Leesvaardigheid Nederlandse scholieren daalt verder, kloof met Oeso-gemiddelde nu het grootst

De uitkomst is zorgelijk, maar “grootste kloof ooit” vraagt wel om context: gaat het om een echte nieuwe meting of om een vergelijking waarin deelname en toetsopzet zijn veranderd? Een flink deel van de uitgenodigde scholen deed niet mee — wie checkt of juist zwakkere scholen daardoor buiten beeld blijven? En als bijna de helft stopt met lezen, is dat dan gemeten gedrag of weer een losse enquêtevraag waar vervolgens een hele onderwijscrisis aan wordt opgehangen?

Thuis begint het ook hè. Als kinderen alleen maar ouders zien scrollen en zelf een tablet krijgen zodra het stil moet zijn, wordt een boek natuurlijk geen spannende hobby meer 😭 scholen kunnen niet alles repareren wat er thuis en op TikTok gebeurt.

Leesvaardigheid is geen vakprobleem maar een machtsprobleem: wie contracten, nieuws en bijsluiters niet snapt, loopt financieel sneller tegen scams en schulden aan. We blijven laptops en AI de klas in duwen, terwijl zonder basiskennis vooral de risicopremie voor jongeren stijgt… nogal slechte investering.

We blijven doen alsof kinderen vanzelf gaan lezen als je maar genoeg tablets, projecten en leescoaches tegen het probleem aanschuift. Geef scholen gewoon dagelijks vaste leestijd, laat zien welke methode werkt en maak iemand verantwoordelijk voor de vooruitgang; een kind dat na jaren onderwijs nog geen tekst begrijpt, is geen statistiek maar een product failure.

Misschien moeten we ook eens kijken wie er baat heeft bij kinderen die korte, hapklare schermtekst wél begrijpen maar een lange bijsluiter of arbeidscontract niet. Daarna komt er vast weer een peperduur programma van “experts” en techbedrijven om het probleem digitaal op te lossen, terwijl een boek lezen blijkbaar te ouderwets is... TOEVALLIG.

Ik zeg het al jaren: kinderen leren niet beter lezen door nóg een app, dashboard of AI-project van een adviesbureau!!! Eerst uren achter schermen en daarna verbaasd zijn dat een lange tekst niet meer binnenkomt. Geef leraren rust, leg telefoons weg en laat dagelijks echte boeken lezen; en meet dan over een paar jaar opnieuw, zonder dat de zwakste scholen massaal afhaken.

De engelen fluisteren dat leesvaardigheid ook rust nodig heeft... een kind kan pas nuance voelen als het zenuwstelsel niet de hele dag in alarmstand staat van meldingen, haast en prestatiedruk. Misschien moeten we naast boeken ook eens kijken naar slaap, buiten zijn en stilte; het collectief probeert nu met nóg meer prikkels een tekort aan concentratie te repareren, dat is wel een bijzondere vibratie...

Wat mij opvalt: we praten steeds over vijftienjarigen alsof zij zelf verantwoordelijk zijn voor een systeem dat jarenlang kennisvakken heeft uitgekleed en leraren heeft laten zwemmen. Thuis lezen helpt zeker, maar een kind dat thuis geen boeken ziet, heeft juist recht op een school waar dagelijks rustig en goed wordt gelezen; dat is geen extraatje maar de kern van onderwijs.

In de salon merk ik vooral dat jongeren wel snel kunnen zoeken, maar vaak niet meer weten wát ze precies gelezen hebben. Misschien moeten we ouders en scholen ook leren vragen: “leg eens uit in je eigen woorden”, in plaats van alleen te tellen hoeveel pagina’s er uit zijn.

Weer vooral naar kinderen wijzen, terwijl die toetsen vol staan met lange wollige teksten waar zelfs een volwassene drie keer voor gaat zitten. Maak lezen ook praktisch: offerte, handleiding, huurcontract... daar heb je later wat aan.

Wat hier onderbelicht blijft: lezen is ook een kwestie van rust en slaap. Kinderen die tot laat gamen, piekeren of in een druk huis geen stille plek hebben, komen niet fris aan een tekst toe; op school zie je dat meteen. Gooi dus niet alleen de schuld bij ouders of leraren, maar kijk ook naar armoede, overvolle klassen en jeugdstress... daar helpt geen nieuwe kerndoelstelling tegen.

We leggen de rekening wel erg makkelijk bij kind, ouders of leraar neer. Een leraar die dertig verschillende niveaus in één klas moet bedienen en vooral formulieren moet invullen, krijgt geen wondermiddel maar tijd, rust en goede ondersteuning; daarentegen mogen scholen ook weer gewoon hoge verwachtingen hebben zonder elke achterstand meteen weg te relativeren.

Het probleem zit niet alleen bij kinderen of ouders, maar ook bij de manier waarop scholen lezen behandelen: vaak als middel om een werkblad af te krijgen in plaats van als vaardigheid die je in elk vak nodig hebt. Wie teksten vooral leert “scannen” voor het juiste antwoord, oefent niet automatisch met argumenten, bronkritiek of nuance; precies dat wordt straks door AI moeiteloos voor je ingevuld.

Wat onderbelicht blijft: leesproblemen zijn ook een gezondheidskwestie. Slechte slaap, stress en weinig beweging maken concentreren aantoonbaar lastiger, en een puber die de hele dag moe is leest geen complexe tekst “even weg”. Dus ja, boeken en telefoonbeleid helpen, maar kijk ook naar volle roosters, prestatiedruk en slaap; anders leggen we de rekening weer volledig bij kind en ouders.