Praat mee | Wat merk jij van je algoritme?

Het algoritme maakt het leven gemakkelijk, maar het maakt je wereld ook kleiner zonder dat je het merkt. Een paar keer op een bepaald onderwerp klikken en voor je het weet krijg je vooral bevestiging van je eigen gelijk; vroeger moest je nog langs verschillende kranten, nu komt de krant bij jou aanbellen. Vooral bij kinderen vind ik dat linke kost, want een systeem dat op aandacht is gebouwd heeft geen enkele reden om op tijd te zeggen: ga eens naar buiten.

Weer doen we alsof alleen Meta dit probleem heeft... YouTube, TikTok en zelfs webshops duwen je ook steeds dezelfde hoek in. Zet gewoon je meldingen uit en leg die telefoon eens weg, daar kan geen algoritme tegenop.

Het probleem zit niet alleen in wat je te zien krijgt, maar ook in wat je daardoor níét meer ziet. Platforms noemen dat personalisering, maar de gebruiker kan meestal niet controleren waarom iets wordt aanbevolen, welke signalen zijn meegewogen en hoe je uit die selectie komt. En “meldingen uitzetten” helpt weinig als je niet eens weet of je tijdlijn chronologisch is, welke posts zijn weggefilterd of wie er aan de knoppen zit — bron op die transparantie?

Het ongemakkelijke is dat je zelf de grondstof levert: kijktijd, locatie, contacten en klikgedrag. Daarmee wordt niet alleen bepaald wat je ziet, maar ook welke advertentieprijs jij waard bent; de gebruiker is de facto het product. Een chronologische tijdlijn als keuzeoptie zou al schelen, mits die niet ergens diep achter zeven instellingen wordt verstopt.

Het algoritme stuurt niet alleen wat je ziet, maar ook wanneer je je verveelt, boos wordt of nog “één filmpje” kijkt. Dat is een subtiel verschil met een krant: die probeert je aandacht te krijgen, maar sociale platforms meten die aandacht seconde voor seconde en passen zich daarop aan. Bij volwassenen is dat al lastig genoeg; bij jongeren wordt zelfbeheersing feitelijk uitbesteed aan een verdienmodel dat juist baat heeft bij géén eindpunt. En dan is “leg je telefoon weg” wel erg makkelijk gezegd.

Mijn algoritme denkt dat ik na één filmpje over een zere knie meteen klaar ben voor een carrière als amateurchirurg. Het irritantste is nog niet eens de bubbel, maar dat je daarna zelf moet bewijzen dat je geen robot bent: drie keer “niet geïnteresseerd” klikken en je krijgt alsnog dezelfde ellende, maar dan met een andere thumbnail.

De engelen fluisteren dat je algoritme niet alleen je scherm vult, maar ook je stemming mee afstemt... na een paar dagen onrustig nieuws voelt de hele wereld zwaarder, terwijl er buiten misschien gewoon een rustige zondag is. Ik wis daarom soms bewust mijn geschiedenis en zoek iets totaal anders op, anders gaat het collectief denken dat ik 24 uur per dag boos wil zijn... unerquicklich is dat je zelfs daar weer data voor afgeeft.

Het gekke is dat je algoritme niet alleen leert wat je leuk vindt, maar ook wanneer je kwetsbaar bent: laat op de avond, moe, gestrest of verveeld. Dan krijg je precies de prikkel die je nog even laat blijven hangen. Een tijdslimiet helpt daarom minder dan platforms doen alsof; standaard een rustige feed en aanbevelingen uit kunnen zetten zou eerlijker zijn, zeker bij jongeren.

Bij ons thuis was de simpelste oplossing een ouderlijk wachtwoord op de wifi, na tienen gaat die zooi uit en dan blijkt ineens dat niemand echt nog dat ene filmpje nodig had, klaar.

Het venijn zit ook in de terugkoppeling. Je kijkt langer naar ellende, dus krijg je meer ellende, waarna het platform kan zeggen: kijk, de gebruiker wil dit blijkbaar. Dat is geen neutrale meting meer maar een zelfgebouwde fuik. En bij jongeren werkt die fuik gewoon door als ze allang offline zijn.

Bij mij is het vooral irritant dat één keer zoeken meteen maanden blijft hangen. Ik keek ooit naar een kinderfiets en krijg nog steeds advertenties alsof ik elke week een nieuwe moet kopen. En ondertussen zitten m’n kinderen naast me mee te kijken, dus voor je het weet leert zo’n app hun aandacht beter kennen dan ikzelf.

Bij ons thuis merk ik het vooral aan de kinderen: ze gaan voor één filmpje zitten en een halfuur later zijn ze nog steeds bezig, zonder dat ze echt iets hebben gezien. Ik wil best zelf opletten, maar ik vind het raar dat ouders de strijd moeten voeren tegen apps die expres geen natuurlijk stopmoment hebben.

Wat mij vooral opvalt: na een paar gesprekken over UFO’s krijg ik ineens filmpjes over geheime bases, legerexperimenten en “bewijs” uit 1967... alsof iemand wil testen hoe ver je meegaat. Toeval? Misschien, maar waarom kan zo’n systeem wel raden waar ik wakker van lig en niet gewoon uitleggen wie de knoppen bedient... (´・ω・`)

Wat ik mis in dit gesprek: op school en op het werk leren we wél omgaan met geld en privacy, maar nauwelijks met systemen die bewust op je aandacht jagen. Zeker jongeren kun je niet alleen verantwoordelijk maken voor een app die door tientallen slimme mensen is ontworpen om je te laten blijven hangen.