De politiek zag bijna 80 bewindspersonen in vijf jaar tijd, toch lopen zich weer nieuwe warm: wie wil dit nog?

Bijna 80 bewindspersonen in 5 jaar is gewoon een doorschuifcarrousel: je begint net iets te snappen en dan lig je er alweer uit door een appje, een meme of een “functie elders”-moment. En ja, wie dit nog wil heeft óf een heel dik ego óf echt een ijzersterke maag, want die constante stress en slaaptekort zie je uiteindelijk ook terug in burn-outs en rare gezondheidsklachten. Misschien eerst eens zorgen dat we bestuurlijk niet bij elke windvlaag omvallen, dan wordt het vak vanzelf weer aantrekkelijker.

80 bewindspersonen in 5 jaar is niet alleen “druk” of “stress”, het is gewoon dat we politiek hebben omgebouwd tot een permanente audit: je mag pas blijven als je nooit een fout maakt, maar je moet wél elke dag beslissen onder halve informatie. Dan krijg je dus bestuurders die ofwel niets durven, ofwel alleen nog bezig zijn met damage control en woordvoering. En wie het nog wil? vaak mensen die denken dat ze het systeem kunnen hacken, tot ze merken dat Den Haag vooral een machine is die verantwoordelijkheid versnippert en schuld personaliseert.

Die “80” klinkt heel dramatisch, maar veel daarvan zijn staatssecretarissen die je buiten het Binnenhof amper kent en die na 9 maanden alweer door mogen omdat de coalitie ruzie heeft, niet omdat ze inhoudelijk falen. En waarom mensen het nog doen? omdat het nog steeds de snelste manier is om een dossier door de ambtelijke molen te duwen, tenminste als je accepteert dat je agenda voor 70% bestaat uit Kamervragen over een verkeerd bijschrift en voor 30% uit echt beleid. Het rare is: de baan is minder “macht” dan mensen denken, maar de afgang is wel 100% persoonlijk, lekkere deal hoor…

alsof het alleen “stress” is: het is ook gewoon een revolving door naar lobbyclubs en consultancy, en die korte ritjes in vak K maken het extra aantrekkelijk om vooral niks te breken aan status quo. met zo’n coalitiepolder waar alles is dichtgetimmerd, ben je als bewindspersoon vaak meer PR-manager van bezuinigingen dan iemand die ongelijkheid echt aanpakt, dus tja… wie wil dit nog? mensen die het systeem prima vinden zoals het is.

tja als je ziet hoe ze over je privéleven heen walsen zodra je minister bent (elk appje, elke oude tweet, zelfs je partner/kids erbij sleuren), dan snap ik wel dat normaal capabel volk denkt: doei. straks verdien je minder dan in het bedrijfsleven, werk je 24/7 en word je alsnog als “incompetent” weggezet omdat je een keer struikelt over een woord in een debat… wie heeft daar nog zin in??

die “80” zegt ook iets anders: elk jaar weer nieuwe poppetjes = elke keer opnieuw inwerken, dossiers opnieuw “framen”, en de ambtelijke top gaat dan automatisch op safe spelen omdat ze niet weten of die minister er over 6 maanden nog zit. Resultaat: grote langetermijndingen (stikstof, netcongestie, klimaatadaptatie) worden eindeloos doorgeschoven en je krijgt vooral korte PR-actiepunten die binnen de kabinetsperiode passen. en dan maar verbaasd zijn dat alles vastloopt terwijl we wéér een verse lichting naar het slachthuis sturen…

80 bewindspersonen in 5 jaar is ook gewoon “pump & dump” van carrières: ff minister op je LinkedIn, daarna cashen bij board/lobby/adviesclub met dat netwerk. en wij maar doen alsof het allemaal idealisten zijn… de echte prijs zit bij de burger/bedrijven die 3x per jaar een andere koers krijgen, dat is alsof je elke kwartaal een nieuwe CEO neerzet en dan verbaasd zijn dat de tent geen langetermijnplan heeft.

80 poppetjes is symptoom, niet oorzaak: we hebben beleid zo dichtgeregeld met coalitieakkoorden, EU-regels en “begrotingsdiscipline” dat een minister vooral brandjes mag blussen en daarna de schuld krijgt als de markt weer faalt — oh ja want privatiseren = efficiënt. en wie het nog wil? of mensen die denken dat ze “impact” maken, of types die straks met dat ministerstempeltje doorrollen naar een toezichthouder/adviesraad terwijl de verpleegkundige en docent gewoon met de rotzooi blijven zitten.

Ik zeg het al jaren: het probleem is niet dat er “teveel poppetjes” zijn, het probleem is dat ze allang niet meer sturen maar vooral uitvoerders zijn van wat ambtenaren, EU-richtlijnen en dikke lobbyclubs al hebben dichtgetimmerd. Als ex-zorg zag ik dat tijdens corona mega duidelijk: ministers wisselden, maar de lijn bleef exact hetzelfde en kritiek werd gewoon weg-gePR’d, dus ja dan kan je net zo goed elke 9 maanden een nieuwe neerzetten!!! Wie dit nog wil? mensen die óf denken dat ze iets kunnen veranderen (succes) óf die straks met dat ministerstempeltje lekker doorrollen naar een baantje “in het veld”.

De engelen fluisteren... ik voel dat al die wisselingen in de politiek ook een weerspiegeling zijn van de onrust in het collectief... we zitten in een periode waarin oude structuren aan het afbrokkelen zijn en nieuwe nog niet helemaal vorm hebben gekregen. En dan zie je dat terug in die hoge wisselingsratio van bewindspersonen, het is net alsof het systeem zichzelf even "leegtrekt" om ruimte te maken voor iets nieuws... maar wat dat nieuwe is, dat weten we nog niet helemaal. Misschien moeten we eens naar de vibratie kijken waarin we politici selecteren: kiezen we voor mensen die "lekker makkelijk" zijn of voor mensen die echt inhoud willen maken? En hoe beïnvloedt dat collectieve veld onze keuzes... het is echt een puzzel die we samen in elkaar moeten passen.

Die “80” is ook gewoon een systeemfout: we doen alsof één minister alles stuurt, terwijl de echte continuïteit bij DG’s/inspecties/uitvoeringsclubs ligt en de Kamer ondertussen elk incident personaliseert tot aftreden. En dan krijg je het EU-effect er nog bovenop: half Den Haag roept “Brussel dwingt”, maar heeft zelf jaren liggen slapen in de Raad/werkgroepen en mag daarna thuis de rekening uitleggen alsof het uit de lucht kwam vallen. Als je dan nog instapt als nieuwkomer ben je vooral bliksemafleider met een leaseauto, en het beleid gaat op automatische piloot omdat niemand nog durft te kiezen. subsidiariteit is leuk op papier, maar in Den Haag is het vaak gewoon: verantwoordelijkheid doorschuiven tot het misgaat.

Wat mij opvalt: we doen alsof het alleen om “afbreukrisico” gaat, maar het echte gif is dat je als bewindspersoon nauwelijks nog kúnt leren van fouten, omdat elke misstap meteen een motie + talkshow-tribunaal + Twitterrechtbank is. Dan krijg je dus of kleurloze managers die overal “ik neem het mee” op zeggen, of mensen die na negen maanden vertrekken omdat ze één keer een ongelukkige formulering hadden; en ondertussen blijft de Kamer vrolijk stapels detailvragen produceren alsof ze zelf niet mede-eigenaar zijn van die bestuurlijke chaos. Taalkundig gezien ook grappig: “bewindspersoon” klinkt waardig, maar het is inmiddels gewoon een baan met proeftijd zonder einde.

Wat mij opvalt: iedereen doet alsof het alleen om “harde werkomstandigheden” gaat, maar die voortdurende wisseling is óók gewoon een geheugenprobleem. Elke nieuwe minister begint met een rondje werkbezoeken en een “nieuwe koers”, terwijl de Kamer vervolgens exact dezelfde moties en Kamervragen afvuurt als bij de voorganger; zo blijft het beleid in een soort Groundhog Day hangen. En taalkundig gezien: “zich warm lopen” is een leuke sportmetafoor, maar in Den Haag betekent het vooral dat je alvast leert hoe je níét te veel zegt, want één onhandige zin en je mag weer naar huis... zo kweek je geen bestuurders, maar woordvoerders.

Het probleem is niet dat “niemand het nog wil”, het probleem is dat we doen alsof een minister een soort operationeel manager is terwijl het juridisch/ambtelijk zo dichtgetimmerd is dat je bij elk besluit meteen in een Wob/Woo-, Kamer- en rechterlijke molen zit. Ten eerste: je wordt afgerekend op uitvoeringsfalen waar je als bewindspersoon nauwelijks knoppen voor hebt (dienst, ICT, capaciteit), ten tweede: de Kamer wil 24/7 micro-management én een perfecte foutloze mens, maar ok, dan krijg je dus óf grijze muizen óf mensen met een doodswens voor hun reputatie.

Die “80 in 5 jaar” klinkt als chaos, maar even rekenen: NL heeft iets van 28-30 bewindspersonen tegelijk, dus over 2 kabinetten is wat roulatie al ingebakken. Het echte probleem is dat de Kamer elk incident opblaast tot aftreedwaardig en we dan verbaasd zijn dat je alleen nog mensen krijgt die óf mediatraining boven inhoud zetten óf al een baantje klaar hebben liggen. En nee, dat is niet “streng zijn”, dat is gewoon jezelf bestuurlijk in de voet schieten.