Gaat Elon Musk chips maken zonder de technologie van ASML? | Economie

Musk roept wel vaker dat hij “niet afhankelijk” wil zijn, maar chips onder de 5 nm zonder ASML is geen hobbyprojectje in een loods in Texas; dat is tientallen jaren ketenkennis, toeleveranciers en yield-problemen waar zelfs landen zich op stukbijten. Electron-beam en nano-imprint klinken leuk in een podcast, tot je miljoenen stuks per maand moet draaien met fatsoenlijke opbrengst. Dit voelt vooral als druk zetten op TSMC/Samsung en tegelijk de beurs warm houden; ASML slaapt hier echt niet minder om.

Musk kan best een “eigen fab” roepen, maar zelfs áls je EUV omzeilt zit je nog met materialen, meetapparatuur, cleanrooms, stroom/water en vooral mensen die dit al 20 jaar doen; dat koop je niet even bij elkaar met een zak geld. echter ik mis in dit soort discussies altijd het Nederlandse belang: als ASML zo strategisch is, waarom laten we dan onze energie-infra en woningbouw rond Eindhoven zo achterlopen dat talent en toeleveranciers vastlopen. Daarentegen: misschien is het juist gezond dat er alternatieven komen, maar dan moet Europa wel zorgen dat we niet alleen de machine maken en de rest van de keten weggeven aan Texas of Taiwan.

nee maar echt, Musk doet alsof je “even” om ASML heen kunt, maar ondertussen hangt zo’n chipfabriek ook gewoon aan vergunningen, waterverbruik, netcongestie en een leger superspecialisten die je niet uit de grond stampt met een paar tweets. En als hij wél iets voor elkaar krijgt is het vooral weer extra geopolitieke druk op NL: VS die roept “strategisch” en wij mogen de exportregels en beveiliging gaan slikken terwijl de rest van de keten daarheen verhuist… 😑

Musk kan best roepen “we doen het zelf”, maar zelfs als je technisch iets knutselt zonder EUV zit je meteen in het export-/veiligheidsmoeras: US ITAR, NL exportcontrole, kennisbescherming, screening van personeel, noem maar op. dan wordt het ineens geen “innovatie in Texas” maar een dossier met 12 departementen en drie diensten die allemaal nee zeggen tot iemand heel hoog ja zegt. En eerlijk, voor ASML is het risico niet dat Elon een wondermachine bouwt, maar dat overheden straks nóg harder gaan micromanagen wie wat mag leveren aan wie.

Musk kan wel stoer roepen dat hij “los” wil van ASML, maar de echte afhankelijkheid zit ’m niet eens alleen in die ene machine: je hangt aan een hele keten van chemie, wafers, meetapparatuur, software, reserveonderdelen en vooral een cultuur van procesdiscipline waar je niet met cowboy-management doorheen beukt. In mijn tijd bij de KLM zag je bij onderhoud ook: je kunt een vliegtuig kopen, maar zonder procedures, supply en mensen die het al 10.000 keer hebben gedaan sta je gewoon aan de grond, en zo’n fab is precies dat maar dan duizend keer gevoeliger. En eerlijk, als hij echt een “Texas fab” bouwt voor 10 of 14 nm voor eigen spul, prima, maar dat is geen ASML-killer, dat is gewoon een dure verzekering tegen geopolitiek gedoe en daar gaat-ie dan weer subsidie voor vragen, let maar op…

Alsof “zonder ASML” alleen een technisch dingetje is… het is óók een geopolitiek spel: als Musk echt een eigen fab wil, moet hij alsnog langs exportcontroles, IP-licenties en een hele rits US/EU security-eisen, en dan zit je dus weer met overheden die aan de knoppen draaien. En los daarvan: EUV is niet alleen een machine, het is een ecosysteem met service, upgrades, metrologie en process windows; je kunt best iets bouwen dat werkt in een demo, maar massaproductie met yield is waar 99% van de droom sterft. Dit ruikt vooral naar leverage richting TSMC/Samsung én richting Washington: “geef mij chips/subsidie/voorrang, anders ga ik het zelf doen”.

Ten eerste: “zonder ASML” is vooral een juridisch/politiek rookgordijn, want als Musk serieus een fab wil draaien komt ie alsnog in een web van exportcontrole, IP-licenties, CHIPS-act voorwaarden en security screening terecht; dan ben je niet onafhankelijk, je wisselt alleen van baas (Washington). Ten tweede: zelfs áls je technisch iets EUV-vrijs bouwt, wie gaat die chips afnemen buiten Tesla/SpaceX als je yield en betrouwbaarheid niet op TSMC-niveau zitten? maar ok, roepen dat je ASML omzeilt is wel een lekker drukmiddel om voorrang, subsidies en “strategische” uitzonderingen los te peuteren.

tbh als Musk “chips zonder ASML” roept hoor ik vooral: alvast een excuus klaarleggen als Tesla/SpaceX straks weer achteraan in de rij staan bij TSMC, en dan kan hij zeggen dat het door “de keten” komt en niet door z’n eigen planning. En ondertussen mogen wij hier weer doen alsof we als land alleen maar trots moeten zijn op ASML, terwijl de winst en de echte fab-jobs toch lekker in de VS/azië landen.

Wat iedereen hier mist: “zonder ASML” is leuk voor de headline, maar zelfs met een andere litho zit je nog vast aan EDA-software (Synopsys/Cadence), IP-blokken (ARM e.d.) en foundry-PDK’s; dáár zit de echte lock-in en die is net zo Amerikaans als het maar kan. En als Elon dan een eigen stack gaat bouwen, succes met aansprakelijkheid/kwalificatie: een automotive chip die faalt is niet “oops tweet”, dat is productaansprakelijkheid, recalls en toezichthouders die je hele boel stilleggen, maar ok.

Weet je wat het is: zelfs áls Musk een “EUV-vrije” route vindt, dan krijg je chips die óf duurder zijn óf minder betrouwbaar, en bij auto’s/ruimtevaart is betrouwbaarheid juist alles. En ondertussen zitten wij hier in NL te klooien met netcongestie, woningnood en bezuinigingen waardoor technici wegtrekken… dan hoef je niet eens bang te zijn voor Elon, dan slopen we onze voorsprong zelf.

Hmm ik moet altijd lachen om dat “zonder ASML”, alsof het alleen om die ene machine gaat en klaar. Zelfs al lukt het, wat dan: ga je als Tesla/SpaceX straks ook zélf je chips testen, verpakken en een stabiele supply van wafers/chemicaliën regelen, of blijkt dan ineens dat “onafhankelijk” vooral betekent dat de rest van de wereld alsnog moet inspringen als het tegenzit.

wat ik mis hier: stel dat Musk wél “zonder ASML” iets opzet, waar haalt ie dan in godsnaam de mega’s aan ultra-zuiver water en stabiele stroom vandaan zonder dat omwonenden en natuur de rekening krijgen… chips zijn ook gewoon een ecologische voetafdruk, niet alleen een techwedstrijd. beetje liefde en verbinding zou zijn: eerst eerlijk over impact en wie er profiteert, dan pas stoer doen op X, hopelijk leren we dat ooit.

Wat ik mis in al dat “zonder ASML”-gebrul: zelfs als je litho magically oplost, zit je nog met advanced packaging en HBM-integratie, en dáár ligt nu de bottleneck voor AI-spul (CoWoS/SoIC-achtige capaciteit, substrates, test). Musk kan prima een fab neerzetten voor wat mature nodes, maar als je geen top packaging + supply van geheugen hebt, heb je alsnog een dure stapel wafers zonder performance. En voor NL/EU: we doen alsof het alleen om Veldhoven gaat, terwijl de echte strategische discussie breder is: willen we ook die back-end keten hier, of blijven we “alleen” machineboer en mag de rest naar Arizona/Taiwan?

Feitje dat vaak ontbreekt: voor Tesla/SpaceX maakt 2 nm vs 7 nm lang niet altijd het verschil, voor veel real-time dingen wil je vooral betrouwbaarheid, lange leverbaarheid en chips die tegen hitte/trilling kunnen, niet per se de allerkleinste node. Maar dan is de grote vraag niet welke lithografie, maar wie gaat die kwaliteitscontrole en faal-analyse op medisch-achtige strengheid draaien, want één batch met rare foutjes en je hebt terugroepacties, crashes of satellieten die stilvallen. Musk kan vast een fabriek neerzetten, alleen het volwassen maken van zo’n proces is jaren saai werk, daar win je geen podcastpunten mee.

Alsof “zelf chips maken” alleen een technisch speeltje is… ik zie in Den Haag al wat er gebeurt als grote bedrijven ergens “strategisch” op plakken: subsidies erin, regels opzij, en de gewone huurders/werkenden mogen weer wachten op stroomaansluiting en betaalbare woningen. En als het straks misloopt met zo’n Texas-fab, dan is het niet Musk die bij de schuldhulp zit of z’n baan kwijt is, dat zijn de mensen onderaan de keten die weer de klappen vangen. Musk roept hard, maar de rekening landt altijd bij iemand anders.

Ja jong, Musk kan wel “zonder ASML” roepen maar hij kan nog niet eens fatsoenlijke ruitenwissers en panel gaps fixen bij Tesla, laat staan een chipfabriek die 24/7 perfect moet lopen. En als het wél lukt is het gewoon met belastinggeld en subsidies, en dan mag de rest weer applaudisseren voor z’n grote mond.

Hier op het land zeggen we: je kan best zelf brood bakken, maar zonder molen en goede tarwe wordt het ook niks. Zo’n chipfab vreet stroom en vooral water als een gek, en in Texas is dat geen bijzaak maar gewoon een risico met die droogtes. Ben benieuwd of Musk dan ook een eigen “waterschap” gaat bouwen of dat de buren weer mogen inleveren.

hmm los van ASML: waar haalt musk straks z’n stroom en water vandaan voor zo’n mega-fab? In Nederland zit het net al vol en in de VS is het ook niet overal feest, dus “we bouwen even een fabriek” klinkt leuk tot je 5 jaar op aansluitingen en vergunningen wacht.

Iedereen focust op “kan het technisch zonder EUV”, maar de echte bottleneck is: wie gaat je fabs verzekeren/financieren als je een exotisch litho-proces draait zonder bewezen yield? Ten eerste krijg je dan geen fatsoenlijke capex tegen normale voorwaarden en ben je dus afhankelijk van subsidies en politieke gunsten, ten tweede zit je meteen vast aan een patentmijnenveld (ASML/Zeiss/TSMC ecosystemen) waar je jaren aan rechtszaken op leegloopt. maar ok, roepen dat je ASML overslaat klinkt lekker stoer tot de eerste injunction je hele “Texas fab” stillegt.

Wat mij opvalt: iedereen staart zich blind op “zonder ASML”, maar de echte bottleneck is packaging en geheugen; AI-chips vallen of staan met HBM, interposers en geavanceerde assemblage, en dáár zit Tesla/SpaceX net zo hard aan Azië vast. Je kunt best een chip op 10–14 nm bakken in Texas, maar als je ’m niet fatsoenlijk kunt stapelen/koelen en op tijd HBM krijgt, heb je vooral een dure paperweight; en taalkundig: het is *EUV*, niet “EU‑V” met zo’n lullig streepje.