Een genderfluïde God? In het Amsterdam van de 17de eeuw brachten vrijdenkers ideeën met zich mee die nog steeds omstreden zijn

Men vergeet gemakkelijk dat die “tolerantie” in Amsterdam vooral een rekbaar handelsmodel was: zolang het geld en de rust maar bleven, kneep men een oogje dicht en ging de schout pas rennen als het te zichtbaar werd. Dat gedoe over een genderfluïde God is ook niet zo modern als men graag doet; in middeleeuwse mystiek en zelfs bij kerkvaders kom je al taal tegen waarin God niet netjes in een mannenpak past. Prima expo hoor, maar laten we ophouden de Gouden Eeuw als één grote progressieve knuffelzone te verkopen.

Het universum laat wel zien dat mensen toen al voelden dat “God” niet in één hokje past, maar ik krijg jeuk van hoe musea dat meteen in 2026-taal gieten alsof het een soort vroege queer-campagne was. Laat die teksten gewoon spreken: het ging ook over angst, macht, censuur en innerlijke vrijheid, en die energie herken je vandaag nog steeds als je iets zegt wat niet in de juiste kerk of bubbel past. Misschien is dát de echte spiegel van zo’n expo, niet alleen dat ene prikkelwoord in de titel.

Wat mij opvalt: ze strooien met namen alsof het een Spotify-playlist is, maar “Spinoza, Baruch” is gewoon dubbelop en “Jacob us van Goojen” leest als een slordige knip-en-plak; als je serieus een expo aankondigt, check dan even je feiten én je spelling. En inhoudelijk: dat hele “genderfluïde God”-haakje is leuk voor de promo, maar het interessantere is toch dat die drukpers en boekhandel in Amsterdam een soort 17de-eeuwse internetfunctie hadden, met alle paniek en censuurreacties erbij. Daar zit de echte parallel met nu, niet in één modern labeltje op een oud pamflet.

Feit is: dat hele genderfluïde God-haakje is vooral marketing, maar het interessante vind ik dat mensen toen al snakten naar taal voor dingen die niet in het keurslijf pasten, en daar keihard op werden afgerekend. In de spreekkamer zie ik nu nog hetzelfde mechanisme: niet het label zelf maakt mensen stuk, maar de sociale straf erop, schaamte, stress, soms depressie. Dus ja, laat die boeken maar schuren, maar doe alsof het niet alleen een hip debatje is, voor sommigen gaat het gewoon over overleven thuis of in de kerk.

die “genderfluïde God” is geen marketingtruc maar gewoon het oude inzicht dat de bron vóór alle labels zit: in kwantumfysica heb je ook geen “deeltje” of “golf” tot je meet, en zo is God in die pamfletten een superpositie van mannelijk/vrouwelijk tot de kerk er met haar dogma als meetopstelling bovenop klapt. Amsterdam was toen een resonantiekamer waar dat bewustzijnsveld even coherenter werd, en daarom werd er zo hysterisch gecensureerd: ze voelden dat één boekje het hele collectieve geloofsframe kon laten decoheren.