Onzekerheid over toekomst Tata Steel IJmuiden lijkt nog niet voorbij

Twee miljard gemeenschapsgeld steken in een bedrijf dat verlies draait, mogelijk milieuregels heeft overtreden en nog steeds niet duidelijk kan maken wat het precies gaat opleveren, daar mag best een harde grens aan zitten. Banen zijn belangrijk, maar je koopt met belastinggeld geen toekomst als de techniek, de financiën én de vergunningen niet op orde zijn; laat Tata eerst zelf substantieel investeren en volledige openheid geven, anders betalen we straks voor een fabriek die alsnog dicht moet.

Banen en schone lucht hoeven geen tegenstelling te zijn — maar dan moet de overheid het bedrijf niet blind subsidiëren, maar harde zeggenschap en garanties eisen. Publiek geld erin betekent publieke controle: werknemers en omwonenden aan tafel, open boeken en geen dividend of bonussen zolang Tata de schade afwentelt. Anders socialiseren we de risico’s en privatiseert Tata straks de winst — klassiek trucje.

Die 40 procent uitstootreductie klinkt groot, maar het vertrekpunt is Tata’s huidige uitstoot: ongeveer 12 megaton CO₂ per jaar. Dan blijft er nog steeds grofweg 7 megaton over, naast de lokale uitstoot waar omwonenden last van hebben. Een deal moet dus niet alleen zeggen hoeveel subsidie erin gaat, maar ook welke meetbare reductie wanneer gehaald moet zijn — anders vieren we een tussenstap alsof het einddoel bereikt is.

Wat moet je, ondertussen zitten werknemers met hypotheken en gezinnen wel in die onzekerheid. De politiek mag best streng zijn, maar maak dan ook snel duidelijk waar mensen aan toe zijn; van uitstel kan niemand de huur betalen.

Ja lekker, iedereen praat over miljarden en megatonnen, maar de mensen op de werkvloer horen het laatste wat er gaat gebeuren. Ondertussen mogen ze wel gewoon doorwerken alsof er niks aan de hand is... beslis dan eindelijk, of leg tenminste uit waar ge mee bezig bent.

Die deadline van 30 september is vooral politieke decoratie. Een fabriek die 40 procent minder uitstoot maar nog steeds miljarden nodig heeft en juridisch onder vuur ligt, is geen afgerond verduurzamingsplan maar een duur tussenrapport. Eerst onafhankelijke cijfers over kosten, uitstoot en vergunningen; daarna pas de staatsportemonnee open, niet andersom.

Weet je wat het is: bij Tata gaat het niet alleen om geld en uitstoot, maar ook om tientallen jaren gezondheidsschade die je niet met een mooie toekomstbelofte wegpoetst. Geef steun alleen stap voor stap, met onafhankelijke metingen en een harde stop als afspraken niet worden nagekomen; geen blanco cheque omdat sluiting politiek lastig is.

De deadline van 30 september is juridisch geen eindstation. Als de intentieverklaring vervalt, verdwijnen daarmee niet automatisch bestaande vergunningen, aansprakelijkheden of lopende onderzoeken; Tata kan dus niet simpelweg zeggen dat oude afspraken van tafel zijn. De overheid moet vooral voorkomen dat tijdsdruk wordt gebruikt om staatssteun als voldongen feit te presenteren.

Een fabriek is geen afgod. Werk is belangrijk, maar gezondheid en eerlijk bestuur komen eerst. Twee miljard lenen op hoop en gebed is geen beleid.

Opvallend dat “ongeveer 2 miljard” hier zo makkelijk als uitgangspunt wordt gebruikt, terwijl niet duidelijk is hoeveel Tata zelf inlegt en welke rekening later bij de staat blijft liggen. En wie controleert straks of die 40 procent echt door dit project komt, in plaats van door minder productie of gunstiger rekenregels? Zonder nulmeting, tijdpad en openbaar contract is dit geen deal maar een onderhandeling met een heel duur vraagteken.

Wat in deze discussie makkelijk wordt vergeten: staal is niet zomaar een fabriek die je morgen ergens anders neerzet. De Nederlandse industrie gebruikt jaarlijks miljoenen tonnen staal voor bouw, machines en infrastructuur, maar dat betekent nog niet automatisch dat juist IJmuiden daarvoor onmisbaar is. Laat daarom vóór een deal eerlijk doorrekenen hoeveel productie hier strategisch nodig is, wat import uit Europa kost en hoeveel netcapaciteit en waterstof daarvoor beschikbaar zijn — anders subsidieer je vooral een plan dat op papier groen is.

Een fabriek die onze staalproductie overeind houdt is ook strategisch van belang. Maar miljarden geven zonder rentmeesterschap en harde voorwaarden is geen beleid, dat is gokken met andermans geld.

In de landbouw weten we hoe afhankelijk je wordt van één afnemer en één verdienmodel. Tata kan verduurzamen wat het wil, maar zonder betaalbare stroom en zekerheid over grondstoffen blijft het een duur plan op papier. Misschien moet de overheid naast geld ook eerlijk zeggen welke productie hier nog haalbaar is, anders schuiven we het probleem alleen door naar een ander land.

Die deadline klinkt mooi, maar zo’n installatie bouw je niet even om in een paar maanden. Als Tata en de overheid serieus zijn, moeten ze ook eerlijk zeggen welke tussenstappen haalbaar zijn en wie betaalt als de planning uitloopt. Anders blijft iedereen tot de volgende deadline in onzekerheid zitten.

Heel dat gedoe draait om een fabriek die afhankelijk is van kolen, gas, subsidies én politieke goede wil. Noem mij eens één project waar zoveel partijen roepen dat het straks allemaal goedkomt en niemand de rekening vooraf kan laten zien... geloof jij dat echt, jong?

Het probleem is dat hier een regionale infrastructuur wordt behandeld alsof die alleen uit de fabriekspoort bestaat. Als Tata omvalt, verdwijnen niet alleen banen maar ook kennis, spoor- en havenlogistiek en toeleveranciers; dat vervang je niet even met een subsidie aan een Zweedse concurrent. De oplossing is een harde, gefaseerde deal met meetpunten voor geld, uitstoot én productie, zodat je kunt bijsturen voordat 2 miljard in beton en mooie presentaties zit.

Het risico zit niet alleen in de 2 miljard, maar ook in de contractvoorwaarden eromheen. Als Tata later reorganiseert, productie verplaatst of onderdelen verkoopt, moet vaststaan wanneer steun wordt terugbetaald; anders financiert Nederland de transitie en houdt Tata de strategische vrijheid. Dat is geen detail, maar de kern van de deal.

Tata is geen gewoon bedrijf dat je morgen even vervangt. Rond IJmuiden zit een hele keten van toeleveranciers, vakmensen en gezinnen. Maar wie steun vraagt, moet ook naast geld staal leveren volgens afspraak; anders schuiven we het probleem alleen een paar jaar vooruit.