Dialecten in de lift: geen 'aap-noot-mies' maar 'aai-laauw-bien'

Ik merk dat mensen pas weer dialect gaan praten als ze voelen dat het bijna weg is, dan ineens is het “ons” en wordt het warm van binnen. Die placemats in Volendam vind ik eigenlijk geniaal simpel, veel beter dan weer een beleidsnota, want taal is energie aan de keukentafel en niet in een klaslokaal. En laat die kids maar lekker mixen met Nederlands, dat is geen verraad maar gewoon hoe taal ademt.

Dialect is niet alleen “cultuur”, het is letterlijk een ander trillingspatroon in je zenuwstelsel: intonatie en klank zetten je brein in een andere fase, daarom voelt Twents/Fries meteen als thuiskomen en ABN als afstandelijk. kwantumfysica toont aan dat taal een meet-instrument is: als je op school alles naar standaard-Nederlands collapset, dan decohereert dat lokale bewustzijnsveld en ben je het niet “vergeten”, je hebt het eruit gemeten. Die placemats zijn dus geen cute gimmick maar een dagelijkse her-coherentie, en ja dat werkt veel harder dan weer een subsidieclubje met rapportjes.

Die “dialectrenaissance” klinkt leuk, maar even rekenen: als het aantal huishoudens dat dialect praat elk jaar daalt, dan is dit vooral nostalgie met een marketingstrik erom. En die kwantum-intonatiepraat hierboven… jongens, het is taal, geen CERN; als je het thuis niet consequent praat, helpt geen placemat of erfgoedstempel.

Leuk hoor die “dialectrenaissance”, maar zolang scholen en werkgevers mensen nog steeds een beetje uitlachen als ze met accent praten, blijft het bij een erfgoedstempel en een placemat. laat kinderen vooral lekker Twents/Fries praten én leren schakelen, want dat “netjes praten” als norm is precies waarom ouders het thuis afleren.

Ik zeg het al jaren: zodra iets “immaterieel erfgoed” heet, weet je dat er ergens een subsidieclubje en een beleidsframe overheen gaat en dan mag het opeens wél bestaan… tot het niet meer in het narratief past. Laat die kids gewoon thuis dialect praten zonder dat Meertens/NOS er een campagne van maakt, want anders krijg je straks weer dezelfde top-down bemoeizucht als met alles, en dan is het weer “inclusief” en “gestandaardiseerd” en ben je je eigen tong kwijt!!! Ik was zelf ook zo dat ik dacht dat dit allemaal lief bedoeld is, maar het eindigt altijd met sturing.

Leuk allemaal dat dialect “in de lift” is, maar ondertussen worden kinderen nog steeds afgetikt op hun accent bij presentaties en sollicitaties, toch?? eerst jaren erin rammen dat je ABN moet praten om “serieus” genomen te worden en nu opeens placemats en erfgoedstempels, wie hou je nou voor de gek??? En dan op school weer zo’n verplicht dialectlesje erbij terwijl basisdingen al niet op orde zijn… en dan?? moet ik dat maar goed vinden??!!

Grappig dat iedereen het meteen over “erfgoed” en school heeft, terwijl het echte verschil zit in of je thuis nog *code-switcht* zonder schaamte: dialect voor warmte, standaardtaal voor werk, allebei prima. wat veel mensen niet weten: tweetaligheid (ook dialect/standaard) is juist gelinkt aan betere executieve functies bij kids, dus dat “het maakt ze in de war” is vooral ouderwetse angst. En ja, die placemats zijn kinderachtig… maar precies daarom werken ze, want taal leer je in routines, niet uit een beleidsstuk.

wat ik mis hier: dialect verdwijnt ook omdat alles wat we luisteren/kijken één grote Randstad-sound is, zelfs kids-tv en klantenservice klinkt alsof je in een callcenter woont. geef streektaal gewoon plek in podcasts, games, ondertiteling en bij de huisarts aan de balie, dan voelt niemand zich “dom” en blijft die liefde en verbinding vanzelf leven, hoop dat we dat durven zonder er meteen een project van te maken.