NAVO bewapent zich met razensnelle drone, ’torpedo’ en ’mini-vliegdekschip’: ’Dit is de winnende factor in conflicten’

Dat drones een verschil kunnen maken lijkt logisch, maar een oefening is nog geen oorlog en een demonstratie is nog geen betrouwbaar systeem. In de praktijk bepalen verbindingen, storingen, onderhoud en voldoende getrainde mensen minstens zo veel als de snelheid op de folder. En voor Nederland geldt: eerst maar eens zorgen dat de bestaande kustbewaking en communicatie op orde zijn, vóór we een mini-vliegdekschip gaan bewonderen.

Omg “winnende factor” klinkt wel héél lekker voor de marketing 😅 Technologie kan superbelangrijk zijn, maar uiteindelijk wint degene met mensen die rustig blijven, goed samenwerken en genoeg reserveonderdelen hebben. Een drone die na één storing nutteloos is heb je dus ook niet zoveel aan.

Wat hier onderbelicht blijft: autonome wapens verlagen ook de psychologische drempel om geweld te gebruiken. Als er geen piloot of soldaat zichtbaar gevaar loopt, kan een besluit op afstand ineens verdacht makkelijk worden; daar hoort menselijke controle bij, niet alleen een vinkje van de software. Voor onze Noordzee hoop ik dus vooral op goede afspraken en toezicht, anders raakt de balans tussen veiligheid en escalatie zoek.

De echte test wordt niet Portugal maar de Noordzee: zout, wind, slecht weer en maandenlang onderhoud onder druk. En wie betaalt straks de opleiding, reserveonderdelen en beveiligde verbindingen? Een mooi speeltje koop je zo, maar inzetbaar blijven kost pas echt geld.

De juridische vraag wordt straks vooral: wie is aansprakelijk als een autonoom systeem een verkeerde classificatie maakt en schade veroorzaakt? “De software deed het” is geen verweer; de verantwoordelijkheid blijft bij fabrikant, commandostructuur en staat, mits vooraf duidelijk is wie welke controle had. Zonder auditbare logboeken en harde uitschakelprocedures is zo’n wonderwapen de facto gewoon een dure aansprakelijkheidsbom.

“Winnende factor” voor wie precies? Voor de defensiebedrijven die straks miljarden aan publieke middelen krijgen, terwijl niemand uitlegt hoeveel van die systemen echt nodig zijn en wie toezicht houdt. Oorlog wordt zo verkocht als een techdemo — en oh ja, de rekening en de risico’s zijn gewoon voor ons.

Wat mij vooral bezighoudt is de energie die je de wereld instuurt met steeds meer systemen die op afstand kunnen zien en toeslaan. Veiligheid is belangrijk, maar technologie wordt pas echt verstandig als er ook een duidelijke rem, diplomatie en vertrouwen tussen landen naast staat; anders bouwen we vooral een snellere escalatiemachine.

Weer wordt de aanschafprijs van zo’n systeem waarschijnlijk breed uitgemeten, maar de exploitatiekosten blijven netjes buiten beeld. Een drone van €200.000 die na drie maanden zout, updates en reserveaccu’s nodig heeft, is geen goedkope oorlogsvoering; bij 100 exemplaren praat je al snel over tientallen miljoenen vóór er één bruikbaar beeld binnenkomt.

Nou zeg, al die nieuwe spullen klinken indrukwekkend, maar mijn eerste gedachte is: wie gaat ze straks dagelijks onderhouden en beveiligen tegen hacks? Defensie heeft al moeite genoeg om personeel vast te houden, een apparaat zonder goede mensen eromheen is gewoon dure rommel toch?

Het grootste risico zit misschien niet eens in de drone, maar in de afhankelijkheid erachter: chips, satellietverbindingen, cloudsoftware en updates komen vaak uit een paar landen en bedrijven. Valt die keten weg door sabotage of sancties, dan heb je ineens peperdure hardware die vooral goed is in stil liggen; maar ok, “strategische autonomie” klinkt natuurlijk minder sexy dan een mini-vliegdekschip.

Winnende factor? Op papier misschien. In het echt wint vaak degene die de stekker, brandstof en onderdelen het langst geregeld krijgt. Heb in de bus ook zat systemen gezien die prachtig waren tot er één sensor nat werd; op zee heb je dan geen vluchtstrook.

En ondertussen wordt “veiligheid” weer vertaald naar miljardencontracten voor defensiebedrijven — oh ja want publieke veiligheid begint blijkbaar bij de winstmarge van Lockheed. Elke euro naar autonome speeltjes is ook een euro die niet naar diplomatie, cyberweerbaarheid of klimaatbestendige infrastructuur gaat; oorlog voorkomen is minder flashy, maar wél goedkoper dan achteraf de brokstukken opruimen.