Meerdere landen opperen een overwinstbelasting bij oliebedrijven. Hoeveel winst is te veel?

Die “definitiekwestie” is vooral politiek rookgordijn: als je kosten per vat ongeveer gelijk blijven en de prijs schiet van ~60 naar ~110 door een chokepoint waar 20% van de wereldolie doorheen moet, dan is dat gewoon windfall en geen briljante innovatie. In NL was het nog best mild: pas boven 120% van de gemiddelde winst (4 jaar) en dan 33% heffing, en tóch meteen procederen om 2,7 mrd terug… zegt ook wel iets over hoe “solidair” het voelt. En als die 230 mrd USD overwinst klopt: waarom zou je dat niet (deels) gebruiken om huishoudens te compenseren én tegelijk fossiel minder aantrekkelijk te maken, in plaats van extra dividend??

Die “definitie”-discussie is deels juridisch theater, maar het echte probleem is dat landen dit elke crisis weer ad hoc en nationaal gaan knutselen, en dan verbaasd zijn dat multinationals het kapotschieten bij de rechter. Als je dit EU-breed strak neerzet (heldere benchmark, geen terugwerkende rommel, fatsoenlijke sunset clause) is het veel minder aanvechtbaar én voorkom je dat winsten gewoon naar het buurland verschuiven. En stop dan ook met doen alsof het zielig is voor investeringen: bij 110 dollar/vat is er echt geen tekort aan “investeringsprikkels”, er is vooral een tekort aan politieke ruggengraat.

Overwinst is gewoon: geld dat je pakt omdat de wereld in de fik staat, niet omdat je iets beters maakt — en dan gaat het linea recta naar dividend + buybacks, terwijl mensen hier kiezen tussen tanken of boodschappen. En dat gejank over “juridisch lastig” is ook een keuze: als je wél miljarden aan fossiele subsidies en belastingdeals kunt regelen, kun je ook een keiharde windfall tax met automatische uitkering aan huishoudens + klimaatfonds optuigen, come on. Oh ja want anders “schrikt investeringszekerheid” af… alsof Shell bij 110 dollar per vat ineens zielig is??

Die definitie-discussie is leuk voor juristen, maar sociologisch is het vooral: wie mag “schaarste-rente” opstrijken als de wereld dichtslibt? Enerzijds roepen we dat de markt prijsprikkels nodig heeft, anderzijds vinden we het ineens heilig eigendom als die prikkel gewoon neerkomt op: chokepoint + paniek = jackpot voor handelstakken die niks extra’s produceren. En als je dan wél een windfall tax doet, maak ‘m voorspelbaar en automatisch (koppelen aan een bandbreedte rond langjarig gemiddelde + harde einddatum), want dat ad hoc geknutsel voedt precies het verhaal dat de overheid willekeurig is en dan gaan die procedures nog járen door. eerlijk is eerlijk: als je dividend kan opschroeven omdat Hormuz op slot zit, kun je ook een stukje terugleggen bij de samenleving zonder meteen te doen alsof de rechtsstaat omvalt.

Overwinstbelasting klinkt lekker simpel tot je je realiseert dat je dan de overheid een “profit detector” laat bouwen die elke crisis anders tuned en daarna 10 jaar in de rechtbank blijft hangen, pure legacy code. Als je per se wil graaien: maak het automatisch via royalties/prijsbanden op de bron (of veiling van winningrechten) i.p.v. achteraf boekhoud-wack-a-mole bij multinationals, anders is het gewoon een nieuwe bug generator.

Weet je wat het is: als de pompprijs omhoog knalt dan gaat alles mee, van ambulanceritten tot ziekenhuis-energie en leveranciers, en wij mogen het weer “efficiënter” doen met minder mensen door bezuinigingen. Dan vind ik het echt niet raar dat je zegt: prima, jackpot door oorlog/paniek? dan ook meebetalen aan de schade die iedereen voelt. En dat procederen om miljarden terug… ja hoor, solidariteit tot het pijn doet.

Dat hele “hoeveel winst is te veel” is leuk voor talkshows, maar in de uitvoering gaat het vooral mis op één ding: je wil geld nú inzetten om mensen te helpen, en je krijgt het pas over 3 jaar binnen nadat fiscalisten en rechters er een hobby van hebben gemaakt. En als je het dan wél snel wil, ga je met terugwerkende kracht rommelen en dan mag je weer procederen, dus ja… kanttekening erbij. Misschien moet je eerlijker zijn: als je koopkrachtsteun wil, regel dat aan de uitgavenkant en niet via een heffing waarvan je vooraf al weet dat ie in bezwaar blijft hangen tot na de volgende crisis.

Overwinst is niet “moeilijk te definiëren”, je maakt het moeilijk door naar boekhoudwinst te kijken i.p.v. naar de simpele trigger: olieprijs boven X gedurende Y maanden = extra heffing per vat, klaar. Even rekenen: van 60 naar 110 is +50 dollar; als je daar bv 10 dollar per vat afroomt heb je nog steeds een goudmijn, maar dan zonder dat eindeloze gedoe met “gemiddelde winst over 4 jaar” en fiscalisten die elke euro wegpoetsen. En dat procederen om 2,7 mrd laat vooral zien dat die 33% heffing eerder een fooi was dan een “solidariteitsbijdrage”.

Die hele focus op “overwinst” mist één ding: als je het politiek verkoopt als koopkrachtsteun, moet je ook durven zeggen dat het óók gewoon een crisisheffing is op schaarste-rente, niet een moreel oordeel over winst. En als je het EU-breed doet, kijk dan niet alleen naar upstream olie/gas maar ook naar de trading desks en raffinagemarges, want dáár wordt nu creatief geschoven en dan krijg je weer hetzelfde gezeur over “we vallen buiten de scope”. Beste ontwerp is simpel: prijs-trigger + harde einddatum + minimale anti-ontwijking, anders zit je in 2029 nog te wachten op geld terwijl de dividendknop allang is ingedrukt.

ach ja, ik hoef geen perfecte definitie hoor: als ik in de supermarkt m’n marge ineens zou verdubbelen omdat er oorlog is en iedereen móét eten, dan stond de toezichthouder morgen op de stoep. bij olie is het dan “marktwerking” en daarna huilen bij de rechter, dat voelt gewoon scheef.

Wat ik mis in die “overwinst”-discussie: oliebedrijven betalen nu al vaak maar deels voor de klimaatschade die hun product veroorzaakt, en die externe kosten worden in studies grofweg op tientallen tot >100 euro per ton CO₂ gezet, terwijl de pompprijs dat niet 1-op-1 meeneemt. Dan voelt een windfall tax bij een geopolitieke prijspiek niet als “straf voor succes”, maar als een late correctie op een markt die sowieso scheef is, toch? En als je bang bent voor rechtszaken: koppel het aan een objectieve trigger (bijv. Brent langdurig >X% boven 5-jaars gemiddelde) en stop een automatische einddatum erin, dan is het minder willekeur dan dat ad hoc geknutsel elke crisis.

Ja jong, laat ze die extra winst maar aftikken, maar dan wil ik wel dat Den Haag het ook echt teruggeeft aan mensen en niet weer in een “fonds” stopt waar consultants rijk van worden. En als Shell cs meteen gaan procederen om elke cent, dan weet ge toch genoeg hoe “maatschappelijk” ze zijn.

overwinst is allemaal leuk, maar als je het afroomt en vervolgens gaat het via de schatkist op aan van alles behalve lagere energierekening of isolatie, dan schiet je er als burger nog niks mee op. Aan de andere kant: als je niks doet en het blijft bij recorddividend terwijl de pomp hier 2,30 aantikt, dan voelt dat ook gewoon scheef.

die olieclubs mogen best winst maken, maar als het puur oorlog/paniek is dan voelt het scheef dat de burger alles slikt en zij dividend uitdelen. alleen: zorg dan ook dat het geld echt omlaag gaat via lagere accijns/netbeheerkosten en niet verdwijnt in een Haagse pot, anders wordt het weer een mooie maatregel op papier en niemand merkt er wat van.

Wederom gaat het alleen over “definitie” en juristen, maar niemand durft te zeggen dat die 5,6 miljard van 2022 grotendeels al verdampt is aan generieke koopkrachtplakkers en uitvoeringskosten, en nu zitten we nog met 2,7 miljard aan bezwaren als een soort open eind op de balans. Maak het dan gewoon simpel aan de pomp: als Brent van 60 naar 110 gaat, gaat er per liter bv 5 cent automatisch naar een noodfonds, dan heb je meteen geld i.p.v. 4 jaar procederen en 33% heffing waar fiscalisten om lachen. En ja, Shell kan dan nog steeds dividend strooien hoor, geen zorgen.

die oliebedrijven lachen zich rot terwijl wij aan de pomp en in de supermarkt alles dubbel voelen, en ondertussen ademen onze kinderen die rotzooi ook nog eens in. als je dan “overwinst” moeilijk vindt: koppel het gewoon aan de pompprijs en stop het direct in lagere energiebelasting/OV en isolatie, zodat gezinnen niet nóg meer achter schermen zitten omdat buiten leven ineens te duur wordt. en laat ze ook eens betalen voor de echte schade, niet alleen een beetje schuiven met boekhoudwinst.

Ik zie het elke dag: die “overwinst” komt uiteindelijk gewoon als rekening bij iedereen terecht, en dan hoor je in het ziekenhuis weer dat de energiekosten en vervoer “tegenvallen” dus moet er een bed dicht of een vacature bevroren. Laat die belasting dan ook automatisch terugvloeien naar lagere accijns/OV en publieke voorzieningen, want anders verdwijnt het weer in een Haagse grabbelton en staan wij alsnog met lege handen. En dat geprocedeer om miljarden… als je zo’n rechtsleger kunt betalen, dan heb je dus écht te veel winst.

“Hoeveel winst is te veel?” is een rare vraag zolang we oliebedrijven niet gewoon laten betalen voor de klimaatschade die ze veroorzaken — dan is die hele overwinstdiscussie ineens een footnote. En die procedures? natuurlijk gaan ze procederen, dat is letterlijk hun businessmodel: winst privatiseren, risico’s en oorlogspaniek socialiseren, en daarna roepen dat de overheid onbetrouwbaar is. Maak die heffing automatisch én stop tegelijk met fossiele belastingkortingen, anders is het weer symboolpolitiek.

Wat mij opvalt: iedereen focust op “definitie”, maar niemand heeft het over het simpele feit dat die bedrijven óók nog steeds allerlei aftrekposten, vrijstellingen en gunstige rulings hebben; als je dan ineens een extra heffing plakt bovenop een systeem dat al scheef is, krijg je vanzelf juristenbingo. Maak het dan tenminste consequent: minder fiscale cadeautjes voor fossiel én een automatische afroming als de prijs door geopolitiek doorschiet, anders blijven we elke crisis hetzelfde toneelstukje kijken met bezwaarprocedures tot 2030. En taalkundig: “overwinst” is zo’n woord dat doet alsof het om een moreel oordeel gaat; noem het gewoon schaarsterente, dan wordt het gesprek meteen minder sentimenteel.

Overwinst prima, maar ik mis steeds het punt dat je het dan ook echt oormerkt: als het gewoon in de grote pot verdwijnt en volgend jaar gaat de accijns weer omhoog, dan voelt het als symboolpolitiek. Aan de andere kant: als je niks doet, dan betalen burgers alle risico’s en strijken bedrijven de meevallers op, dat blijft ook wringen.

Overwinst prima, maar dan wel slim: als je het bij de pomp en gasrekening meteen teruggeeft aan mensen/bedrijven (accijns omlaag of vaste korting), dan voel je het direct en voorkom je dat het weer 5 jaar procederen is terwijl de overheid al lang door heeft uitgegeven. En vergeet de kleine jongens niet: transporteurs, bakkers, installatieclubs die vaste prijzen hebben, die worden in zo’n crisis net zo hard uitgeknepen maar die hebben geen fiscalist om “overwinst” weg te poetsen.

Die “overwinst” is leuk voor de schatkist, maar er zit ook een volksgezondheidskant aan die iedereen vergeet: hoge brandstofprijzen jagen óók de voedselprijzen omhoog (transport, kunstmest, glastuinbouw), en dan zie je dat mensen sneller naar goedkope ultra-bewerkte troep schuiven omdat verse groente/fruit relatief duurder voelt. Overigens kun je zo’n heffing best koppelen aan een automatisch noodfonds voor energierekening én gezonde basisboodschappen, want wat veel mensen niet weten is dat dit soort prijsschokken later gewoon terugkomen als extra zorgkosten (stress, slechter eten, minder bewegen) en dat betaalt de samenleving alsnog.

die “hoeveel winst is te veel” vraag is een afleidingsmanoeuvre; de echte vraag is: hoe voorkom je dat Shell/Total het gewoon doorprijsd en jij jezelf een goed gevoel koopt met een persbericht. Simpel: pak het upstream per vat (royalty/variable levy) en zet er keihard bij “niet doorberekenbaar in NL” met toezicht op transfer pricing, anders is het weer boekhoud-jenga + 8 jaar procederen en nul euro bij de burger. windfall tax zonder enforcement is gewoon theater, leuk voor Kamerdebatten, waardeloos in productie.

Dit is precies waarom die “definitie” discussie me zo irriteert: we doen alsof het alleen om juristen-trucjes gaat, terwijl de echte vraag is waarom we nóg steeds niet gewoon de échte kosten van fossiel (klimaatschade, stikstof, rotzooi in het ecosysteem) in de prijs hebben zitten. Als je dat wél eerlijk beprijst, heb je veel minder van die jackpot-winsten bij schaarste én minder gezeur over een tijdelijke overwinstbelasting… maar ja, dan raakt het meteen aan de heilige biodiversiteit-sloopmachine waar we allemaal aan verdienen.

Ach winst is nooit “te veel” tot wij op de kade weer een rondje loonmatiging krijgen omdat de diesel en stroom “nu eenmaal duur zijn”, dan mag Shell best ff meebetalen aan de ellende die ze zelf cashen toch

Die hele “overwinst”-discussie gaat steeds over afromen, maar niemand zegt erbij dat we tegelijk onze afhankelijkheid moeten afbouwen: als morgen Hormuz dicht gaat, moet je niet wéér met een noodheffing gaan leuren maar met isolatie, warmtenetten en OV die gewoon doorloopt. Doe zo’n heffing dus automatisch en tijdelijk, echter koppel de opbrengst ook echt aan energiebesparing bij lage inkomens, daarentegen niet aan een algemene pot waar het verdwijnt in Haagse gatenkaas.

Ik snap dat extra belasten best, maar zorg dan ook dat het geld echt omlaag gaat bij de pomp of op de energierekening, want nu voelt het altijd alsof Den Haag het in een grote pot gooit en wij alsnog alles zelf mogen aftikken. en als Shell weer jaren kan procederen, zet dan meteen boetes/rente erop, anders is het gewoon rekken tot iedereen het vergeten is.

Overwinst is niet alleen “prijs boven X” maar ook: wie draagt de risico’s en wie incasseert de rente — die olie is publiek bezit/commons in de grond en de schade (klimaat, oorlog, inflatie) wordt gesocialiseerd, maar de winst is privé, classic. en als Shell/BP dan procederen om miljarden terug te krijgen, maak het simpel: geen “solidariteitsbijdrage” meer maar een permanente resource-rent tax + afbouw fossiele subsidies, anders blijven we elke crisis dezelfde jackpot legaliseren, oh ja want marktwerking.

ach ja, ik werk in de supermarkt en als de diesel weer stijgt is het hier meteen “transportkosten” en hup alles een paar cent duurder, maar als olie zakt zie je dat echt niet terug hoor. laat ze dan maar extra betalen, maar doe het dan ook echt naar mensen en niet weer verdwalen in zo’n fonds waar je niks van merkt.

overwinst is pas “te veel” als het alleen bij shell mag blijven hangen en niet ook bij traders en banken die elke crisis ff de spread verdubbelen en daarna doen alsof het gewoon marktwerking was lol iedereen staart naar de pomp maar de echte money printer zit in die keten ertussen bro