Deens zaad is populair, maar ook steeds meer omstreden | Luisterverhaal op zondag

Kinderen hebben later recht op een eerlijk verhaal over hun afkomst, maar bij commerciële spermabanken lijkt geld toch vaak de drijvende kracht. Vooral die enorme aantallen nakomelingen per donor vind ik zorgelijk; je wilt niet dat half Nederland zonder het te weten familie van elkaar is.

Wat hier onderbelicht blijft: wie bewaart al die medische en genetische gegevens, en wie mag er later bij? Vandaag is het “voor de zorg”, morgen koppelt een verzekeraar of overheid het aan je dossier; privacy is blijkbaar weer ouderwets zodra er geld aan te verdienen valt. En die "experts" maar roepen dat alles veilig geregeld is... toevallig altijd ná de handtekening.

Tsja, bij donorzaad gaat het vaak over aantallen en privacy, maar ook over de kinderen die nu al bestaan. Die moeten later niet eerst zelf jarenlang instanties en databanken afstruinen om erachter te komen wie hun vader is.

Wat me ook dwarszit: donorkinderen worden vaak pas serieus genomen als ze volwassen zijn en zelf aan de bel trekken. Maar als ouder kun je nu al gewoon eerlijk zijn, zonder er een geheim of zwaar drama van te maken. Geheimhouding maakt de ontdekking later alleen maar veel pijnlijker.

Wat ik mis in dit soort verhalen is de nazorg voor wensouders. Die krijgen vooral een catalogus en medische informatie, maar weinig hulp bij de vraag hoe je dit later aan je kind vertelt en omgaat met emoties of contact met familie. Een kind bestellen is geen gewone aankoop, daar zou veel meer begeleiding bij mogen zitten toch?

Het medische risico zit niet alleen in erfelijke aandoeningen, maar ook in fouten en vertraging bij het doorgeven van nieuwe informatie. Als een donor later bijvoorbeeld een ernstige genetische afwijking blijkt te hebben, moet dat bericht alle gezinnen en behandelaars snel bereiken, ook over de grens heen; daar heb je één onafhankelijke registratie voor nodig, niet een commercieel systeem dat per land anders werkt.

Wat hier ook speelt: de markt beloont maximale afzet, niet maximale verantwoordelijkheid. Een donor is geen voorraadartikel en kinderen zijn geen gebruikersaccounts die je na verkoop uit het systeem kunt verwijderen; zolang landen hun registraties niet koppelen blijft dit gewoon legacy code met echte mensen als bug reports.