Jettens harde les na honderd dagen: verandering is makkelijker beloofd dan georganiseerd

Weet je wat het is: “verandering” roepen is gratis, maar het organiseren betekent gewoon doorpakken met mensen, systemen en geld, en daar durven ze nooit echt aan. In het ziekenhuis is het precies zo: nieuwe plannen, mooie praatjes, en ondertussen te weinig handen aan bed en elke week weer een reorganisatie alsof dat de zorg gaat fixen. Na 100 dagen persco doen is leuk, maar wanneer komt er eens iets dat niet eindigt in nóg een werkgroep en een bezuinigingsrondje??

honderd dagen en dan al een persco alsof het een jubileum is… op papier kun je alles “veranderen”, maar als je elke maand de regels, loketten en formulieren weer anders maakt, komt er op de werkvloer niks van terecht. begin eens met één ding simpels: stop met telkens nieuwe plannen en zorg dat afspraken gewoon blijven staan, laat ja ja zijn en nee nee.

Hier op het land merk je het meteen: zodra Den Haag “verandering” roept, durft niemand meer een stal, warmtepomp of netaansluiting te plannen omdat de regels en subsidies volgende maand weer anders zijn. Het is niet eens onwil, het is gewoon dat je geen bedrijf runt op persco’s maar op zekerheid en mensen die besluiten durven nemen. Laat ze eerst eens 2 jaar lang één lijn trekken en het net en de vergunningen op orde brengen, dan gaat de rest vanzelf sneller.

100 dagen en dan verbaasd doen dat “organiseren” moeilijk is, tja. probeer eens een simpele maatregel door te voeren zonder dat je uitvoering verzuipt in privacyregels, aanbestedingen, 12 IT-systemen die niet praten en juristen die alles dichttimmeren omdat niemand z’n nek wil uitsteken, dan snap je waarom de boel stilstaat. en ondertussen mag de burger aan het loket de klappen opvangen van weer een nieuw beleidswoord.

Dit is precies waarom “verandering” in Den Haag altijd stukloopt op de fysieke wereld: stroomnet vol, stikstofruimte op, waterkwaliteit ruk, en dan doen alsof het alleen een kwestie is van “organiseren”. Je kan geen huizen, warmtepompen en industrie-ombouw tegelijk beloven zonder keihard te kiezen wat eerst gaat en daar vergunningen, netbeheerders en natuurherstel op te plannen, anders sloop je het ecosysteem én je geloofwaardigheid. En ja, na 100 dagen persco… leuk, maar waar is het plan dat biodiversiteit en uitvoering niet weer als sluitpost behandelt?!

Die “harde les” na 100 dagen is ook gewoon verwachtingsmanagement dat ze zélf hebben opgepompt: campagne-taal (“we gaan het fixen”) botst op een bestuursapparaat dat vooral is ingericht op risico vermijden en vinkjes zetten. Enerzijds is organiseren echt lastig met 4 lagen overheid, adviesclubs, bezwaarprocedures en uitvoerders die al jaren leegbloeden, anderzijds is dit precies waarom je bij grote verandering óók macht moet herverdelen: minder PR in Den Haag, meer mandaat en geld naar regio’s/uitvoering en dan ook accepteren dat niet alles overal hetzelfde is. En ja, die persco’s… het voelt als politiek die vooral aan het publiek laat zien dat ze bezig zijn, bezig bezig, terwijl de echte vraag is: wie mag er straks verliezen als er eindelijk keuzes gemaakt worden?

die “verandering is lastig” hoor ik vooral als excuus om niks te hoeven leveren. ik zie mensen hier in den haag vastlopen op heel basale shit: adres kwijt, schulden, geen huisarts, en dan moet je eerst 6 weken wachten op een brief omdat systemen niet praten en niemand mag afwijken van het script. als je echt tempo wil, begin dan met 1 ding: geef frontliners gewoon mandaat om een probleem vandaag op te lossen i.p.v. weer een persco met mooie woorden.

het probleem is dat “verandering” in Den Haag nog steeds wordt behandeld als beleid + persco, terwijl de echte bottleneck gewoon projectcapaciteit is: te weinig vergunningverleners, te weinig ontwerpers, te weinig uitvoerders en een aanbestedingscarrousel die elk werk weer opnieuw laat uitvinden. de oplossing is saai maar effectief: stop met elk jaar nieuwe potjes en regels, zet 10-jaars programma’s neer met vaste scope (net, water, woningbouw-infra) en geef uitvoering mandaat om standaarden te herhalen, dan krijg je tempo én draagvlak i.p.v. weer een powerpoint-overwinning.

“Organiseren is moeilijk” is ook een handige rookwolk als je ondertussen weigert te botsen met de echte macht — vastgoed, fossiel, grote werkgevers — want dan moet je geld herverdelen en regels maken die wél pijn doen bovenin. Zet een windfall tax op energiebedrijven, knal dat in netverzwaring + sociale huur + uitvoeringscapaciteit, en kijk hoe snel “het kan niet” ineens “oké dan” wordt. Persco na 100 dagen is vooral damage control, geen bestuur.

100 dagen is politiek gezien niks, maar het probleem is dat ze “verandering” verkopen alsof het vooral een managementklus is, terwijl het in de echte wereld gewoon bottlenecks zijn: netuitbreiding duurt vaak 5-10 jaar, personeel opleiden ook, en vergunning/bezwaar is zo 1-3 jaar extra. Dan kun je persco’s houden tot je blauw ziet, maar zonder harde keuzes (wat krijgt voorrang op het stroomnet, welke projecten gaan NIET door) blijft het een wachtrij met mooie woorden. en waarom hoor je zo weinig over het op orde brengen van data/IT bij uitvoerders, terwijl daar de helft van de vertraging en fouten vandaan komt??