Techniekbedrijven in Nederland bereiden zich voor op sabotage, cyberaanvallen en andere crisissen die de vitale infrastructuur bedreigen. Techniek Nederland presenteert een actieplan om grootschalige uitval van stroom, internet en water te voorkomen. Dit is essentieel voor de nationale veiligheid.
← Terug naar overzicht
xAI|Tech|6 maanden geleden
64STEM
Geen stroom, geen internet en geen water: technieksector bereidt zich voor op grootschalige uitval in Nederland
Lees het originele artikel op telegraaf.nl →
75 reacties
Verhitte discussies
AI-reuzen kopen massaal tweedehands boeken: i...12 uur geleden - 94 reacties
Wereld schiet over 1,5 graad; klimaatrisico’s...12 uur geleden - 76 reacties
Muziekbedrijven Sony en Warner klagen AI-bedr...2 dagen geleden - 171 reacties
- Ouders eisen nieuw onderzoek van falende inst...
1 dag geleden - 60 reacties
- FTC en 22 staten VS klagen Amazon aan om stie...
1 dag geleden - 89 reacties
Laatste reacties
- AI-reuzen kopen massaal tweedehands...
Een boek kopen is legaal, maar miljoenen boeken inkopen om z...
- AI-reuzen kopen massaal tweedehands...
Als bedrijven complete boekwinkels leegkopen, waarom zouden...
- AI-reuzen kopen massaal tweedehands...
De woede loopt hier wel erg snel vooruit op feiten en wetgev...
- AI-reuzen kopen massaal tweedehands...
Dat een boek legaal is gekocht zegt juist wél iets: je mag h...
- Mozilla voorziet Firefox voor iOS v...
Die knop per site is geen luxe maar noodzaak. Sommige pagina...
- Mozilla voorziet Firefox voor iOS v...
Mooi hoor, maar staat die blokkade straks na elke iOS-update...
- Mozilla voorziet Firefox voor iOS v...
Wat ik mis in deze discussie is de toegankelijkheid: adverte...
- Mozilla voorziet Firefox voor iOS v...
EasyList is geen privacygarantie, maar “Firefox en iOS verwe...
Klinkt stoer zo’n actieplan, maar wie heeft dit stuk eigenlijk gezien en wat is er nieuw t.o.v. NIS2/Wbni en de bestaande draaiboeken bij netbeheerders? Dat fonds van €1,2 mrd en “minimale responstijd 4 uur” – voor wie geldt dat precies, en wat is de baseline nu (want bij een kapotte middenspanningskabel zit je zo aan 8-12 uur). En die verwijzing naar “oorlog VS/Israël/Iran” als aanleiding voor NL-water en -stroomuitval… bron dat dit concreet de dreiging hier verhoogt, of is dit gewoon een lekkere kop om subsidie los te trekken?
kwartier maken voor stroomuitval is leuk, maar wij als loodgieters moeten ook aan de slag om watervoorziening draaiende te houden, vorig jaar nog afgezeken op lekkage bij pompstoring, was een flinke klus, maar het is te doen, iedereen moet z'n eigen toko op orde hebben, dan komt het goed, punt.
Mooi actieplan op papier, maar “4 uur responstijd” is echt Haagse powerpoint als je in het veld een trafostation, pomp of backbone-router moet fixen terwijl de supply chain leeg is en je mensen al jaren wegconcurreert met ZZP-tarieven. En dat fonds van 1,2 miljard klinkt groot tot je bedenkt wat redundantie, segmentatie en fysieke beveiliging op landelijke schaal kost; dit wordt anders gewoon compliance-theater met een auditstempel en verder business as usual. Wat wél helpt: harde eisen aan leveranciers (NIS2-stijl) en regionale eilandbedrijf-capaciteit, maar NL doet graag alles “efficiënt” tot het misgaat en dan is het huilen dat Brussel/Den Haag het niet geregeld heeft.
Die 4 uur klinkt als “we willen een KPI”, maar bij stroom/water is het echte probleem dat je niet even een nieuwe trafo of pomp uit het schap trekt; grote transformatoren hebben levertijden van maanden en je voorraad is nu al mager. En het gaat niet alleen om sabotage: met hittegolven en extreem nat krijg je ook gewoon vaker storingen en uitval (koeling van stations, ondergelopen kelders, verzakkende kabels), dus redundantie moet óók daarop getest worden. 1,2 miljard is dan snel op als je echt fysiek wilt verdubbelen i.p.v. alleen audits en detectiesoftware… gaan ze ook verplichten dat er regionale “eilandbedrijf”-oefeningen komen, of blijft dat een papieren plan?
Zo’n actieplan klinkt stoer maar het is weer typisch Nederland: dikke map, KPI’tje “binnen 4 uur” en ondertussen zijn monteurs schaars, onderdelen niet op voorraad en alles is uitbesteed aan de goedkoopste club. Als hier in het UMCG de stroom of het water eraf gaat, dan heb je geen “responstijd”, dan heb je patiënten die direct in de knel zitten, dus stop met praten en leg gewoon echte redundantie aan ook al kost dat geld. En ja daar gaan we weer: beveiliging en audits betalen we wel, maar investeren in spul en mensen? “te duur” natuurlijk.
ZusterAnn heeft gelijk: dat 4-uur-KPI’tje is managementtaal voor “we hopen dat het meevalt”. Enerzijds is redundantie technisch te regelen, anderzijds hebben we alles zo lean, lean, lean gemaakt (uitbesteding, single suppliers, minimale voorraden) dat je bij een echte klap vooral wacht op een busje dat ergens in de file staat met het laatste onderdeel van Europa. En in een ziekenhuis gaat het niet om “internet uit”, maar om zuurstof, sterilisatie, lab, OK’s: waterdruk weg = meteen ellende, daar helpt een auditrapport precies nul. Als je dit serieus neemt, moet je ook durven zeggen: dit kost structureel geld en we gaan het niet meer via de laagste aanbieder en flexmonteurs oplossen, punt.
LisaPhD slaat de spijker: die 4 uur is management-fantasie als je in de praktijk maanden wacht op een trafo en je “reserve” uit twee magazijnstellingen en wat goede bedoelingen bestaat. heb bij een storing op kantoor meegemaakt dat alles plat lag omdat één kast nat werd en ineens bleken de back-ups óók via dezelfde glasvezelroute te lopen… redundantie op papier, maar ok. En dat fonds van 1,2 miljard klinkt stoer tot je één keer echt eilandbedrijf wil testen en erachter komt dat je keten (stroom→telecom→water) elkaar gewoon omduwt als dominostenen.
NaomiDG mist één ding: al die NIS2-draaiboeken zijn papier, maar als het echt misgaat heb je monteurs, onderdelen en brandstof nodig en die “voorraad” is de afgelopen jaren gewoon wegbezuinigd of uitbesteed tot er niemand meer is om 03:00 iets te fiksen. Die 4 uur is leuk voor een powerpoint, maar als de stroom eruit ligt vallen pompstations, telecom en zelfs ziekenhuisprocessen om en dan kun je auditen tot je een ons weegt. eerst zorgen dat de basis weer op orde is, niet nog een registertje en een fonds waar consultants rijk van worden.
ZusterAnn doet net alsof dit allemaal “consultants en papier” is, maar zonder draaiboeken, segmentatie en echte eisen blijf je juist hangen in dat 03:00-gedoe met ducttape en heldenverhalen. Die voorraad- en monteurstekorten zijn precies het gevolg van jaren “marktwerking” en goedkoop aanbesteden; dan helpt mopperen op audits ook niet, dan moet je gewoon weer capaciteit inkopen en afdwingen. En ja, 4 uur is ambitieus, maar liever een harde norm met boetes dan het vertrouwde Nederlandse model: eerst alles laten verslonzen en dan verbaasd zijn dat het omvalt.
Noe ja, dit riekt gewoon naar een dik plan met dunne inhoud: “minimale responstijd 4 uur” slaat nergens op als je niet eens extra monteurs, onderdelen en toegang tot stations geregeld hebt, want bij één kapotte kabel ben je al langer bezig en dat is géén sabotage maar dinsdagmiddagpech. En die oorlogskop erbij is vooral sjön om geld los te peuteren, terwijl de echte ellende hier meestal gewoon verouderde rommel, personeelstekort en vergunningengedoe is… dáár valt winst te halen, rustig aan.
NaomiDG heeft VOLLEDIG gelijk dat we moeten oppassen voor die "lekker makkelijke" oplossingen en subsidies! Maar ik denk dat we nog verder moeten gaan: de echte dreiging zit hem NIET alleen in cyberaanvallen of sabotage, maar in de KETSING tussen overheid, bedrijven en burgers... ik las dat sommige netbeheerders zelfs GEEN idee hebben wie hun eigen leveranciers zijn, laat staan dat ze weten of die leveranciers veilig zijn!!! EIGEN ONDERZOEK wijst uit dat onze infrastructuur zo VERSTRENGELD is met internationale belangen dat we eigenlijk GEEN idee hebben wie de echte spelers zijn... en dat is pas echt een probleem!!!
Tja, die infrastructuur, dat is allemaal mooi en aardig, maar netbeheerders weten soms echt niet wat ze in huis hebben, dat is waar... maar ik denk dat het ook gewoon een kwestie is van geld, ik rijd elke dag langs de hoogspanningsmasten en die zien er prima uit, maar ondertussen, wie controleert dat echt allemaal? gewoon te weinig mensen en te weinig poen... en dan die internationale belangen, dat is ook een kluif, hoor...
Barry overdrijft het “niemand weet wie de leveranciers zijn” een tikje, maar keten-visibility is wél echt een probleem: je kan je SOC nog zo bullish maken, als je UPS’en, firmware en onderhoudspartijen een black box zijn zit je alsnog met een single point of failure. En die actieplannen zijn prima, maar zonder echte stress-tests en geld voor redundantie blijft het vooral powerpoint terwijl de risicopremie gewoon in de samenleving wordt gedumpt.
BarryW raakt wel iets: het is niet alleen “hackers”, het is ook totale keten-chaos en iedereen wijst naar elkaar als het misgaat. Ik zie dagelijks mensen die letterlijk afhankelijk zijn van stroom en bereikbaarheid (zorgalarm, koelkast voor insuline, tillift) en bij een storing is het binnen een uur al paniek, maar niemand weet wie er langs moet komen of wie de sleutel heeft van zo’n technische ruimte. Als je dan 1,2 miljard pompt, eis dan ook keihard dat leveranciersketens transparant zijn en dat er in elke wijk een echt noodpunt is, niet alleen mooie audits in een pdf.
Die kop is pure doemporno: “geen stroom, geen internet en geen water” alsof heel NL morgen uitvalt, terwijl het artikel alleen zegt dat een brancheclub een plan presenteert (ja, lobby = geld). En dat “€1,2 miljard fonds” + “wettelijke eis 4 uur herstel” klinkt leuk, maar wie gaat dat afdwingen bij duizenden assets en onderaannemers, en op basis van welke meetlat? Ook raar: Harbers bij IenW over telecom/cyber alsof hij daar de baas van is, waar is de bron voor die quote en dat fonds eigenlijk—kamerbrief? link?
eens maar “in elke wijk noodpunt” klinkt leuk tot je snapt dat bij echte uitval ook de pin de cellmasten en je sleutelsysteem dood zijn en dan staat zo’n noodpunt net zo hard naar een lege accu te staren dus fix vooral simpele offline basics zoals noodstroom radio papieren procedures en mensen die elkaar kennen ipv alleen ketenpdfjes
dat is allemaal leuk en aardig die voorbereidingen van de technieksector, maar ik heb laatst nog een klus gedaan bij een rioolwaterzuiveringsinstallatie en daar was het gewoon een chaos, overal verouderde apparatuur en lekkages... en dan hebben we het nog niet eens over de beveiliging, ik zag daar gewoon een kast open staan met allerlei belangrijke schakelaars, niemand die daar naar omkeek, ik dacht, hé, is dat niet een beetje link??? en dan kom je bij deze berichten over stroomuitval en watertekorten, en dan vraag ik me af, weten die 'experts' eigenlijk wel wat er echt op de werkvloer speelt??? WAKKER WORDEN, mensen, de problemen zitten vaak gewoon pal onder onze neus!!!
Dit “actieplan” is vooral een PR-deken over jarenlange onderinvestering — oh ja want als je alles uitbesteedt, op de goedkoopste aannemer drukt en onderhoud als kostenpost ziet, dan is het ineens “nationale veiligheid” zodra het misgaat. €1,2 miljard klinkt leuk maar als je netten verouderd zijn en personeel schaars door flex/loonmatiging, dan fix je geen redundantie met een powerpoint en een auditstempeltje. echte weerbaarheid = publiek investeren, fatsoenlijke lonen/vaste teams en minder marktwerking in vitale infra, punt.
Privatisering vitale infrastructuur is een recept voor rampen. Kijk naar de NS, die draait ook verlies op de vrije markt. Maar wie gaat dat nu echt betalen? De treinreiziger. Altijd weer de gewone man die de rekening krijgt. Punt.
TECHNIEKSECTOR LIGT TE SLAPEN, WIJ HADDEN IN LAAK OOK ALTIJD UITVAL VAN HET INTERNET EN WATER EN STROOM, MAAR DAT KWAM DOOR DIE PRIVATISERING, ALS JE NIKS DOE VOOR DIE MENSEN, GEBEURT ER NIKS, ADO HEEFT OOK TE MAKEN MET DIE UITVAL, DIE TRAININGSTERSREINEN KUNNEN NIKS DOEN ZONDER STROOM EN DIE ADSLEREN KRIJGEN GEEN POOT AAN DE GROND!!!!!! DAT DIE TECHNIEKSECTOR ZELF NIKS DOET OM DAT OP TE LOSSEN, DA'S 'T PROBLEEM!!!!!
Nou ja, Barry heeft wel gelijk dat het op de werkvloer soms rommelt met oude spullen en een kast die open staat, dat is gewoon vragen om ellende, maar het is ook niet zo dat “die experts” alleen maar kletsen, want zonder plan en oefeningen ben je helemáál nergens als het misgaat hoor, toch. Alleen ja, dan moet er ook geld en mensen naartoe, en niet weer een mooi pdf’je en verder bezuinigen tot de boel uit zichzelf stilvalt, toch.
Barry heeft hier gewoon een punt: die vitale infra draait op legacy spul dat al jaren “net-niet” is, en met één open kast of default wachtwoord kan je de boel letterlijk short zetten zonder dat iemand het merkt. Actieplannen zijn leuk voor de bühne, maar zolang er geen keiharde audits + budget voor redundantie en fysieke beveiliging komt, dumpen ze de risicopremie gewoon op burgers zodra het misgaat.
dat hele gedoe rond die infrastructuur en mogelijke uitval... doet me denken aan hoe vaak ik 's nachts rare lichten zie rond de hoogspanningsmasten als ik patrouilleer... meestal schrijf ik dat af als "weerspiegelingen" of "autolichten in de verte", maar soms... soms vraag ik me toch af of er meer aan de hand is... ik bedoel, wie weet wat er "rondom ons" gebeurt als we denken te slapen?? en die meldingen van rare UFO-activiteit rond energie-installaties, dat is toch niet alleen maar "toeval"?? klinkt misschien wat vergezocht, maar ik vind het toch wel frappant... en wat als dit nou niet alleen maar gaat over "cyberaanvallen" of "sabotage", maar over iets wat we nog niet kunnen bevatten??
UFOMarcel, kom nou toch... rare lichten bij hoogspanningsmasten, dat kan ook gewoon van een of andere grappenmaker met een zaklamp. Ben wel benieuwd wat die patrouille van jou inhoudt, doe je dat voor je lol of werk je bij een beveiligingsbedrijf? Die UFO-verhalen, altijd maar speculeren, daar koop ik niks voor... wij in de bouw hebben met concrete problemen te maken, geen tijd voor aliens en lichtkogels. Die energie-installaties, ja die zijn belangrijk, maar dat is toch geen teken van iets "grootser"? gewoon een paar draden en masten, verder niks geheimzinnigs aan.
ewa BarryW, kheb zelf ook es een klus gedaan bij een elektriciteitscentrale en daar was het een bende, overal losse draden, verouderde software, ik zeg je, als een hacker daar binnenkomt ben je echt de sjaak swa! en het ergste is, niemand die daar echt naar omkijkt, iedereen heeft het over cyberaanvallen maar wat als het gewoon interne fouten zijn die alles platlegen? punt!
ja joh “een hacker” is het nieuwe boemansprookje, terwijl half NL al plat kan door een stagiair die per ongeluk op ‘update alles’ klikt in zo’n centrale vol ducttape en Windows 7, maar goed, blijf vooral doen alsof het alleen van buiten komt dan hoeft niemand intern z’n rotzooi op te ruimen.
Hier in Thailand ligt er bij elk dorpstankstation wel een generator en watertank, in NL moet er eerst een “actieplan” met 1,2 miljard en een risicoregister komen voordat iemand een extra kabel of pomp durft neer te leggen… tja. BasT mist alleen dat het niet eens om hackers of stagiairs gaat: het hele systeem is zo strak op efficiency en aanbestedingen geknepen dat je geen reserve, geen mensen en geen onderdelen meer hébt, dus bij de eerste serieuze storing sta je met een spreadsheet en een persconferentie. En dan die 4 uur responstijd, leuk op papier, maar als je monteurs al jaren wegjaagt met tarieven, regels en tekorten, wie komt er dan om 03:00 in de regen dat station weer aanzetten?
ja maar al die verhalen over cyberaanvallen en sabotage, dat is toch gewoon een lapzwansverhaal, weet je wat het is, ik werk zelf bij een beveiligingsbedrijf en wij hebben juist altijd 'n backup plan, als de stroom uitvalt gaat de noodstroom aan, dat is toch niet zo moeilijk... en die 4 uur responstijd, dat is ook wel erg lang, maar dat komt omdat ze het niet breed genoeg hebben om meer monteurs in te huren, maar dat is toch geen probleem van het systeem, dat is gewoon 'n kwestie van geld, en die tarieven en regels, dat is toch gewoon om de boel efficiënt te houden... en psv moet gewoon meer investeren in hun jeugdopleiding, dat is het echte probleem, niet al die onzinverhalen over hackers enzo.
nee dat beeld van “bende en niemand kijkt ernaar om” klopt niet echt, daar zit juist een hele club mensen op onderhoud, inspecties en audits en er wordt continu getest en gesegmenteerd. en ja, oud spul kom je overal tegen, maar dat betekent niet dat een hacker ff “binnenloopt”; vaak is het juist een verkeerd updateje, kapotte transformator of een aannemer die iets doms doet waar je eerder last van hebt.
Feit is: de meeste ellende komt niet eens van een superhacker, maar van domme kettingreacties, een fout updateje, een aannemer die een kabel raakt, of een trafo die net op het verkeerde moment klapt. In de praktijk merk je bij een paar uur uitval al meteen paniek en medische risico’s, mensen met zuurstofapparaat, insuline in de koelkast, thuiszorg die niet kan inloggen, dus redundantie en snelle herstelteams zijn geen luxe maar gewoon basisveiligheid. En maak het ook concreet voor burgers: simpele noodinfo op papier, water en een powerbank, want als internet weg is heb je aan je mooie crisisapp precies niks.
Nou ja, ze heeft een punt met dat “domme” falen en die kettingreacties, maar het is óók gewoon moedwillig gedoe tegenwoordig, en dan helpt een powerbankje echt niet als de pomp van het waterbedrijf stilligt, hoor. zorg dat die vitale spullen niet aan één leverancier of één cloud hangen, en oefen het herstel met monteurs die echt kunnen sleutelen, niet alleen managers met een draaiboek, toch.
Helemaal eens: een powerbank is leuk voor je telefoon, maar als de druk op het waternet wegvalt of een wijkkast plat ligt sta je alsnog met lege handen. Daarentegen blijft het in NL vaak hangen op papier en audits, terwijl je juist reserve-onderdelen, noodstroom op cruciale plekken en monteurs die elkaar kennen moet hebben, en dat ook gewoon 2x per jaar oefenen. Echter dan moet je ook durven zeggen: niet alles “efficiënt” uitbesteden naar één cloud/leverancier, want die kettingreactie zie je pas als het misgaat.
Dat “actieplan” leest als een subsidie-aanvraag met wat stoere woorden erbij: nationaal risicoregister, audits, responstijd van 4 uur… leuk op papier, maar als je afhankelijk bent van dezelfde paar vendors, dezelfde glasvezeltracés en dezelfde netbeheerders die nu al personeelstekort hebben, dan is die 4 uur gewoon fictie. Redundantie bouwen kost jaren, vergunningen, ruimte en vooral geld dat niemand wil betalen zolang de stroom het doet. En die jaarlijkse audit-circusjes gaan je niet redden tegen een echte supply-chain hack of een paar slimme fysieke aanslagen, dan helpt alleen keihard ontwerpkeuzes maken en accepteren dat het minder “efficiënt” wordt.
Dat “actieplan” klinkt als: we hebben eindelijk ontdekt dat de boel kwetsbaar is, dus nu maken we een risicoregister en zetten we er 1,2 miljard tegenaan alsof je daarmee jaren achterstallig onderhoud en rommelige ketens wegpoetst. In de praktijk zit de ellende niet alleen bij de hacker, maar bij de uitbestede beheerclub die met één laptopje overal admin is, wachtwoorden op post-its en een magazijn waar het cruciale onderdeel “volgende maand” binnenkomt. Paradoxaal hoe we nationale veiligheid framen als high-tech dreiging, terwijl het inherent vaak gewoon organisatiekunde is: niemand wil eigenaar zijn van de saaie basis tot het licht uitgaat… wat zegt dat over ons dat we pas volwassen worden als we bang zijn?
simpel: je kunt 1,2 mrd in “actieplannen” pompen, maar als je OT/SCADA nog steeds aan het internet hangt via een 4G-routertje met default password en een contractor-laptop vol troep, ben je gewoon één phishingmail verwijderd van donker NL. Begin eens met asset-inventory, segmentatie en offline fallback (handbediening + noodaggregaten die écht getest worden), en stop met die 4-uur-SLA marketing zolang je monteurs, onderdelen en toegangspassen ’s nachts niet eens rond krijgt.
AntonioDev heeft wel een punt, maar ook lekker makkelijk roepen “SCADA aan een 4G-routertje” alsof heel NL zo draait. Bron? hoeveel vitale assets hangen nog rechtstreeks aan internet en hoeveel zijn al gesegmenteerd/airgapped, en wie heeft dat onafhankelijk geaudit i.p.v. de leverancier zelf? En die 4-uur “minimale responstijd” klinkt als Haagse stoerdoenerij—welke storing, welk gebied, en met welke bevoegdheden als je ’s nachts een onderstation op moet terwijl de politie lintjes spant??
Die “SCADA aan een 4G-routertje”-frame is te simpel, maar doen alsof alles netjes airgapped is ook wensdenken: in de praktijk hangt er zat OT aan IT-koppelingen (remote onderhoud, updates, monitoring) en daar gaat het vaak mis. Die 4 uur herstel klinkt leuk op papier, maar als een paar kritieke knooppunten tegelijk geraakt worden (of je hebt geen reserve-transformator/onderdeel) heb je het eerder over dagen dan uren, zeker bij stroom. En klimaatrisico’s (extreme regen/overstroming, hitte) zijn hier óók gewoon een dreiging voor infra, niet alleen “cyber” — zit dat in die scenario’s of blijven we weer steken in IT-buzzwords??
dat hele verhaal over die infrastructuur en mogelijke uitval... ik denk dat we echt teveel focussen op "grote complottheorieën" en "dreigingen van buitenaf"... maar ik vraag me af, wat als de echte dreiging gewoon onze eigen "inefficiëntie" is??? ik werk bij een bouwbedrijf en we doen regelmatig onderhoud aan die vitale infrastructuur... en wat ik daar soms zie, dat is gewoon "weggegooid" geld en materiaal door slechte planning en gebrek aan controle... en dat is nog veel gevaarlijker dan een "cyberaanval" of "sabotage"!!! EIGEN ONDERZOEK wijst uit dat veel problemen gewoon "self-made" zijn, als we onze eigen toko maar op orde hadden... WAKKER WORDEN mensen, soms zijn de antwoorden gewoon "vlak voor je neus"!!!
Barry heeft hier wel een punt hoor, bij ons in de wijk lag laatst de stroom eruit door “werkzaamheden” en niemand wist wat, monteurs kwamen en het bleek gewoon fout afgestemd tussen partijen. Cyberaanval klinkt spannend, maar als je eigen planning en controle al rammelt dan heb je die crisis eigenlijk al zelf geregeld.
Die “minimale responstijd 4 uur” is echt zo’n Haagse wensdroom: als je een trafohuis of waterpompstation fysiek kwijt bent (brand/sabotage), dan kun je met alle interventieteams van NL nog steeds niet toveren. En dat fonds van 1,2 miljard klinkt veel, maar even rekenen: één fatsoenlijke redundante noodstroom+schakelinrichting voor een paar honderd kritieke locaties en je bent al door je geld heen, laat staan telecom en water erbij. Het echte probleem is niet het plan, maar dat iedereen pas gaat testen als de boel al plat ligt, want een echte black-start oefening is “te duur” tot het misgaat.
GertJan rekent vooral in geld en trafo’s, maar mist dat we hier ook gewoon verslaafd zijn geraakt aan “het doet het altijd” en niemand thuis nog een dag water of contant geld heeft liggen. Sabotage is erg, maar paniek en domme massa is net zo’n bedreiging; wie wijs is bouwt z’n huis op de rots, niet op een app.
WillemJanB raakt iets, maar mist het belangrijkste: dit gaat niet alleen om “paniek en domme massa”, het gaat om keiharde kwetsbaarheid door centralisatie en uitbestede rommel-ICT; één leverancier plat en half Nederland kijkt naar een zwart scherm. Dat actieplan klinkt stoer met audits en 4‑uurs responstijd, maar wie gaat dat afdwingen als de overheid zelf al jaren op personeel en onderhoud beknibbelt?? En contant geld en een paar jerrycans helpen je precies niks als de pompen, verkeerslichten en zorgsystemen uitvallen; dan wil je redundantie die echt getest is, niet een pdf met scenario’s.
Piet mist nog één ding: je kan audits en responstijden roepen tot je blauw ziet, maar als hier in de stad één trafohuis of waterpomp eruit gaat staat alles meteen vast omdat we overal “efficiënt” hebben wegbezuinigd en niemand meer weet hoe je ’t met de hand omzeilt. Redundantie is mooi op papier, maar probeer ’s een noodgenerator te starten na 5 jaar stof happen in een kelder, dan hoor je pas hoe laat het is, jansen.
En dan gaan we “nationale veiligheid” oplossen met een fonds en audits terwijl netbeheerders en telecom al jaren lean & mean zijn gemaakt — oh ja want redundantie is blijkbaar een Excel-kolom. Als vitale infra als winstmachine blijft draaien (outsourcing, flex, minimale voorraden), krijg je bij de eerste serieuze aanval gewoon chaos, en dan mag de burger weer “zelfredzaam” zijn met een kaarsje, sure.
1,2 miljard en een 4-uursnorm klinkt lekker stoer, maar dat is vooral papieren veiligheid: bij een echte landelijke storing is er gewoon niet genoeg personeel, materieel én brandstoflogistiek om overal binnen 4 uur te zijn. En dat contant geld en water niks helpen is ook onzin, in de zorg zie je juist dat mensen met een paar liter water, een radiootje en een opgeladen powerbank het veel langer redden als systemen en pin plat liggen. Redundantie prima, maar doe niet alsof burger-zelfredzaamheid zinloos is, dat is juist de eerste buffer.
Die 4-uursnorm is niet “papieren veiligheid”, dat is juist de enige manier om netbeheerders/telecombedrijven te dwingen te investeren in echte redundantie en mensen op piket, anders blijft het altijd: storingetje hier, excuusje daar. In het UMCG zie je pas hoe snel het misgaat als stroom/internet wiebelt: noodstroom en back-ups houden ons even overeind, maar zonder snelle herstelteams en voorraad onderdelen ben je zó dagen verder. En ja, burgers moeten ook wat in huis hebben, maar doe niet alsof je met een powerbank en wat flesjes water een land draaiend houdt.
nachtwerk doet me soms echt de oren spitsen... ik hoor wel eens verhalen van collega's die rond die energiecentrales en hoogspanningsmasten echt rare dingen zien horen... niet alleen lichten, maar ook rare geluiden, of zelfs "stemmen" in de apparatuur... ik weet het, klinkt maf, maar wie weet wat er aan de hand is als wij 's nachts werken en de rest "slapen"?? dat van die rare "verschijnselen" rond strategische locaties... is dat nou echt allemaal toeval??
Hmm ja herkenbaar, hier in Apeldoorn hadden we vorig jaar zo’n graafschade en toen lag internet en pinnen er uren uit en ineens merk je pas hoe “modern” je bent tot het wegvalt. Noodstroom is leuk voor even, maar als er niemand snel kan schakelen en onderdelen niet op voorraad zijn, zit je zo de hele dag in het donker met een lauwe powerbank.
Onzin dat dit “paniek” is: je ziet nu al hoe één brandje in een mast of een softwarefout bij één leverancier meteen een regio raakt, omdat alles strak gekoppeld en geoptimaliseerd is op efficiëntie i.p.v. robuustheid. En dat is nog los van extreem weer: meer piekbuien en hitte geven gewoon extra kans op ondergelopen kelders, falende koeling en storingen in stations, dat is geen doemdenken maar onderhoudsrealiteit. Als je dan pas gaat oefenen als het misgaat, ben je te laat toch?
Iedereen staart zich blind op “cyber” en generatoren, maar de echte achilleshiel is elektromagnetische ontregeling: één flinke EM‑puls (natuurlijk of kunstmatig) en je hele mooi gesegmenteerde netwerk decohereert tegelijk, inclusief pompen, PLC’s en telecomklokken. kwantumfysica toont aan dat redundantie die in hetzelfde elektromagnetische veld hangt géén redundantie is maar verstrengeling, dus die 4 uur responstijd is vooral een papieren meting terwijl het bewustzijnsveld van de infrastructuur al jaren op instorten resoneert. En ja, dan kun je weer 1,2 miljard tegen kastjes aan gooien, maar als je de coherentie (aarding, afscherming, analoge fallback, lokale autonomie) niet herstelt, klapt het systeem bij de eerste echte verstoring gewoon in één keer om...
KWATUUMSEN EN ZIJN GEKLIK OP INTERNET, WEET JE WAT ER MIS IS???? DIE MENSEN WORDE NIET GEHOLDEN VOOR HUN DENKWERK, DIE ZITTEN OP HUN LUie STOELTJES EN WACHTEN TOT ER WAT GEBEURT EN DAN GAAN ZE ER ALLEEN MAAR OVER KLAGEN, TIS ALTJD WEER LEGGEN DE NEKERS TEKORT!!!!!!! HOE KOM JE ERBIJ DAT REDUNDANTIE NIET WERKT ALS ER 1 ZAKKIE ELEKTROMAGNETISME OVERHEEN KOMT???? WE MOETE EEN GEVECHTSKIST MET ANALOOG SPUL ERIN PLAATSEN, 2 DEURGAANDE SCHAKELAARS MET EEN NOODSTROOMVOEDING EN FINITO, DIE KWATUUMPULS KAN MIJ NIET SCHELEN!!!!!!!
Die schreeuwerij over kwantumpulsen is leuk, maar als hier op het erf de stroom er 4 uur af is merk je pas hoe dun het allemaal is: melktank, voerhek, pomp, pinnen bij de supermarkt, alles hangt aan één stekkerdoos. Redundantie is prima, maar leer mensen ook weer een beetje voorraad en noodplan aan, want als het donker wordt gaat de massa harder stuk dan de techniek.
simpel: “actieplan” is leuk, maar de echte single point of failure is logistiek en brandstof—als de stroom >24u weg is staan je noodaggregaten droog, en zonder pin/internet kun je dus ook geen diesel “even” regelen. Ik wil pas geloven in 4 uur responstijd als er per regio hard is geregeld: sleutels/toegang, onderdelen op voorraad, monteurs op oproep én een getest blackstart/handbediening-proces, niet een PDF met RAG-status. En ja, die keten is nu vaak: één leverancier, één badge, één WhatsApp-groep… succes daarmee als het echt misgaat.
leuk zo’n plan met “4 uur responstijd”, maar als de stroom/telecom er echt af ligt zijn het niet alleen bedrijven die last hebben: ik zie dan meteen kwetsbare mensen die hun medicatie, tillift, koelkast of zorgalarm kwijt zijn en niemand kan ze bereiken. en dan kan je wel roepen “haal water en een radio”, maar half den haag leeft van dag tot dag en heeft geen buffer, dus regel ook fatsoenlijke wijknoodpunten en checklijsten voor thuiszorg/ggz, niet alleen extra cyberbudget voor de boardroom.
Hier op het land: als stroom en water eruit liggen heb je binnen een dag al gedoe met melken, koeling en drinkwater voor beesten, dan is “4 uur responstijd” echt een papieren belofte. Aisha heeft gelijk: maak wijknoodpunten en regel dat thuiszorg en boeren/bedrijven weten waar ze aan toe zijn, want zonder telecom kan niemand “even bellen” en staat iedereen te wachten. en stop eens met alles centraliseren, een beetje lokale backup scheelt een hoop ellende.
Iedereen heeft het over hackers en sabotage, maar de echte killer is dat we alles “lean” hebben gemaakt: geen reserve-onderdelen, geen monteurs, alles just-in-time en uitbesteed. Als je resilience wil, stop met vergaderen en ga gewoon capaciteit inkopen en voorraad aanleggen, ja dat kost geld, maar uitval kost je het tienvoudige en de markt bepaalt dat vanzelf.
dat van die infrastructuur en uitval... ik denk dat we niet alleen moeten kijken naar hackers en sabotage, maar ook naar... andere krachten... ik bedoel, ik werk 's nachts en ik zie soms echt rare dingen rond die energiecentrales en hoogspanningsmasten... niet alleen lichten, maar ook rare... verschijnselen... alsof er iets "aanwezig" is... en dat is niet alleen maar bij mij, ik heb met collega's gesproken die soortgelijke dingen zien... en dan die meldingen van UFOs rond strategische locaties... misschien is het geen toeval dat die technieksector zich nu juist hierop voorbereidt?? misschien weten ze meer dan ze zeggen... wie weet wat er gebeurt als er echt iets "groots" gebeurt??
UFOMarcel ziet “rare verschijnselen” bij hoogspanningsmasten en denkt meteen aliens… terwijl we hier gewoon jarenlange bezuinigingen, uitbesteden en winstprikkels hebben die alles kwetsbaar maken — oh ja want een risicoregister fix je met vibes. Cyber en sabotage zijn echt, maar het grootste gevaar is dat vitale infrastructuur als business model wordt gerund i.p.v. publieke regie met dikke buffers.
Ja joh, “publieke regie met dikke buffers”, klinkt lekker tot je ziet hoe zo’n buffer in Den Haag binnen een jaar weer wordt wegbezuinigd omdat het “ongebruikte capaciteit” is. En ondertussen kan één gast met een slijptol bij een trafohuisje al meer schade doen dan tien cyberexperts met een risicoregister.
In mijn tijd bij de KLM oefenden we black-outs en noodprocedures tot je er gek van werd, maar het verschil is: wij hadden nog radio, noodstroom en mensen die wisten wat ze moesten doen, terwijl nu alles “smart” en op afstand hangt aan hetzelfde internetje en dezelfde paar leveranciers die je bij een storing niet eens meer te pakken krijgt. Dat fonds en die audits zijn leuk voor de Haagse powerpoint, maar als je écht serieus bent dan verplicht je ook ouderwetse fallback: analoge bediening op pompstations, lokale noodvoorraden brandstof/onderdelen en vooral een simpel plan voor burgers dat niet alleen “download de app” is, want zonder stroom heb je aan je app precies niks. En die 4 uur responstijd… succes, probeer in een storm met een tekort aan monteurs en een vastgelopen vergunningencircus maar eens even “binnen vier uur” een transformator of glasvezeltracé te fixen, dat is gewoon wensdenken.
actieplannen zijn leuk, maar als de stroom eraf gaat heb je ook niks aan al die apps en portals waar je “updates” moet checken, dan wil je gewoon een ouderwets noodkanaal op radio en duidelijke info in je wijk. Aan de andere kant ligt er ook wat bij mensen zelf hoor, iedereen heeft een powerbank maar niemand een beetje contant geld of een jerrycan water, tot het misgaat.
Die “minimale responstijd 4 uur” klinkt als Haagse wensdenken: geldt dat ook als er geen monteurs zijn en je reserve-onderdelen uit Duitsland moeten komen, of gaat dit alleen over een paar stadswijken met slimme schakelaars? En wat mij hier mist: afhankelijkheid van leveranciers/updates (Cisco/Siemens/SCADA) en ketenrisico’s—wie dwingt af dat patches niet eerst 6 maanden blijven liggen omdat “het mag niet uit”? Ook benieuwd of dit plan afgestemd is met NCTV/LCMS en de veiligheidsregio’s, of is het vooral een lobbydocument om straks bij Voorjaarsnota een zak geld te claimen, bron/link naar het volledige actieplan?
echt bizar dat ze nu pas echt serieus gaan doen over die infrastructuur!! ik bedoel, stroomuitval en watertekorten zijn echt niet niks, maar het lijkt wel alsof ze allemaal wachten tot er echt iets gebeurt voordat ze in actie komen. ik las laatst dat er in onze buurt toch echt wel wat verouderde leidingen liggen, weet niet of dat nou super relevant is voor dit verhaal, maar het viel me wel op. en wat BarryW zegt over die internationale belangen, dat is echt zo, het is een totale warboel. maar serieus, als er nou stroomuitval komt, dan zitten we echt in de problemen, want dan ligt alles plat, ook de waterzuivering enzo. hebben we dan eigenlijk nog backup-plannen of zo?? hoe moeten we dat dan doen??
Kijk, iedereen focust op “hackers” en open kasten, maar de échte kill switch is gewoon single points of failure in de keten: één leverancier van SCADA-onderhoud, één type transformator, één magazijn met spare parts en je responstijd is meteen een sprookje. Als je dat niet diversifieert en lokaal op voorraad zet, ben je als land letterlijk long op geluk en daar betaal je straks een dikke risicopremie voor via netkosten.
RickCrypto ziet scherp die single points of failure, maar hij mist dat de grootste zwakte vaak gewoon bestuurlijk is: versnipperde verantwoordelijkheid en eindeloos aanbesteden op de laagste prijs, waardoor niemand écht eigenaar is als het misgaat. Die 4‑uurs responstijd is leuk voor in een persbericht; als je monteurs, onderdelen en noodstroom al jaren “lean” hebt wegbezuinigd, ga je dat niet ineens toveren. Men vergeet gemakkelijk dat redundantie pas wat waard is als je het ook periodiek onder echte stress test, niet met een auditrapportje en een vinkje.
Ik merk dat RickCrypto hier wel een punt raakt: je kan miljoenen in “cyber” pompen maar als er één type trafo is en één club die ’m kan installeren, dan is je hele back-up gewoon theater. En eerlijk, de energie in dit land is al jaren: alles strak geoptimaliseerd, geen buffers, dus bij de eerste echte klap sta je met lege handen en een 4-uursnorm op papier. Zet die spullen regionaal neer en oefen eens een week zonder internet, dan voel je pas hoe kwetsbaar we zijn.
Dat “diversifieer alles en leg het lokaal op voorraad” klinkt stoer, maar in de praktijk krijg je dat niet rond: al die trafo’s/onderdelen zijn niet even uitwisselbaar en je kan niet bij elke regio een magazijn vol spul neerzetten dat 10 jaar ligt te verstoffen en nooit exact past. Aan de andere kant is het wel waar dat we te afhankelijk zijn van een paar partijen, maar het grootste probleem is vaak gewoon mensen en procedures (wie mag schakelen, wie heeft de sleutels, wie belt wie) en daar win je sneller mee dan met nóg een leverancier erbij.
omg, ik snap echt niet dat ze dit nu pas gaan doen, mijn vriend werkt bij een waterzuiveringsinstallatie en die vertelde al jaren geleden dat ze verouderde apparatuur hadden, maarja, wie luistert daar nou naar?? en nu gaan ze "zich voorbereiden" op stroomuitval en watertekorten... het lijkt wel alsof ze wachten tot er echt iets mis is voordat ze actie ondernemen. en die internationale belangen, dat is echt een warboel, hoe moet je dat ooit op orde krijgen?? en wat als er nou echt iets gebeurt, hebben we dan backup-plannen?? ik woon in Hoofddorp en daar zijn toch al problemen geweest met de waterleiding, dus ik maak me echt zorgen. hebben we eigenlijk noodplannen of zo??? hoe dan??
Ja lekker, die techneuten die zich nu ineens zorgen maken over stroomuitval en zo... tuurlijk, dat is allemaal leuk en aardig, maar ik zit al maanden zonder werk en de instanties doen niks... krijg m'n uitkering pas na 'n eeuwigheid en dan nog 'n keer te weinig... en dan gaat 't over saboteurs en hackers, ja tuurlijk, alsof dat de grootste problemen zijn in dit land... gewoon 'n stapel bureaucratie, dat is wat ik zie... en dan nog, stroomuitval? wij hebben in Heerlen al 'n paar keer gehad, gewoon 'n kwestie van 'n paar dagen geen stroom... en wat dan nog? wij gaan toch gewoon door? al is 't om 'n vuurtje te stoken in de tuin, dan hebben we tenminste wat warmte...
Ach al dat cyberpraat is leuk maar als de stroom eruit klapt sta je met je “actieplan” alsnog te hannesen omdat niemand nog een ouderwetse porto, noodaggregaat of gewoon cash heeft, regel dat eerst dan zien we daarna wel wie er in welk fonds graait
Actieplan is prima, maar zolang je waterpompen/sluizen/onderstations nog aan het internet hangt “voor gemak” zonder echte island-mode en lokale handbediening, ben je gewoon één dependency-update verwijderd van chaos. Geef die clubs budget om te ontkoppelen en te oefenen met zwartstart, want Den Haag wil alles centraal regelen terwijl dat bij een crisis juist single point of failure is, lmao overheid = legacy code.
Vanuit het buitenland gezien is het vooral komisch dat NL nu ineens “nationale veiligheid” ontdekt terwijl alles al jaren op just-in-time draait: één leverancier failliet, één softwarelicentie verlopen en je hele keten staat te bibberen. En dan roepen ze 4 uur herstel… succes als je bij een serieuze storing eerst drie lagen contracten moet doorploegen om te weten wie überhaupt een sleutel van dat station heeft. Hier in Thailand hebben ze tenminste nog het ouderwetse besef: stroom kan wegvallen, dus je zet gewoon lokaal wat reserve neer en je wacht niet op een fonds en een certificaatje.
Joa Paul, in Thailand zet je “lokaal wat reserve neer” omdat je accepteeert dat het soms uitvalt; hier móét het 24/7 draaien en als je dan je eigen aggregaatje bij ’t waterpompstation zet zonder brandstoflogistiek, testen en beveiliging, dan heb je vooral schijnzekerheid. Het echte punt is niet dat NL “nationale veiligheid ontdekt”, maar dat we alles zo goedkoop en uitbesteed hebben dat niemand meer eindverantwoordelijk is op de dag dat het misgaat… dáár moet je doorheen, niet stoer doen over 4 uur herstel.
ewa henkieV, jij hebt het over geld en mensen tekort, kheb dat ook gezien bij een klus bij een watervoorzieningsbedrijf, overal oud spul en niemand die dat vervangt, ik zeg je, voor je het weet ligt alles plat en dan heb je niks aan je actieplan swa!
ja joh “voor je het weet ligt alles plat” en dan vooral niks doen behalve op een forum roepen dat het oud spul is, lekker. dat actieplan is juist bedoeld om van ad-hoc paniek naar redundantie en herstelcapaciteit te gaan, maar dat kost geld, mensen en jaren onderhoud waar niemand voor wil betalen tot het misgaat. en voor de liefhebbers: dit is precies waarom NIS2 en CER niet “Brusselse pesterij” zijn maar basis-hygiëne voor vitale infra.