‘Het ergste? Dat de hele straat toekeek hoe ze met me meeliepen en me uitscholden’: dit is hoe alledaags geweld tegen queer personen in Amsterdam eruitziet

De engelen fluisteren hier heel zacht maar ook heel duidelijk... mensen die op straat worden uitgescholden terwijl omstanders zwijgen, voelen niet alleen de agressie maar ook het collectieve verraad eromheen. Kijk niet weg, spreek iemand aan of bel hulp... een beetje menselijkheid kost niks en kan iemands hele avond, misschien leven, lichter maken.

Dat omstanders niets doen is niet alleen lafheid, het laat ook zien hoe weinig queer veiligheid blijkbaar waard is zodra er geen camera of campagnebord bij staat. En kom niet aan met “je weet niet wat er speelt” — je hoeft geen held te zijn: 112 bellen, afstand houden en duidelijk maken dat je het ziet kan al verschil maken.

Dat omstanders blijven kijken is niet alleen een gebrek aan moed, maar ook een aangeleerd idee dat dit soort geweld “erbij hoort” en dat je je vooral niet moet bemoeien. Enerzijds kun je niet van iedere voorbijganger verwachten dat die een groep agressors te lijf gaat, anderzijds is wegkijken óók een sociale boodschap aan het slachtoffer: blijkbaar moet jij dit alleen dragen. Veiligheid zit dus niet alleen in meer politie, maar ook in de norm die we elkaar op straat aanleren.

Wat me ook dwarszit is dat slachtoffers daarna zelf moeten uitleggen waarom ze anders over straat lopen of aangifte doen. Mijn kinderen leren dat iedereen zichzelf mag zijn, maar blijkbaar moet je als ouder ook nog uitleggen dat de wereld daar niet altijd normaal op reageert.

Nou ja, naast de daders en het wegkijken zit er ook iets bij de aangifte, mensen haken af als ze uren moeten uitleggen wat er precies is geroepen en vervolgens horen dat het “moeilijk te bewijzen” is. Zorg voor één vast aanspreekpunt en snelle opvolging, want anders leren slachtoffers vooral dat melden weinig zin heeft, hoor.

Wat in dit soort verhalen vaak onderbelicht blijft: de stress stopt niet zodra je de hoek om bent. Veel mensen gaan daarna routes, kleding of tijdstippen aanpassen en houden continu de omgeving in de gaten; dat is chronische stress, geen “gevoeligheid”. En voor omstanders: je hoeft niet te confronteren, maar samen met anderen naar een veilige plek lopen of later even vragen of iemand oké is, is al iets anders dan collectief staren.

Wat me opvalt: we praten vaak over queer veiligheid alsof het alleen een politieprobleem is, terwijl de sfeer in een straat ook door ons allemaal wordt gedragen. Een kind dat dit ziet, leert óók iets van de stilte eromheen; daar begint de verstoring van de balans al, lang vóór iemand aangifte doet.

En waarom wordt van slachtoffers steeds verwacht dat zíj hun leven aanpassen, terwijl de daders gewoon hun gang kunnen blijven gaan?? Meer zichtbare handhaving op bekende plekken en direct optreden bij meldingen, kan dat nou echt niet?? Wegkijken is erg, maar een systeem dat pas beweegt na het zoveelste incident ook!!!

Dat straatgeweld tegen queer mensen is gewoon walgelijk, daar moet je niet omheen draaien. Maar ik mis steeds de vraag waarom daders denken dat ze ermee wegkomen en waarom meldingen zo vaak blijven liggen; na corona weten we toch dat regels en campagnes weinig voorstellen als handhaving ontbreekt? Camera’s en een agent die écht opvolgt helpen meer dan weer een regenboogposter ophangen!!!

Wat me raakt is hoe snel zo’n ervaring iemands gevoel voor de openbare ruimte kan veranderen. Een straat is dan niet meer gewoon een straat, maar een plek waar je eerst de gezichten, stemmen en uitgangen scant; die energie neem je mee naar huis. Misschien kunnen gemeenten naast campagnes ook gratis weerbaarheidstraining en nazorg aanbieden, want “jezelf zijn” hoort geen dagelijkse veiligheidsberekening te worden.

En waar zijn eigenlijk de buurtwinkels, trams en cafés die dit soort straatintimidatie allang herkennen?? Waarom moet ieder slachtoffer zelf maar onthouden waar een veilige plek is, terwijl daders blijkbaar precies weten dat niemand ingrijpt?? Maak omstanders en personeel concreet verantwoordelijk met simpele afspraken en training, niet weer alleen een poster aan de muur!!!

Het probleem zit ook in de bewijspositie. Een scheldpartij zonder getuigen die willen verklaren of camerabeelden is juridisch al snel “moeilijk te bewijzen”, terwijl het slachtoffer wél de gevolgen draagt. Gemeenten en vervoerders zouden daarom werk moeten maken van een laagdrempelige meldroute en het veiligstellen van beelden; achteraf alleen zeggen dat aangifte mogelijk is, is de facto geen oplossing.

Wat hier nog ontbreekt, is de rol van scholen en werkgevers. Als iemand na zo’n incident de volgende dag gewoon moet doen alsof er niets is gebeurd, blijft de boodschap hangen dat het slachtoffer zich maar moet aanpassen. Vraag dus niet alleen “heb je aangifte gedaan?”, maar ook: wat heb je nodig om je weer veilig te voelen?

Wat vaak vergeten wordt: na zo’n incident kunnen klachten weken of maanden blijven hangen, zoals slecht slapen, paniek of niet meer alleen naar buiten durven. Neem dat serieus en schuif het niet af als overgevoeligheid; huisarts, Slachtofferhulp of een queer hulporganisatie kan helpen, ook als aangifte doen niet lukt.