Waarom kiezen kiezers wat ze kiezen?

Feit is: veel kiezers stemmen niet op een partijprogramma maar op een gevoel van veiligheid en erkenning, en dat kantelt meteen als boodschappen, woning of zorg “ineens” duurder of onbereikbaar wordt. In de spreekkamer zie je hetzelfde mechanisme: als mensen stress hebben, slaaptekort, mantelzorgdruk, dan wordt nuance een luxe en wil je gewoon iemand die zegt ik fix het. En dat eindeloze strategisch gedoe in Den Haag helpt ook niet, dan haken mensen af of gaan ze juist proteststemmen, puur om het systeem een schop te geven.

Alsof het alleen “gevoel” en algoritmes zijn: veel kiezers hebben gewoon geen idee wat een kabinet wél en níet kan, dus elke verkiezing wordt een soort verlanglijstje met 1 vinkje. Even rekenen: als je partij A straft omdat de huur stijgt maar dat komt vooral door gemeenten, markt en 10 jaar beleid van meerdere clubs, dan stem je eigenlijk op een emotie met een slecht kompas. En ja, dan switch je elke 2 jaar van “fixer” naar “fixer”, tot je doorhebt dat politiek geen klantenservice is.

Nog een factor die hier mist: mensen stemmen vaak op wie ze vertrouwen als persoon, niet op plannen, en dat vertrouwen komt uit herkenning, taal, en of iemand fouten durft toe te geven. In de praktijk zie je hetzelfde bij zorg: als het systeem ondoorzichtig is en loketten elkaar tegenspreken, gaan mensen voor de arts die ze serieus neemt, zelfs als die niet alles kan fixen. Dat switchen tussen partijen is dan ook vaak gewoon een zoektocht naar iemand die wél normaal lijkt te luisteren, niet per se ideologische wispelturigheid.

Wat ook meespeelt: veel mensen stemmen gewoon op “wie gaat met wie” na de verkiezingen, want je hebt weinig aan een mooie partij als die toch overal buiten valt of alles wegonderhandelt. Aan de andere kant is dat hele coalitiegedoe zó ondoorzichtig dat je het eigenlijk pas achteraf snapt, en dan voelt je stem weer alsof je ‘m kwijt bent.