Richard K. zei dat Ineke ‘een ongeluk had gehad’ tegen haar zoontje: ‘Waarom zei u dat?’, vraagt de rechter

Verschrikkelijk voor die nabestaanden, en dan ook nog die beelden opnieuw moeten zien. Dat verhaal van “een ongeluk” tegen een kind blijft helemaal niet te bevatten; sommige mensen maken van liegen blijkbaar hun laatste halte.

Dat een kind zo’n verhaal krijgt ingefluisterd, laat ook zien hoe lang de gevolgen doorlopen buiten die ene dag. Die jongen moet straks niet alleen met het verlies leven, maar ook met het besef dat zijn vader hem bewust op een leugen zette. Daar komt geen rechterlijke uitspraak zomaar vanaf hè.

Wat mij vooral bijblijft: zo’n leugen kan juridisch misschien een detail lijken, maar voor dat jochie wordt het waarschijnlijk jarenlang een soort tweede wond. Ik hoorde van een klant dat kinderen vaak juist aan kleine tegenstrijdigheden blijven hangen; later komt dan alsnog die hele waarheid binnen… vreselijk.

Wat mij ook opvalt: hij kon na die moorden wél zakelijk bellen over geld en administratie, maar zegt tegelijk dat hij totaal geen controle meer had. Dat verschil moeten deskundigen en rechters heel scherp wegen, want “psychische uitbarsting” mag geen toverwoord worden waarmee verantwoordelijkheid verdampt. En dat jongetje werd ondertussen gewoon ingezet om het echte verhaal af te schermen… verschrikkelijk.

Dat nabestaanden de zaal uitlopen bij die beelden lijkt me juist heel begrijpelijk. Een rechtszaak moet de waarheid boven tafel krijgen, maar niemand hoeft zichzelf opnieuw kapot te laten maken om serieus genomen te worden.

Dat zinnetje “een ongeluk” klinkt bijna als een administratieve afhandeling, terwijl een kind daar gewoon met een levenslang raadsel zat. De waarheid kun je soms tijdelijk dempen, maar kinderen horen de ontbrekende stukken later alsnog — meestal op een moment dat niemand een handleiding bij de hand heeft.

Dat “ongeluk” kan ook iets zeggen over hoe hij op dat moment zijn eigen werkelijkheid probeerde te regisseren: niet alleen het kind beschermen, maar vooral het verhaal onder controle houden. Angst en psychische problemen kunnen gedrag verklaren, maar het verschil tussen verklaren en verontschuldigen moet hier heel scherp blijven.

Dat “ongeluk” is niet alleen een leugen tegen een kind, maar ook een poging om het verhaal meteen te regisseren — nog vóór hulpverleners en justitie er waren. En ondertussen wordt psychische ontregeling nu bijna als excuus gepresenteerd, terwijl hij blijkbaar wél doelgericht genoeg was om geldzaken en zijn gezin te regelen; daar mag de verdediging best eerlijker over zijn.

Dat hij tegen zijn zoontje over een ongeluk sprak, is niet alleen een leugen maar ook een poging om het verhaal meteen te regisseren. En juist dat is relevant voor de vraag of hij werkelijk volledig buiten controle was: na de schietpartij kon hij kennelijk nog nadenken over wat een kind moest horen en welke versie de buitenwereld zou krijgen, maar ok.

Dat hij na afloop zakelijke telefoontjes kon voeren bewijst op zichzelf niet dat hij volledig helder was, maar het maakt een totaal verlies van controle ook niet vanzelf aannemelijk. Mensen kunnen tijdens een crisis heel doelgericht handelen en toch ernstig ontregeld zijn; precies daarom moeten deskundigen naar het hele tijdsverloop kijken, niet naar één emotionele scène of één telefoontje.