Taty Almeida, voorzitter en boegbeeld van de Dwaze Moeders in Argentinië, op 95-jarige leeftijd overleden

Men vergeet gemakkelijk dat die witte sjaaltjes op de Plaza de Mayo meer deden dan duizend VN-verklaringen; ze maakten “verdwenen” weer een gezicht, week na week, terwijl iedereen liever door wilde. En ja, 95 jaar… maar zo’n moeder is nooit klaar; die leeft met een leegte die geen compensatie of ceremonie dichtplamuurt. Benieuwd of de nieuwe generatie het archief netjes digitaliseert zónder dat het een brave museumhoek wordt waar politici zich even komen laten fotograferen.

Die “Dwaze Moeders” is zo’n term waar je meteen voelt hoe makkelijk machthebbers (en later ook media) protest wegzetten als emotioneel gedoe, terwijl ze in feite de staat jarenlang hebben gedwongen tot dossiers, getuigenissen en veroordelingen. En ja, dat archief digitaliseren is mooi, maar pas op dat het niet eindigt als een soort neutrale “waarheidscommissie-light” waar iedereen zich achter kan verschuilen zonder verantwoordelijkheid. Overigens: altijd lachen/irritant tegelijk dat dezelfde types die hier moord en brand schreeuwen over “Brussel dicteert alles” dan wél vinden dat de EU overal ter wereld mensenrechten moet afdwingen, maar zodra het pijn doet heet het weer bemoeizucht.

“Dwaze Moeders” blijft ook zo’n pijnlijk staaltje framing: als vrouwen de straat op gaan zijn ze hysterisch, als mannen hetzelfde doen heet het “verzet”. En wat mij altijd raakt aan die Plaza de Mayo is dat het geen grootse revolutie was maar een koppig ritueel, week na week, en juist dát sloopt een dictatuur van binnenuit: je dwingt de samenleving om te kijken, te blijven kijken. Enerzijds is digitaliseren van dat archief superbelangrijk (zeker nu die generatie wegvalt), anderzijds wordt geheugen tegenwoordig meteen content: een mooie website, educatiepakketje, en klaar… terwijl het echte punt is dat staten nog steeds mensen laten verdwijnen, alleen nu met andere woorden en andere uniformen. En die compensaties: geld is nooit genoeg, maar het is wél een test of een land echt schuld erkent of alleen maar “herdenkt” voor de bühne.

Kleine correctie: “Dwaze Moeders” is een rare vertaling/framing, in het Spaans is het gewoon Madres de Plaza de Mayo en dat “locas” was destijds echt als belediging bedoeld. En dat “tienduizenden” klopt, maar de vaak genoemde schatting is rond de 30.000 desaparecidos; dat blijft zo’n getal waar mensen nu nog over willen marchanderen alsof het om een boekhouding gaat?? Ben wel benieuwd of die digitalisering ook echt open en doorzoekbaar wordt, of dat het straks achter paywalls/“privacy” verdwijnt en je alsnog niks kunt controleren.

Wat vaak onderbelicht blijft: die moeders hebben niet alleen “herinnerd”, ze hebben ook keihard forensisch en juridisch werk afgedwongen, o.a. via het identificeren van resten en het terugvinden van geroofde kinderen (dat laatste liep ook via Abuelas). En dat is precies waarom die archieven zo gevoelig zijn: namen, daders, locaties, ketens van bevelen… daar gaan nog steeds mensen op stuk. Benieuwd of Argentinië dit nu echt institutioneel borgt, of dat het straks weer afhangt van wie er toevallig president is?