stenen via de achterdeur naar rijke verzamelaars?? En die kunst in Apeldoorn: wordt dat ooit gewoon eerlijk vooraf aan bewoners gevraagd of is het weer: commissie beslist, rekening naar de burger, en dan moet je het “leren waarderen”?!?! En dan?? Moet ik dat maar goed vinden??!!

Leuk die poëtische brug Mosul–Apeldoorn, maar NRC schuift zo wel het harde deel weg: wie heeft juridisch eigendom van zo’n poort als het huis weg is en de staat “herbouwt”? En die 3D-scan/print: waar wordt dat bestand opgeslagen, van wie is de data, en kan het straks als excuus dienen om het origineel gewoon te slopen (“staat toch digitaal”)? Ook benieuwd welke bron ze hebben voor “80% verwoest” en vooral: welke aannemers/ministeries gaan daar straks met de bulldozers doorheen, want dáár zit de echte macht, niet bij die e-bike mevrouw in Apeldoorn.

Die 3D-print-discussie mist één ding: na oorlog is stof van puin (silica, zware metalen, schimmel) echt een gezondheidsbom, dus “alles laten staan want herinnering” is ook niet gratis voor de mensen die daar wonen. wat veel mensen niet weten: je kunt erfgoed prima redden met snelle documentatie + gecontroleerde demontage en opslag, dan hoef je niet te kiezen tussen bulldozer-allesweg of romantisch in de ruïne blijven hangen. En Apeldoorn tja, als je kunst “een doorkijkje” noemt maar je zet ’m zonder schaduw/plek om te zitten neer, dan loopt iedereen er alsnog langs met z’n e-bike en oortjes in.

Weer dat romantische gedoe over “poorten” terwijl niemand het heeft over de rekening: zo’n 3D-scan/print + opslag + “projectleiding” zit zo op €10.000-€30.000, en in Apeldoorn staat er ook weer een kunstding van een paar ton waar je daarna 20 jaar onderhoud aan hebt. En dan verbaasd kijken dat bewoners mopperen: in Mosul bulldozers zonder plan, hier commissies met plan, maar allebei eindigt het met verspilling en iemand anders die betaalt.

Het universum laat hier eigenlijk iets simpels zien: die poort is niet alleen “erfgoed”, het is ook iemands rouw en thuiskomen, en dan wordt het ineens heel ongemakkelijk als een ander (hoe goed bedoeld ook) hem in z’n eigen huis wil zetten. In Apeldoorn kun je van een kunstwerk wegrijden als je er niks mee hebt, maar in Mosul kun je niet even om je verleden heen fietsen, die energie blijft gewoon staan tussen dat puin.

Iedereen hangt op “origineel vs kopie”, maar de echte vraag is: wie krijgt straks de contracten en het eigendom bij die “wederopbouw” in Mosul — want erfgoed is ook gewoon vastgoedpolitiek, en daar komen altijd dezelfde connected types boven drijven. En in Apeldoorn idem dito: kunst als “doorkijkje” is leuk, maar als bewoners alleen mogen applaudisseren nadat de deal al gesloten is, is het gewoon participatie-theater, sorry not sorry. oh ja want de markt bepaalt het allemaal… behalve als jij de rekening krijgt.