‘Waarom willen mensen zich ineens zo graag onderwerpen aan fascisten? Ze zijn toch geen kleine kinderen meer?’

Vanuit het buitenland gezien is het helemaal niet “ineens”: mensen willen gewoon rust in hun kop en een vijand om op te schelden, en dan komt zo’n sterke man met 3 slogans en klaar. Trump is daar het perfecte product van tv + socials, en in NL doen we net alsof we immuun zijn terwijl we hier ook elke dag harder roepen om verbodjes, lijstjes en “aanpakken” van groepen die niet in het plaatje passen. tja, democratie is leuk tot het je geduld kost.

Hmm ik mis altijd een beetje het stuk dat mensen ook gewoon moe zijn van gedoe en regels die elke 2 jaar weer omgooien, dan voelt zo’n “ik fix het wel” type snel aantrekkelijk ook al is het gevaarlijk. En Trump is niet alleen tv+socials, het is ook dat de tegenkant vaak alleen maar roept dat je dom of slecht bent als je vragen hebt, dan duw je mensen juist die hoek in.

Die “onderwerping” is vaak helemaal niet masochistisch, het is uitbesteding: mensen willen verlost worden van ambiguïteit, van dat eindeloze grijze gedoe waarin je zelf moet nadenken en mede-schuldig bent. Fascisten verkopen geen beleid maar een morele schoonmaak, een verhaal waarin jij weer “goed” bent zolang je maar bij het juiste kamp hoort en hard genoeg meeklapt. Paradoxaal genoeg is dat precies wat een volwassen democratie vraagt (zelf verantwoordelijkheid dragen) en wat we collectief steeds minder verdragen — wat zegt dat over ons dat vrijheid vooral voelt als last? Trump zit daar niet “ver” van af, hij is de influencer-versie van die oude formule: loyaliteit boven waarheid, vibe boven wet.

dat “fascist” plakken op alles helpt ook niet hè, dan luisteren mensen al helemaal niet meer. wat je wél ziet: als huizen, zorg, energie en veiligheid jaren niet fatsoenlijk geregeld worden, dan kiezen mensen voor de man die zegt “ik ram er doorheen”, ook al is het half bluffen en de rest wraakgevoel.

Men vergeet gemakkelijk dat fascisme niet alleen “haat” verkoopt, maar vooral schaamte wegneemt: je mag weer hardop zeggen dat jij gelijk hebt en de rest schuld. En Trump? die test al jaren of instituties buigen als je maar genoeg lawaai maakt; het enge is niet één man, maar die keurige partijbonzen en rechters die elke keer nét een stapje meeschuiven omdat het ze electoraal uitkomt. noem het geen kinderspel, noem het gemakzucht met een stropdas.

Alsof dit alleen “psychologie” is… fascisme verkoopt ook gewoon een businessmodel: rijke types krijgen belastingcadeaus en deregulering, en de rest krijgt een zondebok en wat law&order-theater — divide & rule maar dan met memes. Trump is daar textbook in: miljardairs in z’n kabinet, vakbonden slopen, en ondertussen schreeuwen over migranten zodat niemand het over lonen/huur heeft, oh ja want dat is “anti-elite” zeker.

Joa, in de horeca zie je ’t heel simpel: mensen willen geen dik rapport, die willen dat iemand zegt “ik regel het” en morgen is het beter, en als jij dan komt met nuance ben je meteen de zeurpiet. Trump snapt dat als geen ander, hij verkoopt een show en de rest slikt ’t omdat het lekker makkelijk voelt na jaren gedoe, sjön gevaarlijk maar wel hoe het werkt.

Wat ik mis hier: het gaat niet alleen om “sterke man” maar om het kapotmaken van vertrouwen als verdienmodel. Ik zie het dagelijks bij mensen met schulden/gedoe: als je al jaren van loket naar loket wordt gestuurd en niemand kan of wil helpen, dan voelt iemand die roept “alles is corrupt, ik ben jullie wraak” ineens als de enige die je serieus neemt, ook al liegt ‘ie alles bij elkaar. En dan is de stap naar “pak die groep aan” heel klein, want woede zoekt altijd een deur om doorheen te rammen.

mensen doen alsof het alleen “sterke man”-psychologie is, maar kijk ff naar de infrastructuur erachter: miljardairs die media/algoritmes/think tanks financieren en politici die daarna “spontaan” precies hun agenda pushen — privatiseren, vakbonden breken, belasting omlaag voor de top. en ondertussen krijg je culture war als afleiding, oh ja want dan hoef je het niet te hebben over wie er écht profiteert van die chaos.

Ach fascisme begint gewoon met “regels gelden niet voor mij”, en als je baas dat op de werkvloer flikt en iedereen laat ’m ermee wegkomen omdat ie hard schreeuwt, dan heb je Trump in het klein al te pakken hoor

Juridisch gezien zit de glijbaan niet in “haat” maar in het normaliseren van uitzonderingen: noodbevoegdheden, vijand-denken in wetgeving, het framen van pers/rechter als “tegen het volk”. Trump hoeft dan geen laarzenparade te organiseren; als je genoeg mensen meekrijgt dat regels alleen gelden voor de tegenpartij, is de rechtsstaat de facto al facultatief.

Vanuit mijn praktijk zie ik nog iets anders: mensen zijn zó overprikkeld en chronisch in stress (slaap kapot, cortisol hoog, altijd “aan”) dat ze letterlijk geen ruimte meer hebben voor nuance, dan voelt een harde leider als een soort energetische shortcut naar “veilig”. En socials werken als een collectieve paniekaanval, je resoneert mee met woede en angst en denkt dan dat dat jouw eigen mening is; dat is geen politiek debat meer maar besmetting. Trump snapt die vibe perfect: hij verkoopt geen plan maar een zenuwstelsel dat even niet hoeft te voelen, en dat is precies waarom het zo verslavend werkt.

Ik zeg het al jaren: mensen “onderwerpen” zich niet ineens aan fascisten, ze zijn gewoon murw gemaakt door een eindeloze stroom angst en moraalpolitie vanuit dezelfde instituties die het zelf verpesten. Ik was zelf ook zo van “trust the experts”, tot ik in corona-tijd zag hoe snel kritiek wordt weggezet als gevaarlijk en hoe media één praatlijn draaien… en dan staan ze nu met droge ogen te gillen dat Trump de grote bedreiging is terwijl ze hier zélf censuur, frames en vijandbeelden normaliseren!!!

dat “onderwerpen” is maar de helft van het verhaal: veel mensen haken gewoon af omdat democratie inmiddels voelt als een klantenservice zonder telefoonnummer, je mag stemmen maar niemand is echt aanspreekbaar. Echter als je lokale clubs, kerken, sport en buurtwerk laat verdampen en alles via algoritmes en Haagse frames loopt, dan krijg je vanzelf de leider die zegt “ik ben jullie stem” en daarmee elke tegenspraak wegzet als vijand. Daarentegen kun je dit wél keren door weer echte gemeenschap en fatsoenlijke basiszekerheid te bouwen, want met alleen labels plakken op Trump-aanhangers win je precies niks.