Voormalig Dichter des Vaderlands Lieke Marsman op 35-jarige leeftijd overleden

Joa, 35… dat is echt veel te jong man, kanker is zó’n rotziekte. Heb d’r ooit wat van gelezen toen ze Dichter des Vaderlands was, zo’n paar zinnen die gewoon blijven hangen; sterkte voor iedereen die d’r dichtbij stond, vanavond effe rustig aan.

35 is niet alleen “te jong”, het is ook een reminder hoe arbitrair dat hele meritocratie-verhaal is — je kunt nog zo briljant zijn, je lichaam kan je gewoon eruit gooien. En dan nu weer die praatjes over “eigen regie” in de zorg, terwijl geld/verzekering/postcode nog steeds bepaalt welke trials, tijd en rust je überhaupt krijgt… oh ja want iedereen heeft natuurlijk dezelfde kansen. Marsman liet iig zien dat taal ook politiek is — en dat missen we keihard.

Wat me hier vooral raakt is hoe ze tot het einde toe helder bleef schrijven over ziekte zonder dat het sentimenteel werd, dat is echt een zeldzaam soort moed. En ja, “eigen regie” klinkt mooi, echter als je ondertussen moet knokken voor tijd bij je arts, palliatieve zorg of een plek in een trial, dan is die regie vooral papierwerk. Misschien toch eens wat minder markt en loketten in de zorg, en wat meer vaste teams en aandacht, want dit gaat uiteindelijk over waardigheid.

35 is ook zo’n leeftijd dat je normaal nog middenin hypotheek/banen/kleine kinderen zit, en dan krijg je ineens te maken met een UWV-arts, re-integratieplannen en formulieren alsof je “even” een griepje had… dat systeem is echt gebouwd op herstel als default. En los van alle grote woorden over regie: bij zeldzame/complexe kanker hangt het in de praktijk vaak gewoon af van wie je treft in het ziekenhuis en of er net plek is in een centrum, dat voelt voor nabestaanden altijd als willekeur. Sterkte voor de mensen om haar heen, dit is gewoon rauw.

Kleine nuance: bij kanker op jonge leeftijd denken mensen vaak meteen aan pech of leefstijl, maar het is meestal gewoon een rot samenloop van biologie, en je kunt het niet “eruit sporten” of weg-eten. Wat ik in de spreekkamer zie is hoe een ziekteproces ook je hele identiteit sloopt, Marsman kon daar taal aan geven, dat helpt anderen soms meer dan duizend folders. en nee, dat maakt het verlies niet minder wrang.

Vreselijk natuurlijk, maar die hele “eigen regie” discussie wordt te snel politiek gemaakt: maak het gewoon praktisch met één landelijk loket voor trials/second opinions en realtime capaciteit per centrum, dan verdwijnt die postcode-loterij voor een groot deel. Bottom line: transparantie + doorverwijzen zonder gedoe, niet nóg een laag formulieren.

kanker op je 35e laat vooral zien hoe dom dat “lichaam is een machine” denken is: kwantumfysica toont aan dat je biologie een veld is dat constant met z’n omgeving verstrengeld raakt, en als je bewustzijnsveld onder chronische stress/angst decohereert krijg je letterlijk minder herstelcoherentie, daar kan geen loket of trial tegenop. Marsman voelde dat intuïtief en zette het in taal, maar de zorg blijft doen alsof alleen chemo en statistiek “echt” zijn terwijl de meetopstelling (artsen, protocollen, tijdsdruk) zelf al de uitkomst mee laat instorten... zo zonde en zo typisch NL.

wat me vooral opvalt is hoe weinig we haar teksten echt “beschikbaar” maken zodra iemand overlijdt: paywalls, versnipperde bundels, vage links, en dan moet je maar hopen dat je het juiste gedicht vindt. als taal zoveel mensen raakt, maak het dan net zo vindbaar als een nummer op Spotify: één plek, goed gecureerd, gratis instap, anders verdwijnt zo’n stem weer in slechte UX van uitgevers en archieven.

Wat mij opvalt: zodra iemand overlijdt, schiet iedereen in “wat een verlies voor de literatuur”, maar Marsman was óók gewoon een jonge vrouw die al jaren in het openbaar met die ziekte leefde; dat constante moeten duiden voor de buitenwereld lijkt me loodzwaar. Taalkundig gezien trouwens: “aan de gevolgen van kanker” is zo’n standaardformule die alles netjes inpakt, terwijl het gewoon betekent dat een lichaam het opgeeft; zeg het dan ook gewoon.