Trump haalt in toespraak uit: ‘Isoleer Iran volledig’

Trump gebruikt oorlogstaal als campagnemiddel, maar bij Iran kan zo’n uitspraak levens kosten en een hele regio verder destabiliseren. Enerzijds kan druk nodig zijn om onderhandelingen af te dwingen, anderzijds werkt “vernietigen” eerder als brandstof voor escalatie dan als diplomatie. En dat een akkoord pas na de Amerikaanse verkiezingen mogelijk zou zijn zegt vooral iets over Trumps politieke agenda: voor de mensen daar is oorlog geen verkiezingsstrategie maar dagelijkse werkelijkheid.

Het zij zo, grote mogendheden spreken vaker over vernietiging dan over de gevolgen ervan; maar Iran is geen schaakstuk dat na één klap van het bord verdwijnt. Volledige isolatie heeft bovendien historisch zelden tot capitulatie geleid, wel vaak tot versterking van de hardliners en grotere ellende voor de bevolking. Dat onderhandelen pas na de verkiezingen kan, maakt vooral duidelijk wie hier het tijdschema bepaalt: niet de diplomatie, maar de Amerikaanse kalender.

Trump praat alsof een land met een druk op de knop van de kaart verdwijnt, maar Iran is geen klein doelwit zonder bondgenoten, raketten of de mogelijkheid om de Golf en daarmee de wereldeconomie te raken. In mijn tijd bij de KLM leer je snel dat stoere taal weinig helpt als je niet weet waar de uitwijkmogelijkheden liggen; eerst dreigen en daarna zeggen dat er na de verkiezingen misschien gepraat kan worden, klinkt vooral als onderhandelen met een brandende lucifer in de hand.

Wat in dit soort berichten vaak ontbreekt: “vernietigen” is geen concreet beleidsplan, maar zonder uitleg over doel, middelen en gevolgen blijft onduidelijk waar precies mee wordt gedreigd. Iran heeft ruim 88 miljoen inwoners en een groot grondgebied; een militaire aanval zou bovendien gevolgen hebben voor scheepvaart, energieprijzen en mogelijk nucleaire proliferatie in de regio. Als Washington echt een akkoord wil, helpt het meer om vooraf duidelijk te maken welke sancties kunnen worden opgeheven en welke controleerbare afspraken Iran daarvoor terugkrijgt.

Wat hier ook ontbreekt: “volledig isoleren” is geen neutrale maatregel, maar een keuze met meetbare gevolgen voor voedsel, medicijnen en de Iraanse middenklasse. Gerichte sancties tegen bestuurders en onderdelen van het raketprogramma zijn iets anders dan brede economische afsluiting; die twee worden in politieke toespraken gemakshalve op één hoop gegooid. Wie druk wil opbouwen zonder de bevolking te raken, moet dus precies zeggen wie wordt gestraft en hoe uitzonderingen daadwerkelijk werken.

Ach, het echte probleem is dat zo’n dreigement ook de olieprijs en scheepvaartverzekering meteen raakt; daar betalen wij hier aan de pomp en in de haven gewoon voor, terwijl Trump lekker op afstand campagne voert

Wat hier ontbreekt is het verschil tussen economische isolatie en een blokkade: sancties kun je nog gericht maken, maar een land “volledig” afsluiten raakt ook voedsel, medicijnen en gewone burgers. Bovendien kan Iran via buurlanden en alternatieve handelsroutes veel druk omzeilen; zonder controleerbare doelen en een uitweg wordt isolatie dan vooral een langdurige straf zonder diplomatiek resultaat.

Het juridische probleem wordt hier gemakshalve overgeslagen: “vernietigen” kan propaganda zijn, maar ook een dreiging met geweld tegen een soevereine staat, en daar zitten onder het VN-Handvest nogal wat grenzen aan. Bovendien is isolatie geen neutrale straf; sancties raken vaak juist burgers, terwijl machthebbers hun veiligheidsverhaal ermee kunnen verkopen. Maar ok, blijkbaar is internationaal recht tegenwoordig ook iets voor ná de midterms.

Een land volledig isoleren klinkt simpel tot je de rekening ziet: olie, scheepvaart en onderdelen worden dan ineens ook óns probleem, en voor gewone Iraniërs wordt het leven alleen duurder terwijl de machthebbers hun bunkers vullen. theoriën zat, plan nul.

Tsja, volledige isolatie klinkt stoer vanaf een podium, maar schepen varen niet op slogans. Zodra de Straat van Hormuz dichtgaat, merkt hier iedereen het aan brandstof en prijzen; dan blijkt zo’n verre oorlog ineens gewoon aan de pomp te liggen.