De Toeslagenaffaire: hoe het begrip ‘slachtoffer’ onterecht werd opgerekt

Nou ja, eerst jarenlang mensen kapotmaken met “u bent fraudeur”, en als je dan eindelijk gaat herstellen roepen ze ineens dat het te ruim is geweest, ja natuurlijk glipt er dan wat tussendoor, maar de échte slachtoffers moesten ook weer door hoepeltjes en wachttijden, dat voelt toch krom hoor. En Financiën kan wel met het woord “opgerekt” gaan zwaaien, maar begin dan eens met die systemen en die harde cultuur opruimen, anders krijg je de volgende affaire gewoon cadeau, toch.

Feit is dat je psychische schade niet met een vinkje of bonnetje kunt bewijzen, stress, slapeloosheid, paniek en relatiebreuken zie ik nog steeds bij ouders die jaren in de overlevingsstand stonden. Maar als je het slachtofferbegrip zó breed maakt dat iedereen met wat gedoe met brieven mee mag doen, dan gaat de geloofwaardigheid eraan en krijgen de zwaarst getroffenen weer de meeste vertraging. maak dan tenminste een strakke triage: eerst de echte kapotgemaakten, daarna pas de rest.

Dit is gewoon wat je krijgt als je de overheid een open-ended schadepot geeft zonder harde criteria: iedereen met een adviseur/claimclub aan de lijn stapt erin en de rekening gaat naar de nette belastingbetaler. Zet er een cap en onafhankelijke audit op, anders wordt “herstel” een verdienmodel en is het volgende debacle al ingeprijsd.

ten eerste: als je “slachtoffer” zo oprekt dat ook mensen zonder aantoonbare terugvordering/stopzetting mee cashen, dan ben je niet ruimhartig maar juridisch gewoon willekeurig bezig, en dat gaat je straks keihard bijten bij bezwaar/beroep + terugvorderingen (ja, die komen dan weer) maar ok. ten tweede: die claimclubs zijn hier de echte accelerant—zij weten precies welke vinkjes “psychisch” en “sociaal” scoren, terwijl de ouders zonder advocaat weer achteraan staan; zet die hele hersteloperatie onder één onafhankelijke regeling met harde bewijsdrempels én een aparte pot voor echte immateriële schade, anders wordt “herstel” gewoon toeslagenaffaire 2.0 met een ander logo.

Ik zeg het al jaren: eerst maakt de staat je kapot met een “systeem” en algoritmes waar niemand verantwoordelijkheid voor neemt, en daarna gooien ze er een enorme zak geld tegenaan zodat iedereen weer stil is… en dan heet het ineens “overcompensatie” als de rekening te hoog wordt. Het echte probleem is dat Financiën en de politiek diezelfde cultuur van afvinken/targets nooit hebben opgeruimd, dus nu krijg je claimindustrie + willekeur en straks mag de belastingbetaler weer “vertrouwen” op een nieuwe audit die door dezelfde club wordt opgeschreven!!! Ik was zelf ook zo dat ik dacht: herstel is herstel, maar dit is gewoon damage control en macht behouden.

Wat mij stoort is dat “te ruim” nu wordt gebracht alsof het alleen om geld gaat, echter het gaat óók om rechtsgelijkheid: twee ouders met hetzelfde dossier krijgen nu soms totaal andere uitkomsten omdat het per loket/zaakbehandelaar en per periode anders werd uitgelegd. Zet dan eindelijk één helder kader neer met fatsoenlijke motivering en publiceer geanonimiseerde beslisregels, daarentegen blijf je anders ruzie houden tussen ouders onderling én krijg je straks weer jaren aan bezwaar/beroep en nieuwe ellende.

Dat “oprekken” komt ook doordat je in herstelbeleid twee dingen door elkaar laat lopen: erkenning (politiek/maatschappelijk) en schadevaststelling (juridisch/financieel). Als je die erkenning in euro’s giet zonder strakke dossiervraag, krijg je vanzelf rare prikkels: zaakbehandelaar durft niet “nee” te zeggen, want dat wordt weer een Kamervraag of een krantenkop. En let op: als Financiën nu gaat “herzien” en terugvorderen, dan ben je dus weer precies terug bij af: brieven, bezwaar, wantrouwen en mensen die de post niet meer openmaken… dat hangt er dan wel een beetje aan vast.

Dat “oprekken” klinkt alsof het vooral een morele discussie is, maar het is ook gewoon een meetprobleem: als je niet publiceert hoeveel dossiers echt een stopzetting/terugvordering hadden en hoeveel alleen “risico/gedoe”, dan blijft het bij anekdotes en NRC-bronnen. En dat bedrag van €30 miljard wordt hier weer rondgestrooid, terwijl de raming de afgelopen jaren juist meerdere keren is bijgesteld en een deel ook uitvoeringskosten/juridische rompslomp is, niet alleen cheques aan ouders. Waarom is er nog steeds geen transparante, geanonimiseerde dataset met simpele categorieën + uitkomst, zodat je rechtsgelijkheid én overcompensatie eindelijk kunt toetsen zonder weer op onderbuik te varen?